ધન્ય ભાગ્ય આ ભારત ધરાના, કે જેણે યુગોની ગુલામીની જંજીરો તોડીને પોતીકા શાસનનો સૂર્યોદય જોયો. વાત કરવી છે એ સોનેરી સવારની, જેણે હિન્દુસ્તાનના નસીબની આખી કવિતા જ બદલી નાખી. ૨૬ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦ – આ તારીખ માત્ર પંચાંગનો આંકડો નથી, પણ ભારતવર્ષના આત્મસન્માનનો રણકો છે.
લોક સાહિત્યની લઢણમાં સવારનું વર્ણન
જેમ કવિ દલપતરામ હીરા-મોતીની માળા જેવી વાણીમાં સચ્ચાઈ અને સુધારાની વાત કરતા, એમ જ વિચારો કે એ ૨૬મી જાન્યુઆરીની સવારે દિલ્હીના દરબારમાં કેવો માહોલ હશે! દિલ્હીનું રાયસીના હિલ્સ જાણે નવોઢાની જેમ શણગારાયું હતું. ટાઢા પવનના વાયરા વાતા હતા, પણ ભારતવાસીઓના હૈયામાં આઝાદીના ગરમાટાનો ઉછાળો હતો.
”દેશી ભાષામાં કહીએ તો, જે દી’ આપણું બંધારણ અમલમાં આવ્યું, તે દી’ તો કાળઝાળ અંગ્રેજોના કાયદાના કટકા થઈ ગયા ને ભારતીય આત્મા બેઠો થયો!”
સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓનું સ્મરણ: તપ અને ત્યાગની પરાકાષ્ઠા
આ શુભ ઘડી કઈ એમ જ નહોતી આવી. એની પાછળ હજારો શહીદોના લોહીની મહેક અને અગણિત વીરોની તપસ્યા હતી.
મહાત્મા ગાંધી: જેણે અહિંસાના હથિયારથી દુનિયાને હલાવી દીધી.
સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ: લોખંડી પુરુષ, જેણે વિખરાયેલા રજવાડાઓને એક તાંતણે બાંધીને અખંડ ભારતનું સપનું સાકાર કર્યું.
ડો. બાબાસાહેબ આંબેડકર: જેણે કલમના કસબથી ભારતનું ભાગ્યવિધાતા જેવું ‘બંધારણ’ ઘડ્યું.
કવિ દલપતરામની શૈલીમાં કહીએ તો:
“અંધેરી નગરીને ગંડુ રાજા, એવા અંગ્રેજોના ગયા રાજ,
સીધ્ધે માર્ગે ચાલીને આવ્યું, સુખદાયી આપણું સ્વરાજ!”
રાજપથ પરનો એ ઐતિહાસિક લલકાર
સવારે ૧૦:૧૮ વાગ્યે ભારત ‘સંપૂર્ણ પ્રભુત્વ સંપન્ન લોકશાહી પ્રજાસત્તાક’ જાહેર થયું. ડો. રાજેન્દ્ર પ્રસાદે ભારતના પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ તરીકે શપથ લીધા. ૩૧ તોપોની સલામી જ્યારે ગુંજી ઉઠી, ત્યારે આકાશમાં પક્ષીઓ પણ જાણે ‘વંદે માતરમ’ના નાદ ગજવતા હતા. આ દિવસે આપણને બ્રિટિશ ક્રાઉન (તાજ)માંથી મુક્તિ મળી અને આપણે સાચા અર્થમાં આપણા ભાગ્યના વિધાતા બન્યા.
ગામડાની ભાષામાં લોકશાહીનું મૂલ્ય
આપણા ગામડાના ભોળા લોક સમજે એવી વાત કરીએ તો, પ્રજાસત્તાક એટલે ‘પ્રજાનું શાસન’. જ્યાં ગરીબમાં ગરીબ માણસનો મત પણ એટલો જ કિંમતી છે જેટલો કોઈ મોટા રાજા કે મહારાજાનો.
”દેખ બિચારી બકરીનો, કોઈ ન પકડે કાન,
એવું રૂડું શાસન આવ્યું, સૌને મળે સન્માન!”
દલપતરામની આ પંક્તિઓ આજે પણ સચોટ બેસે છે. કાયદાની નજરમાં સૌ સમાન બન્યા. કોઈ ઊંચું નહીં, કોઈ નીચું નહીં. સાહિત્યની ભાષામાં કહીએ તો, આ દિવસે ભારતની ધરતી પર ‘રામરાજ્ય’ની કલ્પનાને કાયદાકીય મહોર લાગી.
આજનો સંદેશ: લોકશાહીના રક્ષણનો સંકલ્પ
આજે જ્યારે આપણે આ લેખ વાંચતા હોઈએ, ત્યારે માત્ર તિરંગો લહેરાવીને અટકી જવાનું નથી. આ ૨૬મી જાન્યુઆરી આપણને યાદ અપાવે છે કે આ લોકશાહીને ટકાવી રાખવા માટે પવિત્રતા, ઈમાનદારી અને દેશપ્રેમની જરૂર છે.
યુવાનો માટે: દેશની ઉન્નતિ એ જ સાચો ધર્મ.
શિક્ષકો માટે: નવી પેઢીને સંસ્કારનું ભાથું પીરસવું.
નાગરિકો માટે: હક્કોની સાથે ફરજોનું પાલન કરવું.
”જ્યાં સુધી સુરજ ચાંદો તપે, ત્યાં સુધી ભારતનું નામ રે’,
ગાય ‘અશ્વિન’ ગીતડાં એવા, કે જાગે હિન્દુસ્તાન આખું રે’!”
ભારત માતાના ચરણોમાં વંદન કરી, આ શુભ ઘડીને હૈયામાં કોતરી લઈએ.
લેખક અશ્વિન ગોહિલ ની કલમે
