રાહુલ ગાંધીના ‘મૂર્ખ-અંધ ભક્ત’ નિવેદનથી લોકસભામાં નવો વિવાદ શરૂ થયો. સ્પીકરે ‘મૂર્ખ’ શબ્દ દૂર કરવાનો આદેશ આપ્યો, પરંતુ ‘અંધ ભક્ત’ શબ્દ પર કોઈ કાર્યવાહી કરવામાં આવી નહીં.
NEET પેપર લીક, વિદ્યાર્થીઓ સામે પોલીસ કાર્યવાહી અને શિક્ષણ પ્રણાલીમાં સુધારા જેવા મુદ્દાઓ પર ગૃહમાં વિપક્ષ અને શાસક પક્ષ વચ્ચે ગરમાગરમ ચર્ચા ચાલી રહી છે. લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીના નિવેદનથી હોબાળો મચી ગયો. તેમણે એક વિદ્યાર્થીને ટાંકીને કહ્યું કે તે ‘મૂર્ખ’ ને ભગવાન માનનારાઓને ‘અંધ ભક્ત’ માને છે. આનાથી ભારે હોબાળો થયો, અને સ્પીકર ઓમ બિરલાએ ‘મૂર્ખ’ શબ્દને બિનસંસદીય જાહેર કર્યો અને તેને કાર્યવાહીમાંથી દૂર કરવાનો આદેશ આપ્યો. હવે, આ મુદ્દો હવે ગૃહ પૂરતો મર્યાદિત નથી રહ્યો; તેનાથી બહાર પણ હોબાળો થયો છે, પરંતુ શું…
રાહુલ ગાંધીએ લોકસભામાં શું કહ્યું?
રાહુલ ગાંધી બુધવારે લોકસભાના 2026ના ચોમાસુ સત્ર દરમિયાન CJP ચળવળ અને શિક્ષણ પ્રણાલી પર બોલી રહ્યા હતા. તેમણે પોતાના ભાષણની શરૂઆત એમ કહીને કરી કે તેઓ 18 વર્ષની વિદ્યાર્થીની લવલીને મળ્યા, જે CJP વિરોધમાં સામેલ હતી. તેણીનો ઉલ્લેખ કરતા, તેમણે કહ્યું કે વિદ્યાર્થીઓના ત્રણ વર્ગ છે:
જે વિદ્યાર્થીઓ “ઘમંડી” છે. તેઓ વિચારે છે કે તેઓ બધું જાણે છે, સાંભળતા નથી અને બીજાનું સત્ય સમજતા નથી. રાહુલે કહ્યું કે જ્યારે તેમણે લવલીને પૂછ્યું કે તે આવા વિદ્યાર્થીઓને શું કહે છે, ત્યારે તેણીએ કહ્યું, “હું તેમને મૂર્ખ માનું છું.” રાહુલે કહ્યું કે લવલીએ આગળ કહ્યું કે આ “મૂર્ખ” કોઈનું સાંભળતા નથી અને પોતાને ભગવાન તરીકે દર્શાવવાનો પ્રયાસ કરે છે. રાહુલે કહ્યું કે તેમણે લવલીને પૂછ્યું કે ત્રીજી શ્રેણી શું છે, અને તેણીએ જવાબ આપ્યો, “અંધ ભક્તો”, એટલે કે જેઓ “મૂર્ખ” ને ભગવાન માને છે અને તેનું પાલન કરે છે.
રાહુલે એમ પણ કહ્યું કે વિદ્યાર્થીઓ ખરેખર ગુસ્સે છે કારણ કે તેમને ભારતમાં પોતાને વ્યક્ત કરવાની, પ્રશ્નો પૂછવાની અને તેમના જુસ્સાને અનુસરવાની મંજૂરી નથી. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે “શિક્ષણ પ્રણાલી RSS દ્વારા કબજે કરવામાં આવી છે.” ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનનું રાજીનામું “ઢોંગી” છે, કારણ કે શિક્ષણ મંત્રાલય ખરેખર RSS દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે.
વધુમાં, રાહુલે ગૃહમંત્રી અમિત શાહ પર ગંભીર આરોપ લગાવતા કહ્યું કે, “ગૃહમંત્રીએ વિદ્યાર્થીઓ પર ગોળીબાર કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો” અને પેલેટ ગનનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપી હતી.
રાહુલે “મૂર્ખ” અને “અંધ ભક્ત” શબ્દોનો ઉપયોગ કરતાની સાથે જ ટ્રેઝરી બેન્ચના સભ્યોએ હિંસક હોબાળો શરૂ કર્યો. ભાજપના સાંસદોએ કહ્યું કે રાહુલ બિનસંસદીય ભાષાનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે અને એક વિદ્યાર્થીના નામે, તેઓ ગૃહની ગરિમા વિરુદ્ધ શબ્દોનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. તેમણે માંગ કરી કે આ શબ્દો કાર્યવાહીમાંથી દૂર કરવામાં આવે.
લોકસભાના અધ્યક્ષ ઓમ બિરલાએ તાત્કાલિક હસ્તક્ષેપ કર્યો અને કહ્યું કે, “કોઈપણ શબ્દ જે બિનસંસદીય છે તેને દૂર કરવામાં આવશે.” તેમણે રાહુલને આવા શબ્દોનો ઉપયોગ ન કરવા કહ્યું.
આના પર રાહુલે કહ્યું, “હું ‘મૂર્ખ’ શબ્દને બીજા શબ્દથી બદલીશ.” પરંતુ અધ્યક્ષે સ્પષ્ટ કહ્યું, “તમારે આ માટે ચુકાદો આપવાની જરૂર નથી; મેં પહેલેથી જ ચુકાદો આપી દીધો છે.” આનો અર્થ એ થયો કે સ્પીકરે પહેલાથી જ ‘મૂર્ખ’ શબ્દને બિનસંસદીય જાહેર કર્યો હતો અને તેને કાર્યવાહીમાંથી દૂર કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો.
લોકસભામાં બિનસંસદીય શબ્દો અંગે શું નિયમ છે?
લોકસભાના નિયમ 380 મુજબ, જો સ્પીકરને લાગે કે સભ્ય દ્વારા ઉચ્ચારવામાં આવેલ શબ્દ અથવા ટિપ્પણી બદનક્ષીજનક, અભદ્ર, બિનસંસદીય અથવા ગૃહની ગરિમા વિરુદ્ધ છે, તો સ્પીકર સભ્યને કાર્યવાહીમાંથી દૂર કરવાનો આદેશ આપી શકે છે.
નિયમ 381 મુજબ, કાર્યવાહીમાંથી કાઢી નાખવામાં આવેલ શબ્દ અથવા ટિપ્પણી બીપ સાથે રેકોર્ડમાં પ્રદર્શિત થાય છે અને તેની નીચે ‘અધ્યક્ષ દ્વારા આદેશ મુજબ કાઢી નાખવામાં આવ્યો’ શબ્દો લખવામાં આવે છે. સ્પીકર શબ્દના અર્થ અને સંજોગોના આધારે નક્કી કરે છે કે કોઈ શબ્દને બિનસંસદીય ગણવામાં આવે છે કે નહીં. આ કિસ્સામાં, સ્પીકર બિરલાએ ‘મૂર્ખ’ શબ્દને બિનસંસદીય માન્યો હતો.
‘વિદ્યાર્થીઓ પર ગોળીબાર’ ના આરોપો પર રિજિજુ અને રાહુલ ગાંધી વચ્ચે ઉગ્ર ચર્ચા ચાલી રહી છે.
રાહુલ ગાંધીએ પોતાના ભાષણમાં એમ પણ કહ્યું કે ગૃહમંત્રીએ વિદ્યાર્થીઓ પર ગોળીબાર કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો અને પેલેટ ગનનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. આ આરોપ એટલો ગંભીર હતો કે કેન્દ્રીય મંત્રી કિરેન રિજિજુએ તરત જ ઉભા થઈને રાહુલને જવાબ આપ્યો.
રિજિજુએ કહ્યું, “તમે વિચાર્યા વગર બોલી રહ્યા છો. આવું ન બોલો. તમારે ગંભીરતાથી બોલવું જોઈએ. આ યોગ્ય નથી. તમે આ નિવેદન કયા આધારે આપ્યું? તમને કોણે કહ્યું? તમારે માફી માંગવી જોઈએ. ગોળીબાર એ નાની વાત નથી. તમે કેવી રીતે કહી શકો કે કોઈએ ગોળીબાર કર્યો? આ એક ગંભીર આરોપ છે.”
રાહુલ મક્કમ રહ્યા અને કહ્યું કે જો ગૃહમંત્રીએ કોઈ આદેશ આપ્યો ન હોય, તો તેમણે ગૃહમાં આવીને સ્પષ્ટતા કરવી જોઈએ કે તેમણે આવી કોઈ સૂચના આપી નથી.
આ સમયે, વિપક્ષના સાંસદો “રાહુલ ગાંધીને બોલવા દો, રાહુલ ગાંધીને બોલવા દો!” ના નારા લગાવવા લાગ્યા.
સમાજવાદી પાર્ટીના નેતા અખિલેશ યાદવે કહ્યું, “જો વિપક્ષના નેતાએ ગંભીર આરોપો લગાવ્યા છે, તો સરકારની જવાબદારી છે કે તેઓ વિદ્યાર્થીઓ સાથે આ પ્રકારનું વર્તન કરનારાઓની તપાસ કરે.” જોકે, રિજિજુએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું, “તમે તપાસની માંગ કરી શકો છો, પરંતુ રાહુલ ગાંધી સીધા ગૃહમંત્રી પર આરોપ લગાવી રહ્યા છે. તમારે માફી માંગવી જોઈએ. તેમણે ખોટા આરોપો લગાવ્યા છે.”
લોકસભાની બહાર રાહુલ ગાંધીએ શું કહ્યું?
પોતાના ભાષણ પછી સંસદ સંકુલમાં મીડિયા સાથે વાત કરતા રાહુલ ગાંધીએ ગૃહમંત્રી અમિત શાહ પર નિશાન સાધતા કહ્યું, “ગૃહમંત્રી શાહ ગૃહમાં આવ્યા ન હતા, જ્યારે તેમણે વિદ્યાર્થીઓ પર પોલીસ કાર્યવાહીનો જવાબ આપવો જોઈતો હતો. જો ગૃહમંત્રીએ કોઈ આદેશ આપ્યો ન હોય, તો તેમણે ગૃહમાં આવીને સ્પષ્ટતા કરવી જોઈએ કે તેમણે આવી કોઈ સૂચના આપી નથી. સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે મને સંસદમાં બોલવાનો અધિકાર છે, અને મને તે અધિકાર આપવો જોઈએ.”
