ગાંધીનગર/અમદાવાદ: ‘ડિજિટલ ઇન્ડિયા’ અને ‘વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત’ના દાવાઓ વચ્ચે એક કાળી વાસ્તવિકતા એ છે કે આજે પણ માણસે ગટરના ગંદા પાણીમાં ઉતરીને પોતાના જીવનું જોખમ ખેડવું પડે છે. મેન્યુઅલ સ્કેવેજિંગ (હાથેથી સફાઈ) પર પ્રતિબંધ હોવા છતાં, ગુજરાતમાં ગટર અને સેપ્ટિક ટેન્ક કામદારો માટે ‘ડેથ ટ્રેપ’ સાબિત થઈ રહી છે.
આંકડા બોલે છે: વરવી વાસ્તવિકતા
કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકાર ભલે કાગળ પર બધું ‘ઓલ ઈઝ વેલ’ બતાવે, પરંતુ હકીકત કંઈક અલગ જ છે:
- ગુજરાતનો ક્રમ: ગટર સફાઈ દરમિયાન થતા મોતમાં ગુજરાત દેશના ટોચના રાજ્યોમાં સામેલ છે.
- તાજેતરનો આંકડો: છેલ્લા 5 વર્ષમાં (2019-2023) ગુજરાતમાં અંદાજે 58 થી વધુ કામદારો ગટર સફાઈ દરમિયાન શ્વાસ ગૂંગળામણને કારણે જીવ ગુમાવી ચૂક્યા છે.
- વર્ષ 2024-25: માત્ર વર્ષ 2024 અને 2025ના શરૂઆતના મહિનાઓમાં જ ગુજરાતમાં અનેક ઘટનાઓ બની છે. હજુ ગત મે 2025માં જ અમદાવાદના દાણીલીમડા વિસ્તારમાં એક ગારમેન્ટ ફેક્ટરીની સેપ્ટિક ટેન્ક સાફ કરવા ઉતરેલા 3 યુવાન કામદારો (પ્રકાશ પરમાર, વિશાલ ઠાકોર અને સુનિલ રાઠવા) એ ઝેરી ગેસને કારણે જીવ ગુમાવ્યો હતો.
દાવા સલામતીના ❌, હકીકતમાં મૃત્યુની ગેરંટી ✅
સરકાર ‘નમસ્તે’ (NAMASTE) જેવી યોજનાઓ દ્વારા 100% મશીનરીથી સફાઈના વાયદા કરે છે, પણ જમીની હકીકત તપાસો તો: - સુરક્ષા સાધનોનો અભાવ: 90% કિસ્સાઓમાં કામદારો પાસે માસ્ક, ગ્લવ્સ કે ઓક્સિજન સિલિન્ડર હોતા નથી.
- ખાનગી કોન્ટ્રાક્ટરોની મનમાની: નગરપાલિકાઓ અને ખાનગી એકમો કોન્ટ્રાક્ટ આપીને પોતાની જવાબદારી ખંખેરી નાખે છે. કોન્ટ્રાક્ટરો સસ્તા મજૂર મેળવવા માટે ગરીબ કામદારોને કોઈ પણ સુરક્ષા વગર ગટરમાં ઉતારે છે.
- વળતર માટે વલખાં: સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશ મુજબ મૃતક આશ્રિતોને રૂ. 30 લાખ (અગાઉ 10 લાખ) વળતર મળવું જોઈએ, પરંતુ હજુ પણ અનેક પરિવારો સરકારી કચેરીઓના ધક્કા ખાઈ રહ્યા છે.
શું આને ‘અકસ્માત’ કહેવાય?
સરકારી ચોપડે આને ઘણીવાર ‘અકસ્માત’ ગણાવીને ફાઈલ બંધ કરી દેવાય છે. પણ શું પૂરતા સાધનો વગર કોઈને ઝેરી ગેસવાળી ગટરમાં ઉતારવા એ ‘સંસ્થાગત હત્યા’ નથી? શું ભાજપ સરકારના ‘સલામતીના વચનો’ માત્ર ચૂંટણીના હોર્ડિંગ્સ સુધી જ સીમિત છે?
“જે રાજ્યમાં બુલેટ ટ્રેનના સપના જોવાતા હોય, ત્યાં માણસે ગટર સાફ કરવા માટે મરવું પડે તે શરમજનક છે.” — આ આક્રોશ આજે પીડિત પરિવારોમાં જોવા મળી રહ્યો છે.
- ક્યાં ગયા સફાઈ માટેના આધુનિક મશીનો?
- ગેરકાયદેસર રીતે કામદારોને ગટરમાં ઉતારતા કોન્ટ્રાક્ટરો સામે કડક જેલની સજા કેમ નથી થતી?
- સરકાર ક્યારે આ ‘મોતના ખેલ’ ને ગંભીરતાથી લેશે?
તમારા મંતવ્યો: તમારા વિસ્તારમાં પણ શું હજુ માણસો ગટરમાં ઉતરે છે? ફોટો કે વિગત સાથે અમને જણાવો.પાક્કો ગુજરાત ન્યૂઝનો સવાલ:
