ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશ બી.આર. ગવઈ અને બે નિવૃત્ત ન્યાયાધીશોએ સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ ઉજ્જલ ભુયાનની મતદાર યાદીના સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) પરની ટિપ્પણી પર વાંધો ઉઠાવ્યો છે. ભૂયાને કહ્યું હતું કે લાખો નાગરિકોને મતદાનના અધિકારથી વંચિત રાખતી કોઈપણ પ્રક્રિયા મનસ્વી હશે. ભૂતપૂર્વ ન્યાયાધીશોએ કહ્યું હતું કે આ મામલો સુપ્રીમ કોર્ટમાં પેન્ડિંગ છે. શું આ ન્યાયિક શિષ્ટાચારને અસર કરે છે? ચાલો સમગ્ર મુદ્દાની વિગતવાર તપાસ કરીએ…
નાલસર યુનિવર્સિટી ઓફ લો ખાતે રવિવારે આયોજિત 19મી ન્યાયાધીશ બોધ રાજ સાહની મેમોરિયલ મૂટ કોર્ટ સ્પર્ધાના સમાપન સમારોહમાં સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ ઉજ્જલ ભુયાને SIR પર ટિપ્પણી કરી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે લાખો ભારતીય નાગરિકોને મતદાનના અધિકારથી વંચિત રાખતી કોઈપણ પ્રક્રિયા સ્વાભાવિક રીતે મનસ્વી અને બંધારણીય વ્યવસ્થાનું ઉલ્લંઘન હશે. તેમણે એમ પણ કહ્યું હતું કે બંધારણ નાગરિકોને બે વર્ગોમાં વહેંચતું નથી. એક વર્ગ એવો ન હોઈ શકે કે જેને મતદાન કરવાનો અધિકાર હોય અને બીજો વર્ગ એવો ન હોય.
ન્યાયાધીશ ભૂયાનની ટિપ્પણી વિશે બીઆર ગવઈએ શું કહ્યું?
ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશ બીઆર ગવઈએ કહ્યું કે ન્યાયિક શિષ્ટાચાર તેમને સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ પેન્ડિંગ મામલા પર ટિપ્પણી કરવાની મંજૂરી આપશે નહીં. તેમણે કહ્યું કે સુપ્રીમ કોર્ટના વર્તમાન ન્યાયાધીશે એક જ કોર્ટમાં સુનાવણી થઈ રહેલા મુદ્દા પર જાહેર નિવેદન આપવું જોઈએ નહીં. દિલ્હી હાઈકોર્ટના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ એસએન ઢીંગરા અને આરએસ સોઢી પણ ગવઈ સાથે સંમત થયા અને ન્યાયાધીશ ભૂયાનની ટિપ્પણી પર સવાલ ઉઠાવ્યા.
નિવૃત્ત ન્યાયાધીશોએ એસઆઈઆર વિશે શું કહ્યું?
નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ એસએન ઢીંગરાએ કહ્યું કે ન્યાયાધીશ ભૂયાનની ટિપ્પણીઓ સુપ્રીમ કોર્ટના વર્તમાન ન્યાયાધીશના કાર્યક્ષેત્રની બહાર છે. તેમણે કહ્યું કે જ્યારે મામલો એક જ કોર્ટમાં પેન્ડિંગ હોય ત્યારે જાહેર કાર્યક્રમમાં આવી ટિપ્પણીઓ ન કરવી જોઈએ. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે ન્યાયાધીશ ભૂયાને આવું નિવેદન આપતા પહેલા કેસના તથ્યો પર વિચાર કરવો જોઈતો હતો. દરમિયાન, SN ઢીંગરાએ SIR અંગે ચૂંટણી કમિશનરો વચ્ચેના કથિત મતભેદોને સંબોધતા જણાવ્યું હતું કે જો કોઈ મતભેદ હોય, તો ચૂંટણી કમિશનરો તેમના મંતવ્યો રજૂ કરવા સક્ષમ છે.
જસ્ટિસ આર.એસ. સોઢીએ મતદાનના અધિકાર વિશે શું કહ્યું?
નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ આર.એસ. સોઢીએ મતદારોને મતાધિકારથી વંચિત રાખવા માટે SIR ના ઉપયોગ પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે મતદાનનો અધિકાર કાનૂની વ્યવસ્થા દ્વારા નક્કી થાય છે. જો કોઈ વ્યક્તિ કાનૂની માપદંડોમાં આવે છે, તો તેમને મતદાન કરવાનો અધિકાર છે, અને જો તેઓ આમ ન કરે, તો તેઓ મતદાન કરવા માટે લાયક રહેશે નહીં. તેમણે જણાવ્યું હતું કે જો કોઈ વ્યક્તિનું નામ મતદાર યાદીમાં હોય અને કાનૂની માપદંડોને પૂર્ણ ન કરે, તો તેમને દૂર કરવાની પ્રક્રિયા કાયદા અનુસાર હોવી જોઈએ. વધુમાં, જો કોઈ લાયક વ્યક્તિનું નામ ખોટી રીતે દૂર કરવામાં આવ્યું હોય, તો તેઓ કાનૂની રીતે ફરીથી સમાવેશ કરી શકે છે.
SIR કેસ ક્યાં પહોંચ્યો છે?
SIR સંબંધિત ઘણા મુદ્દાઓ સુપ્રીમ કોર્ટમાં પેન્ડિંગ છે, જેમાં ચૂંટણી પંચ સંબંધિત નવા કાયદાની માન્યતાનો સમાવેશ થાય છે. આ કાયદો ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશને ચૂંટણી કમિશનરોની નિમણૂક માટે પસંદગી પેનલમાંથી બાકાત રાખે છે. તેથી, ભૂતપૂર્વ CJI અને નિવૃત્ત ન્યાયાધીશો દ્વારા ન્યાયાધીશ ઉજ્જલ ભુયાનની ટિપ્પણી સામે વાંધો ઉઠાવવાનું મુખ્ય કારણ એ છે કે સંબંધિત મુદ્દા પર સુપ્રીમ કોર્ટમાં સુનાવણી બાકી છે. ન્યાયાધીશ ભુયાન NALSAR ના ચાન્સેલર તરીકે પણ સેવા આપી ચૂક્યા છે. તેમના સંબોધનમાં, તેમણે યુનિવર્સિટીના વિદ્યાર્થીઓની પ્રશંસા કરતા કહ્યું કે તેમણે રાષ્ટ્ર અને વિશ્વને બતાવ્યું છે કે કાયદાના વિદ્યાર્થીઓ કેવા હોવા જોઈએ.
