અમદાવાદ / નવી દિલ્હી
ભારત સરકાર દેશની કાનૂની વ્યવસ્થાને ડર આધારિત શાસનમાંથી ‘ભરોસા આધારિત’ વ્યવસ્થામાં બદલવા માટે એક ક્રાંતિકારી પગલું ભરી રહી છે. કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા લાવવામાં આવેલું “જન વિશ્વાસ (સંશોધન) વિધેયક” હવે નાના અને ટેકનિકલ ઉલ્લંઘનોને અપરાધની શ્રેણીમાંથી બહાર કાઢવા જઈ રહ્યું છે. આ બિલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સામાન્ય નાગરિકો અને વેપારીઓને નાની પ્રક્રિયાગત ભૂલો માટે જેલના સળિયા પાછળ જવાથી બચાવવાનો છે.
જેલની સજા નાબૂદ, દંડની નવી વ્યવસ્થા
નવા વિધેયક મુજબ, અત્યાર સુધી જે નાની ભૂલો માટે જેલની સજાની જોગવાઈ હતી, તેને દૂર કરવામાં આવશે. તેના સ્થાને હવે:
- પ્રથમ ભૂલ: ચેતવણી અથવા સુધારા નોટિસ આપવામાં આવશે.
- દંડ: જેલને બદલે આર્થિક દંડની જોગવાઈ રહેશે.
- વારંવાર ભૂલ: જો કોઈ વારંવાર ઉલ્લંઘન કરે, તો જ કડક આર્થિક દંડ ફટકારવામાં આવશે.
‘ઇન્સ્પેક્ટર રાજ’ નો અંત આવશે
આ સુધારા પાછળનો એક મોટો આશય “ઇન્સ્પેક્ટર રાજ” પર લગામ કસવાનો છે. ઘણીવાર નાના વેપારીઓ કે ઉદ્યોગસાહસિકો ટેકનિકલ ભૂલોને કારણે અધિકારીઓની મનમાનીનો શિકાર બનતા હતા. હવે કાયદામાં સ્પષ્ટતા આવતા અધિકારીઓ બિનજરૂરી કનડગત કરી શકશે નહીં, જેનાથી દેશમાં ‘ઈઝ ઓફ ડુઈંગ બિઝનેસ’ (વેપાર કરવાની સરળતા) વધશે.
કયા કાયદાઓમાં થશે મોટા ફેરફાર?
સિલેક્ટ કમિટીની ભલામણોને આધારે કુલ 78 કાયદાઓની 689 જોગવાઈઓમાં ફેરફારનું આયોજન છે. જેમાં મહત્વના કાયદાઓ નીચે મુજબ છે: - મોટર વ્હીકલ એક્ટ
- ઈલેક્ટ્રિસિટી એક્ટ
- ડ્રગ્સ એન્ડ કોસ્મેટિક્સ એક્ટ
- MSME ડેવલપમેન્ટ એક્ટ
- RBI એક્ટ અને લીગલ મેટ્રોલોજી એક્ટ
ગંભીર ગુનાઓમાં કોઈ છૂટછાટ નહીં
અહીં એ નોંધવું જરૂરી છે કે આ રાહત માત્ર નાના અને પ્રક્રિયાગત ઉલ્લંઘનો પૂરતી જ મર્યાદિત છે. ગંભીર ગુનાઓ, છેતરપિંડી કે ઈરાદાપૂર્વક કરવામાં આવેલા મોટા અપરાધો માટે કાયદાકીય કાર્યવાહી અને જેલની જોગવાઈ પહેલાની જેમ જ યથાવત રહેશે.
નિષ્કર્ષ
“જન વિશ્વાસ બિલ” ભારતીય કાનૂની વ્યવસ્થાને વધુ પારદર્શક, સરળ અને નાગરિક-મૈત્રીપૂર્ણ બનાવવાની દિશામાં એક મજબૂત કદમ છે. આનાથી ન્યાયતંત્ર પરનો બોજ પણ ઘટશે અને નાના વેપારીઓ નિર્ભય બનીને પોતાનું કામ કરી શકશે.
બ્યુરો રિપોર્ટ: પાક્કો ગુજરાત
