ભારતીય વાયુસેના માટે 114 નવા રાફેલ ફાઇટર જેટની ખરીદી હવે તેના અંતિમ તબક્કામાં પહોંચી ગઈ છે. કેન્દ્ર સરકાર આ નાણાકીય વર્ષના અંત સુધીમાં આ મુખ્ય સંરક્ષણ સોદાને અંતિમ સ્વરૂપ આપવાની યોજના ધરાવે છે.
આ વખતે સૌથી મહત્વપૂર્ણ બાબત એ હશે કે આ આધુનિક ફાઇટર જેટમાં મોટાભાગે સ્વદેશી શસ્ત્રો અને ભારતમાં બનેલા સંરક્ષણ પ્રણાલીઓનો સમાવેશ થશે. સંરક્ષણ સચિવ રાજેશ કુમાર સિંહના જણાવ્યા અનુસાર, વિમાન કંપનીઓ તરફથી મળેલા પ્રસ્તાવોનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવી રહ્યું છે, અને ખરીદી પ્રક્રિયા અંગે નક્કર નિર્ણય આ વર્ષના અંત સુધીમાં લેવામાં આવશે.
મેક ઇન ઇન્ડિયા અને સ્વદેશી શસ્ત્રોનું એકીકરણ
સંરક્ષણ સચિવ, જે DRDO ના અધ્યક્ષ પણ છે, તેમણે સ્પષ્ટતા કરી કે ફ્રાન્સ ભારતીય નૌકાદળ માટે ખરીદેલા રાફેલ મરીન વિમાનમાં ભારતીય શસ્ત્રોને એકીકૃત કરવા માટે પહેલાથી જ સંમત થઈ ગયું છે.
જોકે, 114 ફાઇટર જેટ માટેનો આ નવો સોદો એક પગલું આગળ વધશે. તે ખરીદો અને બનાવો કાર્યક્રમ હેઠળ કરવામાં આવશે, જેના હેઠળ મોટાભાગના વિમાન ભારતમાં એસેમ્બલ કરવામાં આવશે.
આમાં મોટા પાયે સ્વદેશીકરણનો સમાવેશ થશે, અને ભારતીય સિસ્ટમો અને શસ્ત્રોને વિમાનમાં એકીકૃત કરવામાં આવશે. ઉલ્લેખનીય છે કે ભારતે એપ્રિલ 2025માં ફ્રાન્સ સાથે નૌકાદળની જરૂરિયાતો માટે ₹63,000 કરોડના ખર્ચે 26 રાફેલ મરીન વિમાનો માટે કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા.
પાંચમી પેઢીના AMCA અને તેજસ Mk2 ના ભવિષ્યની ચર્ચા
ભારતના સ્વદેશી પાંચમી પેઢીના ફાઇટર વિમાન, એડવાન્સ્ડ મીડિયમ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ (AMCA) કાર્યક્રમ પર બોલતા, સંરક્ષણ સચિવે જણાવ્યું હતું કે આ પ્રોજેક્ટ હવે એવા તબક્કે પહોંચી ગયો છે જ્યાં શોર્ટલિસ્ટેડ વિક્રેતાઓ પાસેથી દરખાસ્તો મંગાવવામાં આવી છે.
તેમણે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે ભારત કોઈપણ વિદેશી પાંચમી પેઢીના વિમાન કાર્યક્રમમાં પ્રવેશવાનું વિચારી રહ્યું નથી અને તેનું સંપૂર્ણ ધ્યાન ફક્ત AMCA પર છે.
પ્રોજેક્ટની જટિલતાને જોતાં, વિક્રેતાઓએ થોડો વધારાનો સમય માંગ્યો છે, જેને સરકાર દ્વારા સ્વીકારવામાં આવી રહ્યો છે. સ્વદેશી તેજસ Mk2 ફાઇટર વિમાનની પ્રથમ ઉડાન આગામી વર્ષના મધ્યમાં સુનિશ્ચિત થયેલ છે, વાયુસેના પ્રોટોટાઇપ ડિલિવર થયા પછી તેનું વિગતવાર મૂલ્યાંકન કરશે.
ઘટતી સ્ક્વોડ્રન તાકાત અને તેજસ Mk1A ડિલિવરી યોજનાઓ
હાલમાં, ભારતીય વાયુસેનાની ફાઇટર સ્ક્વોડ્રન તાકાત ચિંતાજનક રીતે ઘટીને 29 થઈ ગઈ છે, જેના કારણે વાયુસેના તેની તાકાત વધારવા માટે આધુનિક વિમાનોની આતુરતાથી રાહ જોઈ રહી છે.
વાયુસેના ખાસ કરીને હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડ (HAL) દ્વારા ઉત્પાદિત 180 તેજસ Mk1A એરક્રાફ્ટ અને 26 રાફેલ ફાઇટર જેટની ડિલિવરીની રાહ જોઈ રહી છે.
સંરક્ષણ સચિવના જણાવ્યા અનુસાર, HAL પાસે 27 એરફ્રેમ તૈયાર છે અને GE તરફથી 11 એન્જિન પ્રાપ્ત થયા છે, જ્યારે 16 અન્ય એરફ્રેમમાં કેનોપી એન્જિન ફીટ કરવામાં આવ્યા છે અને તે ઉડાન ભરી રહ્યા છે. દર મહિને ચાર એન્જિન પહોંચાડવાના GEના વચનને અનુસરીને, આ વર્ષે વધુ 12 એન્જિન ડિલિવર કરવામાં આવશે, જેનાથી વર્ષના અંત સુધીમાં ઓછામાં ઓછું એક LCA Mk1A સ્ક્વોડ્રન સામેલ થઈ શકશે.
ત્યારબાદ HAL દર વર્ષે 24 એરક્રાફ્ટનું ઉત્પાદન કરશે, અને 83 અને 97 એરક્રાફ્ટ માટેના બંને ઓર્ડર 2033 સુધીમાં પૂર્ણ થવાની અપેક્ષા છે.
