વિશેષ લેખ: પવન માકન (એડિટર, પાક્કો ગુજરાત)
ભારતીય ઈતિહાસના પાનાઓમાં ૩૦ જાન્યુઆરી, ૧૯૪૮નો દિવસ એક કાળા અક્ષરે લખાયેલો દિવસ છે. આ એ દિવસ હતો જ્યારે નવી દિલ્હીના બિરલા હાઉસમાં રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીની ગોળી મારીને હત્યા કરવામાં આવી હતી. આ ઘટનાના કેન્દ્રમાં જે નામ હતું, તે નામ આજે પણ ભારતીય રાજનીતિ અને ઈતિહાસમાં ભારે વિવાદ અને ચર્ચાનો વિષય બને છે –
નાથુરામ વિનાયક ગોડસે.
શરૂઆતનું જીવન અને વિચારધારા
નાથુરામ ગોડસેનો જન્મ ૧૯ મે, ૧૯૧૦ના રોજ મહારાષ્ટ્રના પુણે જિલ્લાના બારામતીમાં થયો હતો. એક સામાન્ય ચિત્પાવન બ્રાહ્મણ પરિવારમાં જન્મેલા નાથુરામનું પ્રારંભિક જીવન ધાર્મિક અને પરંપરાગત વાતાવરણમાં વીત્યું હતું.
શરૂઆતના દિવસોમાં ગોડસે ગાંધીજીના અહિંસાના વિચારોથી પ્રભાવિત હતા અને તેમણે સવિનય કાનૂન ભંગની લડતમાં પણ ભાગ લીધો હતો. જોકે, સમય જતાં તેમનો મોહભંગ થયો. તેઓ રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) અને બાદમાં હિન્દુ મહાસભા સાથે જોડાયા. વીર સાવરકરના પ્રખર હિન્દુત્વના વિચારોએ ગોડસેના માનસપટલ પર ઊંડી છાપ છોડી હતી.
ગાંધીજી સાથેનો વૈચારિક સંઘર્ષ
ગોડસેના મનમાં ગાંધીજી પ્રત્યેના રોષના મુખ્ય ત્રણ કારણો હતા:
૧. ફાળવણી અને ભાગલા: ગોડસેનું માનવું હતું કે ભારત દેશના ભાગલા અને પાકિસ્તાનના નિર્માણ માટે ગાંધીજી જવાબદાર હતા.
૨. તુષ્ટિકરણની નીતિ: ગોડસેને લાગતું હતું કે ગાંધીજીની નીતિઓ હંમેશા મુસ્લિમ સમુદાયના પક્ષમાં રહેતી હતી, જેનાથી હિન્દુઓના હિતોને નુકસાન થતું હતું.
૩. ૫૫ કરોડની રકમ: ભાગલા બાદ પાકિસ્તાનને આપવાના થતા ૫૫ કરોડ રૂપિયા રોકવા માટે ભારત સરકારે નિર્ણય લીધો હતો, પરંતુ ગાંધીજીએ આ રકમ ચૂકવવા માટે આમરણાંત ઉપવાસ કર્યા હતા. ગોડસે માટે આ ઘટના ‘છેલ્લો ઘા’ સાબિત થઈ.
તે ઐતિહાસિક ઘટના: ૩૦ જાન્યુઆરી, ૧૯૪૮
સાંજના પાંચ વાગ્યાની પ્રાર્થના સભાનો સમય હતો. દિલ્હીના બિરલા ભવનમાં ગાંધીજી મનુ અને આભાના ખભા પર હાથ ટેકવીને આગળ વધી રહ્યા હતા. ત્યારે ભીડમાંથી ખાખી જેકેટ પહેરેલો નાથુરામ ગોડસે આગળ આવ્યો. તેણે ગાંધીજીના ચરણસ્પર્શ કરવાનો દેખાવ કર્યો અને અચાનક પોતાની સેમી-ઓટોમેટિક બેરેટા પિસ્તોલ કાઢીને ગાંધીજી પર ત્રણ ગોળીઓ ચલાવી. ‘હે રામ’ના છેલ્લા શબ્દો સાથે ગાંધીજીએ દેહત્યાગ કર્યો.
અદાલતી કાર્યવાહી અને અંતિમ નિવેદન
ગાંધીજીની હત્યા બાદ ગોડસે ભાગ્યો નહીં, પણ આત્મસમર્પણ કર્યું. લાલ કિલ્લા પર ચાલેલા કેસ દરમિયાન તેણે અદાલતમાં કલાકો સુધી નિવેદન આપ્યું હતું, જે પાછળથી ‘મેં ગાંધીને કેમ માર્યા?’ (Why I Assassinated Mahatma Gandhi) પુસ્તક તરીકે જાણીતું થયું.
અદાલતમાં તેણે દલીલ કરી હતી કે:
“મેં કોઈ વ્યક્તિની હત્યા નથી કરી, પરંતુ તે વિચારની હત્યા કરી છે જે દેશને નબળો પાડી રહ્યો હતો.”
ન્યાયાધીશ આત્માચરણ અગ્રવાલે ૮ નવેમ્બર, ૧૯૪૯ના રોજ નાથુરામ ગોડસે અને તેના સાથી નારાયણ આપ્ટેને ફાંસીની સજા સંભળાવી. ૧૫ નવેમ્બર, ૧૯૪૯ના રોજ અંબાલા જેલમાં બંનેને ફાંસી આપવામાં આવી.
વિવાદ જે આજે પણ જીવંત છે
આઝાદીના દાયકાઓ બાદ પણ ભારત નાથુરામ ગોડસેના મુદ્દે વહેંચાયેલું દેખાય છે. એક પક્ષ તેને ‘આતંકવાદી’ અને લોકશાહીનો હત્યારો ગણે છે, જ્યારે બીજો એક નાનો વર્ગ તેને ‘દેશભક્ત’ માની તેની વિચારધારાનું સમર્થન કરે છે.
પરંતુ, સત્ય એ છે કે હિંસા ક્યારેય કોઈપણ સમસ્યાનો ઉકેલ હોઈ શકે નહીં. વૈચારિક મતભેદોને કારણે દેશના રાષ્ટ્રપિતાની હત્યા એ ભારતના ઈતિહાસનો એવો જખમ છે જે ક્યારેય ભરાઈ શકે તેમ નથી.
