સશસ્ત્ર દળોમાં લિંગ સમાનતાને મજબૂત કરતા એક સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદામાં, સુપ્રીમ કોર્ટે મંગળવારે ઠેરવ્યું છે કે શોર્ટ સર્વિસ કમિશન (SSC) ના મહિલા અધિકારીઓ પરમેનન્ટ કમિશન (PC) મેળવવા માટે હકદાર છે. ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંતની અધ્યક્ષતાવાળી બેન્ચે બંધારણની કલમ 142 હેઠળ પોતાની અસાધારણ સત્તાનો ઉપયોગ કરીને આ ચુકાદો આપ્યો છે.
કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે, અત્યાર સુધી મહિલા અધિકારીઓ પ્રત્યે પ્રણાલીગત પૂર્વગ્રહ રાખવામાં આવ્યો હતો. કોર્ટે કહ્યું કે, મહિલા અધિકારીઓને ક્ષતિગ્રસ્ત અને ભેદભાવભર્યા મૂલ્યાંકન માળખાનો ભોગ બનવું પડ્યું હતું. વર્ષે માત્ર 250 મહિલા અધિકારીઓને જ પરમેનન્ટ કમિશન આપવાની મર્યાદા મનસ્વી છે અને તેને યોગ્ય માની શકાય નહીં. મહિલાઓના એન્યુઅલ કોન્ફિડેન્શિયલ રિપોર્ટ્સ (ACRs) અત્યંત બેદરકારીથી તૈયાર કરવામાં આવ્યા હતા, કારણ કે એવું માની લેવામાં આવ્યું હતું કે તેઓ ક્યારેય PC માટે પાત્ર બનશે જ નહીં. સુપ્રીમ કોર્ટે નોંધ્યું કે, “પુરુષ SSCOs એવી અપેક્ષા ન રાખી શકે કે પરમેનન્ટ કમિશન માત્ર પુરુષો માટે જ રહેશે. મહિલાઓને નકારવામાં આવેલો આ હક ભેદભાવનું પરિણામ હતું.”
સેનાના વિવિધ અંગો માટે કોર્ટે મહત્વપુર્ણ ચુકાદો આપ્યો હતો.
ભારતીય સેના: જે મહિલા અધિકારીઓ પરમેનન્ટ કમિશન માટે હકદાર હતી, તેઓએ 20 વર્ષની ક્વોલિફાઈંગ સેવા પૂર્ણ કરી હોવાનું માનવામાં આવશે. તેઓ પેન્શન અને તમામ આનુષંગિક લાભો માટે પાત્ર ગણાશે. જોકે, આ આદેશ JAG અને AEC કેડરના અધિકારીઓને લાગુ પડશે નહીં.
ભારતીય નૌકાદળ: 2009 પછી ભરતી થયેલી તમામ મહિલા અધિકારીઓ પરમેનન્ટ કમિશન માટે હકદાર ગણાશે. મેડિકલ ફિટનેસને આધીન રહીને તેમને આ લાભ મળશે. કોર્ટે નૌકાદળની પસંદગી પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતાના અભાવ અંગે પણ ટિપ્પણી કરી હતી.
ભારતીય વાયુસેના: કોર્ટે સ્વીકાર્યું કે જેમને કરિયર ડેવલપમેન્ટની સમાન તક નથી મળી, તેમને સેવાની લંબાઈના આધારે PC નકારી શકાય નહીં. જોકે, ઓપરેશનલ અસરકારકતાને ધ્યાનમાં રાખીને ફરીથી નિમણૂક આપવાને બદલે તેમને પેન્શન અને અન્ય આર્થિક લાભો આપવા પર ભાર મૂક્યો છે.
ભવિષ્ય માટે નવી દિશા: સુપ્રીમ કોર્ટે સશસ્ત્ર દળોમાં મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયાની વ્યાપક સમીક્ષા કરવાનો આદેશ આપ્યો છે, જેથી માળખાગત પૂર્વગ્રહો દૂર કરી શકાય અને ભવિષ્યમાં મહિલા અધિકારીઓને કોઈ પણ ગેરલાભ ન થાય.
વિગત શોર્ટ સર્વિસ કમિશન (SSC) પરમેનન્ટ કમિશન (PC)
કાર્યકાળ 10 થી 14 વર્ષ સુધી નિવૃત્તિ સુધી (સામાન્ય રીતે 20+ વર્ષ)
પેન્શન સંપૂર્ણ પેન્શન લાભો મળતા નથી પેન્શન અને તમામ નિવૃત્તિ લાભો પાત્ર
પદોન્નતિ ઉચ્ચ કમાન્ડ ભૂમિકાઓમાં મર્યાદિત તક વરિષ્ઠ નેતૃત્વના હોદ્દા સુધી પહોંચવાની તક
તક કરિયર વધારનારા કોર્સમાં ઓછી તક તમામ પ્રોફેશનલ કોર્સ અને ટ્રેનિંગની તક
