આયુર્વેદમાં ઘણી સામાન્ય વસ્તુઓનો ઉલ્લેખ છે, જે આરોગ્ય માટે ખૂબ જ ફાયદાકારક હોઈ શકે છે. આ વસ્તુઓ આપણાં આસપાસ સરળતાથી મળી જાય છે. આજે આપણે વાત કરી રહ્યા છીએ એલોવેરાની. હા, આયુર્વેદમાં વર્ષોથી એલોવેરાનો ઉપયોગ ઔષધિ તરીકે કરવામાં આવી રહ્યો છે. એલોવેરા ઔષધિય ગુણોથી ભરપૂર છે અને અનેક આરોગ્ય સમસ્યાઓમાં રાહત આપી શકે છે. એલોવેરા માત્ર ત્વચા માટે જ ફાયદાકારક નથી, પરંતુ તેના પલ્પથી બનેલો જ્યુસ પણ અદ્ભુત ફાયદા આપે છે. હવે પ્રશ્ન છે કે એલોવેરા જ્યુસ પીવાના ફાયદા શું છે? એલોવેરા જ્યુસમાં કયા પોષક તત્વો હોય છે? કઈ સમસ્યાઓમાં એલોવેરા ફાયદાકારક છે? ચાલો જાણીએ આ વિશે.
વર્ષ 2016માં ઇન્ટરનેશનલ પીઅર રિવ્યુ ઓપન એક્સેસ જર્નલ ‘બાયોસાયન્સ બાયોટેકનોલોજી રિસર્ચ કોમ્યુનિકેશન’માં એક અભ્યાસ પ્રકાશિત થયો હતો. તે મુજબ, એલોવેરામાં એન્ટિમાઇક્રોબિયલ અને એન્ટિવાયરલ ગુણધર્મો હોય છે. તેમાં એન્ટિ-ઇન્ફ્લેમેટરી અસરો પણ જોવા મળી છે. તેથી એલોવેરા ઘા રૂઝાવવા, સનબર્ન અને ત્વચાના નુકસાનને સુધારવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં એલોવેરા જ્યુસ પીવાનું ચલણ ઝડપથી વધ્યું છે. લોકો તેને પાચન સુધારવા, શરીરને ડિટોક્સ કરવા, રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારવા અને ત્વચાના સ્વાસ્થ્યને સુધારવા માટે કુદરતી ટોનિક તરીકે અપનાવી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં, એ જાણવું જરૂરી છે કે શું રોજ એલોવેરા જ્યુસ પીવું ખરેખર સુરક્ષિત છે. સાથે જ તેની શરીર પર શું અસર થાય છે?
તો ચાલો, આજે ‘કામના સમાચાર’ માં એલોવેરા જ્યુસ સંબંધિત આ તમામ પ્રશ્નોના જવાબો વિગતવાર સમજીએ. સાથે જ તેના ફાયદા, યોગ્ય માત્રા, સેવનની રીત અને જરૂરી સાવચેતીઓ પર પણ ચર્ચા કરીશું.
પ્રશ્ન- એલોવેરામાં કયા કયા પોષક તત્વો હોય છે?
જવાબ- યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ડિપાર્ટમેન્ટ ઑફ એગ્રીકલ્ચર (USDA) અનુસાર, એલોવેરામાં ભરપૂર માત્રામાં પાણી હોય છે. સાથે જ કેલ્શિયમ, સોડિયમ અને વિટામિન C જેવા ઘણા જરૂરી પોષક તત્વો પણ હોય છે. એલોવેરા જ્યુસ સામાન્ય રીતે તેના પાંદડાની અંદર રહેલા જેલને સાફ કરીને તૈયાર કરવામાં આવે છે. નીચે આપેલા ગ્રાફિક પરથી 100 ગ્રામ એલોવેરા જ્યુસની ન્યુટ્રિશનલ વેલ્યુ સમજો-
પ્રશ્ન- એલોવેરા જ્યુસ આપણા શરીરમાં શું કામ કરે છે?
જવાબ- એલોવેરા જ્યુસ મુખ્યત્વે આપણા શરીરમાં આ કામ કરે છે–
પાચનતંત્રને ટેકો આપે છે.
હાઇડ્રેશન વધારે છે.
સોજો ઘટાડે છે.
આંતરડાના સ્વાસ્થ્યને ટેકો આપે છે.
કબજિયાત, ગેસ અને એસિડિટી જેવી સમસ્યાઓમાંથી રાહત આપે છે.
તેમાં રહેલા કુદરતી ઉત્સેચકો પોષક તત્વોના શોષણને સુધારે છે.
પ્રશ્ન- રોજ એલોવેરા જ્યુસ પીવાના શું ફાયદા છે?
જવાબ- નીચે આપેલા મુદ્દાઓથી સમજો–
એલોવેરા જ્યુસમાં પાણીનું પ્રમાણ વધુ હોય છે, જેનાથી તે શરીરને હાઇડ્રેટેડ રાખવામાં મદદ કરે છે.
તેમાં રહેલા એન્ટીઑકિસડન્ટ્સ અને મિનરલ્સ રોગપ્રતિકારક શક્તિને ટેકો આપવા અને ઓક્સિડેટીવ સ્ટ્રેસ ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.
તેના એન્ઝાઇમ્સ અને બાયોએક્ટિવ કમ્પાઉન્ડ્સ પાચન પ્રક્રિયાને સુધારે છે.
તે હળવી કબજિયાત જેવી સમસ્યાઓમાં પણ રાહત આપે છે.
ઓછી કેલરી હોવાને કારણે તેને પીવાથી કેલરી ઇન્ટેકનો પણ ડર રહેતો નથી.
એલોવેરા જ્યુસના અન્ય સ્વાસ્થ્ય લાભો નીચે આપેલા ગ્રાફિક્સમાંથી સમજો-
પ્રશ્ન- એલોવેરા જ્યુસ પીવાની સાચી રીત કઈ છે?
જવાબ- નીચે આપેલા મુદ્દાઓથી સમજો–
એલોવેરા જ્યુસ હંમેશા મર્યાદિત માત્રામાં પીવો.
તેને હંમેશા પાણીમાં ભેળવીને જ પીવો.
પાણી ભેળવવું જરૂરી છે કારણ કે તેમાં રહેલા લેટેક્સની વધુ માત્રા ઝાડા, પેટમાં ખેંચાણ અને ઇલેક્ટ્રોલાઇટ અસંતુલનનું કારણ બની શકે છે.
સવારે ખાલી પેટે અથવા ભોજનના અડધા કલાક પહેલાં પીવું વધુ સારું છે.
જો પેટમાં દુખાવો, ઝાડા કે બળતરા થાય તો તરત જ બંધ કરી દો.
લાંબા સમય સુધી નિયમિત સેવન કરતા પહેલા ડોક્ટરની સલાહ લેવી યોગ્ય છે.
પ્રશ્ન- શું ખાલી પેટે એલોવેરા જ્યુસ પીવો વધુ ફાયદાકારક છે?
જવાબ- હા, ખાલી પેટે લેવાથી તેનું શોષણ વધુ સારી રીતે થાય છે અને પાચનતંત્રને સક્રિય કરવામાં મદદ મળે છે. જોકે, તે બધા માટે સુરક્ષિત નથી. કેટલાક લોકોને તેનાથી પેટમાં દુખાવો, ઝાડા કે ખેંચાણ થઈ શકે છે. તેથી પહેલા ડોક્ટરની સલાહ લો.
પ્રશ્ન- એલોવેરા જ્યુસ ત્વચા અને વાળ માટે કેવી રીતે ફાયદાકારક છે?
જવાબ- નીચે આપેલા મુદ્દાઓથી સમજો-
એલોવેરા જ્યુસમાં રહેલા એન્ટીઑકિસડન્ટ્સ, વિટામિન C અને E ત્વચાને ફ્રી-રેડિકલ ડેમેજથી બચાવવામાં મદદ કરી શકે છે.
તેનાથી ચહેરા પર ચમક આવે છે.
તેના હાઇડ્રેટિંગ ગુણ ત્વચાને અંદરથી સપોર્ટ કરે છે અને સોજો ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.
તેનાથી પિમ્પલ્સ અને હળવી ત્વચાની બળતરાની સમસ્યામાં રાહત મળી શકે છે.
વર્ષ 2018માં ‘જર્નલ ઓફ ડ્રગ ડિલિવરી એન્ડ થેરાપ્યુટિક્સ’માં પ્રકાશિત એક અભ્યાસ મુજબ, એલોવેરામાં રહેલા બાયોએક્ટિવ કમ્પાઉન્ડ્સ ત્વચાને મુલાયમ અને સ્વસ્થ રાખવામાં મદદ કરે છે.
તેના હીલિંગ અને પોષક ગુણધર્મોને કારણે કોસ્મેટિક ઉદ્યોગમાં તેનો ખૂબ ઉપયોગ થાય છે.
એલોવેરામાં જોવા મળતા પોષક તત્વો સ્કેલ્પ હેલ્થને સુધારવામાં, ડેન્ડ્રફ ઘટાડવામાં અને વાળને મજબૂત બનાવવામાં મદદ કરી શકે છે.
જોકે, સારા પરિણામો માટે સંતુલિત આહાર અને યોગ્ય હેર કેર પણ જરૂરી છે.
પ્રશ્ન- એક દિવસમાં કેટલી માત્રામાં એલોવેરા જ્યુસ લેવું સુરક્ષિત છે?
જવાબ- સામાન્ય રીતે પુખ્ત વયના લોકો માટે દિવસમાં 20–30 ml એલોવેરા જ્યુસ પૂરતું અને સુરક્ષિત માનવામાં આવે છે. તેને એક ગ્લાસ પાણીમાં ભેળવીને લેવું વધુ સારું રહે છે.
પ્રશ્ન- શું એલોવેરા જ્યુસ પીવાથી કોઈ આડઅસરો પણ થાય છે?
જવાબ- હા, વધુ માત્રામાં અથવા લાંબા સમય સુધી એલોવેરા જ્યુસ પીવાથી કેટલાક લોકોમાં ઝાડા, પેટમાં દુખાવો, ખેંચાણ અથવા ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ અસંતુલન થઈ શકે છે. તેની અસર શરીરમાં પોટેશિયમની ઉણપનું કારણ બની શકે છે. કેટલાક લોકોમાં એલર્જી અથવા ત્વચા સંબંધિત પ્રતિક્રિયાઓ પણ થઈ શકે છે.
પ્રશ્ન- કયા લોકોએ એલોવેરા જ્યુસ ન પીવો જોઈએ?
જવાબ- કેટલાક લોકોએ એલોવેરા જ્યુસ ન પીવો જોઈએ. જેમ કે-
ગર્ભવતી અને સ્તનપાન કરાવતી મહિલાઓ.
નાના બાળકો અને વૃદ્ધો.
જેને એલોવેરાથી એલર્જી છે.
જેને કિડની કે લિવરનો રોગ છે.
જેને આંતરડા સંબંધિત સમસ્યા છે.
જેને કોઈ ગંભીર બીમારી છે.
જેનું બ્લડ પ્રેશર ઓછું રહે છે.
જેનું બ્લડ સુગર ઓછું રહે છે.
પ્રશ્ન- બજારમાંથી એલોવેરા જ્યુસ ખરીદતી વખતે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ?
જવાબ- આ દરમિયાન કેટલીક બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો. જેમ કે-
FSSAI લાઇસન્સ નંબર અને કંપનીની સંપૂર્ણ માહિતી સ્પષ્ટપણે આપેલી હોવી જોઈએ.
ઘટકોની યાદી ધ્યાનથી વાંચો. તેમાં એડેડ સુગર, આર્ટિફિશિયલ કલર કે ફ્લેવર ન હોવા જોઈએ.
મેન્યુફેક્ચરિંગ અને એક્સપાયરી ડેટ ચોક્કસ તપાસો.
બોટલની સીલ સુરક્ષિત અને પેકેજિંગ યોગ્ય હોવું જોઈએ.
ખૂબ સસ્તી કે અજાણી બ્રાન્ડ લેવાનું ટાળો.
ખોલ્યા પછી સ્ટોરેજ સંબંધિત સૂચનાઓનું પાલન કરવું જરૂરી છે.
