આજે 14 ઓક્ટોબર, 2026, બુધવારના રોજ શારદીય નવરાત્રિનો ચોથો દિવસ છે. આ દિવસે આશ્વિન માસના શુક્લ પક્ષની ચતુર્થી તિથિએ મા દુર્ગાના ચોથા સ્વરૂપ મા કુષ્માંડાની પૂજા-અર્ચના કરવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, મા કુષ્માંડાને સૃષ્ટિની આદ્યશક્તિ અને બ્રહ્માંડની રચયિતા માનવામાં આવે છે. કહેવાય છે કે જ્યારે સમગ્ર સૃષ્ટિમાં અંધકાર છવાયેલો હતો, ત્યારે માતાએ પોતાના મંદ સ્મિતથી બ્રહ્માંડની રચના કરી હતી.
મા કુષ્માંડાની પૂજા કરવાથી આરોગ્ય, શક્તિ અને બળની પ્રાપ્તિ થાય છે એવી માન્યતા છે. સાથે જ માતાની આરાધનાથી ઘરમાં સુખ-સમૃદ્ધિ, શાંતિ અને સકારાત્મક ઊર્જાનો સંચાર થાય છે. નવરાત્રિના ચોથા દિવસે ભક્તો માતાની પૂજા કરીને પરિવારની સુખાકારી અને જીવનમાં પ્રગતિ માટે પ્રાર્થના કરે છે.
મા કુષ્માંડાનું સ્વરૂપ કેવું છે?
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, મા કુષ્માંડાનું સ્વરૂપ આઠ ભુજાઓવાળું છે. તેમના આઠ હાથોમાં કમંડળ, ધનુષ્ય, બાણ, કમળનું ફૂલ, અમૃતથી ભરેલો કળશ, ચક્ર અને ગદા સહિતનાં શસ્ત્રો તથા વસ્તુઓ શોભે છે. માતાનું વાહન સિંહ છે. તેમનું સ્વરૂપ શક્તિ, તેજ, સર્જન અને ઊર્જાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
મા કુષ્માંડાની પૂજાવિધિ
નવરાત્રિના ચોથા દિવસે સવારે વહેલા ઊઠીને સ્નાન કરવું અને સ્વચ્છ વસ્ત્રો ધારણ કરવા. ત્યારબાદ પૂજાસ્થળે મા કુષ્માંડાની પ્રતિમા અથવા તસવીર સ્થાપિત કરવી.
- સૌપ્રથમ માતાની સામે દીવો અને ધૂપ પ્રગટાવવાં.
- માતાને તાજાં ફૂલ, ફળ અને મીઠાઈ અર્પણ કરવાં.
- માતાને શ્રદ્ધાપૂર્વક સુહાગની સામગ્રી અર્પણ કરવી.
- માતાના મંત્રોનો જાપ કરીને તેમની આરતી ઉતારવી.
- અંતમાં પરિવારની સુખાકારી, આરોગ્ય અને સમૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરવી.
મા કુષ્માંડાની પૂજામાં કયા રંગનાં વસ્ત્રો પહેરવાં?
મા કુષ્માંડાની પૂજા દરમિયાન ઘેરા વાદળી રંગનાં વસ્ત્રો પહેરવાનું સૂચન કેટલીક ધાર્મિક પરંપરાઓમાં કરવામાં આવે છે. વાદળી રંગને સ્થિરતા, શાંતિ અને ગંભીરતાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. જોકે, નવરાત્રિના દરેક દિવસ માટેના રંગ અંગે અલગ-અલગ પરંપરાઓમાં ભિન્નતા જોવા મળે છે.
માતાને ધરાવો આ પ્રિય ભોગ
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, મા કુષ્માંડાને માલપુઆનો ભોગ ધરાવવો શુભ માનવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત કોળામાંથી બનાવેલી પેઠાની મીઠાઈ પણ અર્પણ કરી શકાય છે. પૂજા દરમિયાન ભક્તિભાવથી ધરાવેલો પ્રસાદ બાદમાં પરિવારના સભ્યોમાં વહેંચવામાં આવે છે.
મા કુષ્માંડાના પૂજાના મંત્ર
માતાની કૃપા મેળવવા માટે નીચેના મંત્રોનો જાપ કરી શકાય છે.
૧. બીજ મંત્ર
ૐ કૂષ્માંડાયૈ નમઃ।
૨. મા કુષ્માંડાનો મંત્ર
કૂષ્માંડા ઐં હ્રીં દેવ્યૈ નમઃ।
૩. દેવી સ્તુતિ મંત્ર
યા દેવી સર્વભૂતેષુ સૃષ્ટિરૂપેણ સંસ્થિતા।
નમસ્તસ્યૈ નમસ્તસ્યૈ નમસ્તસ્યૈ નમો નમઃ॥
નવરાત્રિના ચોથા દિવસે મા કુષ્માંડાની પૂજા, મંત્રજાપ અને આરતી કરીને ભક્તો માતાના આશીર્વાદ મેળવવાની કામના કરે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, માતાની આરાધના જીવનમાં સુખ, શાંતિ અને સકારાત્મકતાનો સંચાર કરે છે.
