સંસદમાં મહિલા અનામત બિલ પસાર થયા છતાં, પક્ષોએ 2024 થી યોજાયેલી ચૂંટણીઓમાં મહિલાઓને માત્ર 10% ટિકિટ આપી છે. દેશમાં 152 લોકસભા બેઠકો એવી હતી જ્યાં એક પણ મહિલા ઉમેદવાર નહોતી. આ પરિસ્થિતિ દર્શાવે છે કે રાજકીય પક્ષો કાયદાકીય ફરજ વિના મહિલાઓને પ્રતિનિધિત્વ આપવા તૈયાર નથી.
રાષ્ટ્રીય રાજકારણમાંથી એક મોટો સમાચાર સામે આવ્યો છે. ચૂંટણી સુધારા પર કામ કરતી સંસ્થા ADR એ એક નવો ખુલાસો કર્યો છે. સંસદમાં મહિલા અનામત બિલ પસાર થયા પછી પણ પરિસ્થિતિ બદલાઈ નથી. રાજકીય પક્ષો હજુ પણ મહિલાઓને ટિકિટ આપવામાં અત્યંત કંજૂસ છે. 2024 થી માત્ર 10% મહિલાઓને ચૂંટણીમાં ઉતારવામાં આવી છે.
એસોસિએશન ફોર ડેમોક્રેટિક રિફોર્મ્સ (ADR) એ 51,708 ઉમેદવારોના ડેટાનો નજીકથી અભ્યાસ કર્યો છે. આ અભ્યાસ મહિલા અનામત બિલ પસાર થયા પછી યોજાયેલી લોકસભા અને રાજ્ય વિધાનસભા ચૂંટણીઓ પર આધારિત છે. આઘાતજનક રીતે, આ ઉમેદવારોમાંથી ફક્ત 5,095 મહિલાઓ હતી. આ કુલ ઉમેદવારોના ફક્ત 10 ટકા છે.
2024 ની લોકસભાની ચૂંટણીઓ પણ અત્યંત નિરાશાજનક રહી. કુલ 8,360 ઉમેદવારોએ આ ચૂંટણી લડી હતી, પરંતુ તેમાંથી ફક્ત 800 મહિલાઓ હતી. દેશના 543 સંસદીય મતવિસ્તારોમાંથી, 152 બેઠકો પર એક પણ મહિલા ઉમેદવાર મેદાનમાં નહોતી. આ જ કારણ છે કે વર્તમાન 18મી લોકસભામાં ફક્ત 74 મહિલા સાંસદો છે, જે સમગ્ર ગૃહના ફક્ત 14 ટકાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
આ અહેવાલે મહિલાઓને પ્રોત્સાહન આપવા અંગે મોટા દાવા કરનારા પક્ષોના ખોટા દાવાઓનો પર્દાફાશ કર્યો છે. રાષ્ટ્રીય પક્ષોમાં, ભારતીય જનતા પાર્ટીએ સૌથી વધુ 16 ટકા મહિલાઓને ટિકિટ આપી. કોંગ્રેસ અને સીપીઆઈ(એમ) એ 13 ટકા મહિલાઓને ટિકિટ આપી. બહુજન સમાજ પાર્ટીએ ફક્ત આઠ ટકા મહિલાઓને ટિકિટ આપી. દરમિયાન, આમ આદમી પાર્ટીએ આ વિશ્લેષણમાં આવરી લેવામાં આવેલા તેના 22 ઉમેદવારોમાંથી એક પણ મહિલાને ટિકિટ આપી નથી.
વિધાનસભા ચૂંટણીના આંકડા સમાન છે. આ બિલ પસાર થયા પછી, 20 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં વિધાનસભા ચૂંટણીઓ યોજાઈ છે. 31,429 ઉમેદવારોમાંથી ફક્ત 3,273 મહિલાઓ ચૂંટણી લડી હતી. આ આંકડો ફક્ત 10.2 ટકા દર્શાવે છે. કોઈપણ રાજ્યમાં મહિલા ઉમેદવારોની ટકાવારી 14 ટકાથી વધુ નથી. 2024 માં ઓડિશા 13.9 ટકા મહિલા ઉમેદવારો સાથે આગળ હતી. આ પછી 2025 માં દિલ્હી 13.7 ટકા મહિલા ઉમેદવારો સાથે અને 2026 માં પુડુચેરી 13.6 ટકા મહિલા ઉમેદવારો સાથે બીજા ક્રમે હતું.
દેશની વસ્તીના આશરે 49 ટકા મહિલાઓ છે. કુલ 662.9 મિલિયન મતદારો મહિલાઓ છે. આમ છતાં, રાજકીય શક્તિની દ્રષ્ટિએ ભારત ઘણું પાછળ છે. 1 માર્ચ, 2025 ના IPU રેન્કિંગ અનુસાર, સંસદમાં મહિલા પ્રતિનિધિત્વની દ્રષ્ટિએ ભારત 185 દેશોમાં 151મા ક્રમે છે.
મહિલા અનામત કાયદો (નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ) સંસદ દ્વારા પસાર થઈ ગયો છે, પરંતુ તેના હેઠળ 33 ટકા બેઠકો મેળવવામાં સમય લાગશે. આ કાયદો આગામી રાષ્ટ્રીય વસ્તી ગણતરી અને ત્યારબાદના સીમાંકન પછી જ અમલમાં આવશે. અહેવાલો અનુસાર, 2026-27 માં પ્રસ્તાવિત વસ્તી ગણતરી સમયસર પૂર્ણ કરવા માટે મહત્વપૂર્ણ છે, તો જ 2029 માં આગામી લોકસભા ચૂંટણી સુધીમાં મહિલાઓ તેમના સાચા અધિકારો પ્રાપ્ત કરી શકશે.
