દક્ષિણ પશ્ચિમ ચોમાસું દિલ્હીથી તેની સામાન્ય તારીખ 25 સપ્ટેમ્બર કરતાં બે દિવસ વહેલું વિદાય લીધું. છેલ્લા 24 વર્ષમાં રાજધાનીથી ચોમાસાની આ સૌથી પહેલી વિદાય છે. અગાઉ, 2002 માં, તે 20 સપ્ટેમ્બરના રોજ વિદાય લેતું હતું. આ વર્ષે, ચોમાસું 2 જુલાઈના રોજ દિલ્હીમાં આવ્યું હતું અને 83 દિવસ ચાલ્યું હતું, જે 2012 પછી રાજધાનીમાં જોવા મળેલી સૌથી ટૂંકી ચોમાસાની ઋતુ બની હતી. તે 7 જુલાઈથી 25 સપ્ટેમ્બર સુધી 80 દિવસ ચાલ્યું હતું. એકંદરે, ઉત્તર ભારતના મોટાભાગના ભાગોમાંથી દક્ષિણ પશ્ચિમ ચોમાસું વિદાય લઈ ચૂક્યું છે. જોકે, રાષ્ટ્રીય રાજધાની દિલ્હીમાં આ વર્ષે સારો વરસાદ પડ્યો છે. દિલ્હીના સફદરજંગ જિલ્લામાં 1 જૂનથી 23 સપ્ટેમ્બર સુધી 728.6 મીમી વરસાદ નોંધાયો છે, જે સામાન્ય 629.7 મીમી હતો. આ વરસાદ સામાન્ય કરતાં 16 ટકા વધુ હતો અને તેને સામાન્ય માનવામાં આવે છે, પરંતુ દેશનો મોટો ભાગ દિલ્હી જેટલો ભાગ્યશાળી નથી. વાદળોથી ભરપૂર રાજ્ય મેઘાલયમાં પણ સામાન્ય કરતાં 60 ટકા ઓછો વરસાદ પડ્યો છે. અલ નીનોની કેટલી અસર થશે?
ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રશાંત મહાસાગરમાં અલ નીનો ઘટના અગાઉ નોંધાયેલા કોઈપણ અલ નીનો કરતાં વધુ ઝડપથી મજબૂત થઈ રહી છે. જ્યારે તેની અસરો હજુ પણ પ્રારંભિક છે, તે નવેમ્બર અને જાન્યુઆરી વચ્ચે ટોચ પર પહોંચવાની ધારણા છે. વિશ્વભરના દેશો પર તેની સૌથી ગંભીર અસર 2027 માં થવાની ધારણા છે. ભારતમાં, અલ નીનોની પ્રાથમિક અસર દક્ષિણપશ્ચિમ ચોમાસા પર પડી છે, જેના કારણે છેલ્લા 11 વર્ષમાં વરસાદની સૌથી મોટી ખાધ જોવા મળી છે. અત્યાર સુધી, બે મુખ્ય રાજ્યો, મહારાષ્ટ્ર અને કર્ણાટક, દુષ્કાળ જાહેર કરી ચૂક્યા છે. વધુ જોખમો ઉભરી શકે છે: ગરમ શિયાળો, ખાદ્ય ફુગાવો અને આગામી ઉનાળામાં પાણીની અછત.
અલ નીનો કેવી રીતે આકાર લઈ રહ્યો છે?
અલ નીનો એક કુદરતી આબોહવા ઘટના છે જે વૈશ્વિક હવામાન પેટર્નને અસર કરે છે, જેના કારણે કેટલાક પ્રદેશોમાં ભારે વરસાદ અને પૂર આવે છે, જ્યારે અન્ય પ્રદેશોમાં દુષ્કાળ અથવા જંગલમાં આગ લાગે છે. આ માનવ-પ્રેરિત ગ્લોબલ વોર્મિંગની અસરને વધારે છે. 2026 અલ નીનો અસર જૂનમાં શરૂ થઈ હતી અને અભૂતપૂર્વ દરે મજબૂત થઈ રહી છે. વર્લ્ડ મેટિઓરોલોજિકલ ઓર્ગેનાઇઝેશન (WMO) એ સપ્ટેમ્બરની શરૂઆતમાં પ્રકાશિત એક અપડેટમાં ચેતવણી આપી હતી કે અલ નીનોની તીવ્રતામાં નોંધપાત્ર વધારો થવાની ધારણા છે, જે આ વર્ષના અંત સુધીમાં ટોચ પર પહોંચશે, અને તેની અસરો 2027 સુધી ચાલુ રહેશે. વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશન (WMO) ના વડા સેલેસ્ટે સાઉલોએ જણાવ્યું હતું કે આ અસાધારણ અલ નીનો માટે અસાધારણ તૈયારી અને પ્રતિભાવની જરૂર છે. તે યુએન સંસ્થાના 76 વર્ષના ઇતિહાસમાં સૌથી પડકારજનક છે. વ્યાપકપણે ઉપયોગમાં લેવાતા નીનો 3.4 ઇન્ડેક્સ અનુસાર, જે પેસિફિક મહાસાગરના ચોક્કસ પ્રદેશમાં સમુદ્ર સપાટીના તાપમાનને માપે છે, મે-જુલાઈ દરમિયાન તાપમાન સામાન્ય કરતાં 1.5 ડિગ્રી સેલ્સિયસ વધુ હતું, જે ઓગસ્ટના મધ્ય સુધીમાં 2.2-2.6 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી વધી ગયું.
વર્ષના અંત સુધીમાં તે વધુ મજબૂત બનશે
નોંધ કરો કે જ્યારે તાપમાન 0.5 ડિગ્રી સેલ્સિયસ વધે છે ત્યારે અલ નીનો જાહેર કરવામાં આવે છે. જ્યારે તાપમાનની વિસંગતતા 2 ડિગ્રી સેલ્સિયસથી વધી જાય છે, ત્યારે તેને “અત્યંત ગંભીર” ઘટના તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. સપ્ટેમ્બરના મધ્ય સુધીમાં, વિસંગતતા પહેલાથી જ 3 ડિગ્રી સેલ્સિયસને વટાવી ગઈ હતી. આવો વધારો ત્યારે થાય છે જ્યારે અત્યંત તીવ્ર અલ નીનો તેની ટોચ પર હોય છે, સામાન્ય રીતે વર્ષના અંતમાં, નવેમ્બર-ડિસેમ્બરની આસપાસ. 2026-27 અલ નીનો અગાઉના અત્યંત મજબૂત અલ નીનો વર્ષો (2015-16 અને 1997-98) ના તાપમાન વિસંગતતાઓને વટાવી શકે છે, કારણ કે આગામી મહિનાઓમાં તે વધુ મજબૂત થવાનો અંદાજ છે. ભારતમાં તેની શું અસર પડી છે?
જૂનથી સપ્ટેમ્બર સુધી ચાલતી ચોમાસાની ઋતુમાં 50 વર્ષની સરેરાશ (26 સપ્ટેમ્બર સુધી) ની તુલનામાં 12 ટકાનો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. ભારતના લગભગ 38 ટકા વિસ્તારમાં 20 ટકા કે તેથી વધુનો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. ગયા વર્ષની તુલનામાં ડાંગર, કપાસ, શેરડી અને મકાઈ જેવા પાકોનું વાવેતર ઘટ્યું છે. ઉપજને પણ અસર થવાની ધારણા છે. આના કારણે ખાદ્યપદાર્થોના ભાવમાં વધારો થયો છે. કર્ણાટક અને મહારાષ્ટ્ર સહિત અન્ય રાજ્યો પણ દુષ્કાળ જાહેર કરી શકે છે.
ફુગાવો આપણને રડાવશે
જાન્યુઆરીમાં છૂટક ખાદ્ય ફુગાવો ૨.૧૩ ટકા હતો જે ઓગસ્ટમાં વધીને ૫.૯૫ ટકા થયો છે. ગ્રાહક બાબતોના વિભાગના ડેટા દર્શાવે છે કે ચોખા, ખાંડ, સૂર્યમુખી તેલ અને ડુંગળી જેવી સામાન્ય કરિયાણાની વસ્તુઓના છૂટક ભાવ ગયા વર્ષની સરખામણીમાં અનુક્રમે ૭.૫ ટકા, ૨૧ ટકા, ૧૯ ટકા અને ૧૦૧ ટકા વધ્યા છે. શું પાણીની તંગી અને ગરમીના મોજા આવશે?
શુષ્ક અને ગરમ શિયાળો અને ત્યારબાદ તીવ્ર ગરમીના મોજા ભારતના કેટલાક ભાગોમાં પાણીની તીવ્ર તંગી તરફ દોરી શકે છે. આ ૨૦૧૫-૧૬માં બન્યું હતું, જે છેલ્લું અત્યંત મજબૂત અલ નીનો વર્ષ હતું, જ્યારે ભારતીય રેલ્વેને સૂકા વિસ્તારોમાં પાણી પહોંચાડવા માટે સેવામાં મૂકવામાં આવ્યું હતું. વધુમાં, ગરમીના મોજા સાથે પાણી અને ઘાસચારાની અછત પશુધન મૃત્યુદર અને દૂધ ઉત્પાદનને અસર કરી શકે છે. આ પ્રોટીન અને દૂધના ભાવને અસર કરશે. શિકાગો યુનિવર્સિટીની ક્લાઇમેટ ઇમ્પેક્ટ્સ લેબોરેટરીએ ૨૩ સપ્ટેમ્બરના રોજ એક અહેવાલમાં ચેતવણી આપી હતી કે આ વર્ષનો અલ નીનો આપણા ભવિષ્યનો સંકેત હશે, જેમાં હવામાન પરિવર્તનને કારણે તાપમાન અથવા ગરમીનો અનુભવ થશે. અહેવાલ મુજબ, આગામી છ મહિનામાં ભારતમાં ગરમીને કારણે ૧૫,૮૦૦ વધારાના મૃત્યુ થઈ શકે છે, અને ૨૦૨૭નો ઉનાળો આગળ વધતાં મૃત્યુની સંખ્યા વધવાનો અંદાજ છે.
આગળ કયા જોખમો છે?
સૌથી મોટું જોખમ કૃષિ ક્ષેત્ર સાથે છે. ભારતની મહત્વાકાંક્ષી ઇથેનોલ મિશ્રણ નીતિની કસોટી કરવામાં આવશે. ખાંડ, મકાઈ અને ચોખાનો ઉપયોગ બાયોફ્યુઅલ માટે થાય છે.
