ગયા અઠવાડિયે, રાજધાની ઢાકામાં રાજદ્વારી સૂત્રોએ મજબૂત સંકેતો આપ્યા હતા કે વડા પ્રધાન તારિક રહેમાન ઓગસ્ટના ત્રીજા અઠવાડિયામાં ભારતની તેમની બહુપ્રતિક્ષિત પ્રથમ મુલાકાત લેશે. દિલ્હીમાં કેન્દ્રીય વિદેશ મંત્રાલયના સૂત્રોએ આ ભાવનાનો પડઘો પાડ્યો હતો. જોકે, રવિવારે, બાંગ્લાદેશે ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન શેખ હસીનાની પ્રત્યાર્પણ વિનંતી અને અન્ય ઘણા ભાગેડુ ગુનેગારોની મુક્તિ પર ઝડપી નિર્ણય લેવાની માંગ કરી હતી. ઢાકાએ આ માંગણીઓને આગામી મુલાકાત માટે “અનુકૂળ વાતાવરણ” બનાવવાની શરતો તરીકે વર્ણવી હતી.
બાંગ્લાદેશના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા એકેએમ શાહિદુલ કરીમે રાજધાની ઢાકામાં પત્રકારોને જણાવ્યું હતું કે, “ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન શેખ હસીનાનું પ્રત્યાર્પણ અને ઉસ્માન હાદીની હત્યાના આરોપીઓની મુક્તિ બંને દેશો વચ્ચેના સૌથી મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ છે.”
તેમણે કહ્યું કે વડા પ્રધાનની ભારત મુલાકાત અંગે બંને દેશો વચ્ચે ચર્ચા ચાલી રહી છે, પરંતુ ભારતમાં શેખ હસીનાની વર્ચ્યુઅલ પ્રેસ કોન્ફરન્સે અવરોધ ઊભો કર્યો. કરીમે કહ્યું, “અમે હસીનાના કેસ પર અમારું વલણ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે.” બાંગ્લાદેશમાં ભારત વિરોધી લાગણીઓ
બાંગ્લાદેશમાં 2024 ના વિરોધ પ્રદર્શનનો ચહેરો રહેલા વિદ્યાર્થી નેતા શરીફ ઉસ્માન હાદીને ગયા વર્ષે 12 ડિસેમ્બરે ઢાકામાં ગોળી મારીને હત્યા કરવામાં આવી હતી. એક અઠવાડિયા પછી સિંગાપોરની એક હોસ્પિટલમાં તેમનું અવસાન થયું. તેમના મૃત્યુથી દેશભરમાં વ્યાપક વિરોધ અને રમખાણો થયા. પોલીસે દાવો કર્યો હતો કે આરોપી શેખ હસીનાના અવામી લીગ પક્ષના વિદ્યાર્થી પાંખનો હતો. કેટલાક સંગઠનોએ ભારત પર હત્યામાં સંડોવણીનો આરોપ લગાવ્યો હતો, જેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે હુમલાખોરોએ કથિત રીતે સરહદ પાર કરીને ભારતમાં આશરો લીધો હતો. આનાથી દેશમાં ભારત વિરોધી લાગણીઓ વધુ ભડકી.
શેખ હસીનાની વાત કરીએ તો, તે 5 ઓગસ્ટ, 2024 ના રોજ તેમની સરકાર વિરુદ્ધ થયેલા બળવા પછી ભારતમાં આશરો લઈ રહી છે. બાંગ્લાદેશ સરકારે ઔપચારિક રીતે તેમના પ્રત્યાર્પણની માંગ કરી છે. આ મહિને, હસીનાએ દિલ્હીમાં એક ઓનલાઈન કાર્યક્રમને સંબોધિત કર્યો, જેના કારણે બાંગ્લાદેશમાં આક્રોશ ફેલાયો અને વડા પ્રધાન તારિક રહેમાનની મુલાકાત જોખમમાં મુકાઈ ગઈ.
શેખ હસીનાએ બાંગ્લાદેશ પરત ફરવાની જાહેરાત કરી
બીજી બાજુ, ભારત સરકાર દલીલ કરે છે કે શેખ હસીનાના પ્રત્યાર્પણ માટેની બાંગ્લાદેશની વિનંતી પર સ્થાપિત કાનૂની પ્રક્રિયાઓ અનુસાર વિચારણા કરવામાં આવી રહી છે. તેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે શરીફ ઉસ્માન હાદી હત્યાના આરોપીઓ ભારતમાં હોવાના દાવાઓની હાલમાં તપાસ ચાલી રહી છે. આનાથી એ સવાલો ઉભા થાય છે કે શું શેખ હસીનાનું પ્રત્યાર્પણ વડા પ્રધાન તારિક રહેમાન અને તેમની સરકાર માટે એક કટ્ટરપંથી બની ગયું છે. રહેમાન પર શેખ હસીના વિરુદ્ધ કડક વલણ અપનાવવા માટે ભારે દબાણ છે. ખાસ કરીને, કટ્ટરપંથી રાજકીય પક્ષો હસીનાના પ્રત્યાર્પણ વિનંતી પર નિર્ણય લીધા વિના રહેમાનની ભારત મુલાકાત ક્યારેય સ્વીકારશે નહીં.
વિશ્લેષકો પ્રશ્ન કરે છે કે શું રહેમાન ઘરેલુ રાજકારણના દબાણ હેઠળ પોતાના શક્તિશાળી પાડોશી સાથેના સંબંધો જોખમમાં મૂકવા તૈયાર છે. હસીના સરકારને હટાવ્યા પછી સંબંધો પહેલાથી જ સૌથી નીચા સ્તરે છે. તારિક રહેમાન સરકારે સત્તા સંભાળ્યા પછી સુધારાની આશા ઉભી થઈ હતી. પરંતુ હજુ સુધી સુધારાના કોઈ સંકેતો નથી.
રાજકીય વિશ્લેષક બિશ્વનાથ ચક્રવર્તી DW ને કહે છે, “હસીનાના કેસ પર કડક વલણ અપનાવીને, રહેમાન બતાવી શકે છે કે તેમની સરકાર પાછલી હસીના સરકારથી સંપૂર્ણપણે અલગ માર્ગે ચાલી રહી છે.”
તેમણે કહ્યું કે રહેમાન જમાત-એ-ઇસ્લામી અને સરકારમાં અન્ય સાથીઓ સહિત અનેક કટ્ટરપંથી રાજકીય દળોના દબાણનો સામનો કરી રહ્યા છે. આ સંગઠનો હસીના સરકાર સાથે સંકળાયેલા લોકો સામે કડક કાર્યવાહીની માંગ કરી રહ્યા છે. બાંગ્લાદેશની વિદેશ નીતિ પર ઘરેલુ રાજકારણનો પ્રભાવ
કોલકાતાની એક કોલેજમાં રાજકીય વિજ્ઞાનના પ્રોફેસર માલવિકા ચક્રવર્તી DW ને કહે છે, “હાલનું રાજકીય સમીકરણ રહેમાન માટે અત્યંત મુશ્કેલ છે. જો તેઓ હસીનાના પ્રત્યાર્પણની તેમની માંગણીથી પાછા હટી જાય છે, તો તેમને ઘરે આકરી ટીકાનો સામનો કરવો પડી શકે છે. બીજી બાજુ, આ માંગણી પર અડગ રહેવાથી બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો સુધારવાના પ્રયાસો જોખમમાં મુકાઈ શકે છે.”
રાજકીય વિશ્લેષક શિખા મુખર્જી DW ને કહે છે, “રહેમાન મુશ્કેલ પરિસ્થિતિનો સામનો કરી રહ્યા છે. હસીના સામે કડક વલણ અપનાવીને, તેઓ દેશમાં રાજકીય સંગઠનોનો ટેકો મજબૂત કરી શકે છે, પરંતુ આનાથી ભારત સાથે કાર્યકારી સંબંધો પુનઃસ્થાપિત કરવાનું મુશ્કેલ બની શકે છે.”
વિશ્લેષકો કહે છે કે બોલ હવે બાંગ્લાદેશ સરકારના કોર્ટમાં છે. રહેમાનને નક્કી કરવું પડશે કે તેઓ હસીનાના પ્રત્યાર્પણની માંગણી કરવામાં ક્યાં સુધી જશે અને શું તેઓ આ મુદ્દા પર ભારત સાથે રાજદ્વારી સંબંધોનું જોખમ લેવા તૈયાર છે.
