ગિગ કામદારો માટે લાંબા સમયથી ચાલી આવતી સામાજિક સુરક્ષાની માંગ હવે હકીકત તરફ આગળ વધી રહી છે. કેન્દ્ર સરકારના નવા ડ્રાફ્ટ નિયમો ગિગ અને પ્લેટફોર્મ વર્કર્સને સુરક્ષા, ઓળખ અને લાભો આપવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે.
ભારત સરકારના શ્રમ અને રોજગાર મંત્રાલયે સામાજિક સુરક્ષા સંહિતા (કેન્દ્રીય) નિયમો, 2025નો ડ્રાફ્ટ બહાર પાડ્યો છે. આ નિયમોનો મુખ્ય હેતુ ગિગ વર્કર્સ અને પ્લેટફોર્મ વર્કર્સને સામાજિક સુરક્ષાના દાયરામાં લાવવાનો છે. આજકાલ ડિલિવરી બોય, કેબ ડ્રાઈવર, ફ્રીલાન્સર અને અન્ય ગિગ કામદારો મોટી સંખ્યામાં કાર્યરત છે, પરંતુ તેમને અત્યાર સુધી નિયમિત કર્મચારીઓ જેવી સુરક્ષા મળતી ન હતી.
નવા નિયમો મુજબ, જો કોઈ ગિગ કામદાર એક જ એગ્રીગેટર (જેમ કે ફૂડ ડિલિવરી અથવા રાઈડ હેલિંગ કંપની) સાથે કામ કરે છે, તો તેને ઓછામાં ઓછા 90 દિવસ કામ કરેલું હોવું જરૂરી છે. જો તે એકથી વધુ એગ્રીગેટર સાથે કામ કરે છે, તો પાછલા નાણાકીય વર્ષમાં કુલ 120 દિવસનું કામ પૂર્ણ કરેલું હોવું જોઈએ.
આ નિયમોમાં એક મહત્વપૂર્ણ વાત એ છે કે કામદાર જે દિવસે કમાણી શરૂ કરે છે, તે દિવસથી જ તે એગ્રીગેટર સાથે સંકળાયેલ ગણાશે. કમાણી કેટલી છે તે મહત્વનું નથી, કોઈપણ કેલેન્ડર દિવસે કમાયેલી આવક પાત્રતામાં ગણાશે. જો કોઈ ગિગ કામદાર એક જ દિવસે ત્રણ અલગ-અલગ એગ્રીગેટર્સ માટે કામ કરે, તો તે દિવસની ગણતરી ત્રણ દિવસ તરીકે થશે.
16 વર્ષથી વધુ ઉંમરના ગિગ કામદારો તેમના આધાર નંબર અને જરૂરી દસ્તાવેજો દ્વારા નોંધણી કરાવી શકશે. એગ્રીગેટર્સે કામદારોની વિગતો કેન્દ્રીય પોર્ટલ પર અપલોડ કરવાની રહેશે, જેના આધારે યુનિવર્સલ એકાઉન્ટ નંબર અથવા યુનિક આઈડી બનાવવામાં આવશે. નોંધાયેલા દરેક કામદારોને ફોટા સહિતનું ડિજિટલ અથવા ભૌતિક ઓળખ કાર્ડ મળશે.
આ નિયમો હેઠળ આરોગ્ય વીમા, જીવન વીમા અને વ્યક્તિગત અકસ્માત વીમા જેવા લાભો આપવામાં આવશે. એગ્રીગેટર્સ પાસેથી એકત્રિત થનારા યોગદાન માટે એક અલગ સામાજિક સુરક્ષા ભંડોળ બનાવવામાં આવશે, જેમાં ગિગ અને પ્લેટફોર્મ વર્કર્સ માટે રકમ જમા થશે.
જો કોઈ નોંધાયેલ કામદાર 60 વર્ષની ઉંમર પાર કરે છે, તો તે સામાજિક સુરક્ષા યોજનાના નવા લાભો માટે પાત્ર રહેશે નહીં. જોકે, નિયમો મુજબ કામના દિવસોની પાત્રતા પૂરી થાય ત્યાં સુધી લાભો મળતા રહેશે. કેન્દ્ર સરકાર અસંગઠિત કામદારો માટેના રાષ્ટ્રીય સામાજિક સુરક્ષા બોર્ડમાં વિવિધ કેટેગરીના ગિગ અને પ્લેટફોર્મ વર્કર્સનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા 5 સભ્યોને રોટેશનલ ધોરણે નોમિનેટ કરશે. આ ડ્રાફ્ટ નિયમો ગિગ કામદારો માટે એક મોટું અને સકારાત્મક પગલું છે, જે તેમને આર્થિક સુરક્ષા, ઓળખ અને ભવિષ્ય માટે વિશ્વાસ આપશે.
