ઈઝરાયેલ દ્વારા ઈરાનના દક્ષિણ પાર્સ ગેસ ફિલ્ડ પર કરાયેલા હુમલાના જવાબમાં, ઈરાને કતાર, સાઉદી અરેબિયા અને UAE માં આવેલી મહત્વપૂર્ણ તેલ અને ગેસ સુવિધાઓ પર વિનાશક હુમલા કર્યા છે
ઈરાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે ચાલી રહેલું યુદ્ધ હવે માત્ર સૈન્ય મથકો પૂરતું મર્યાદિત રહ્યું નથી, પરંતુ તે ‘ઉર્જા યુદ્ધ’માં ફેરવાઈ ગયું છે. ઈઝરાયેલ દ્વારા ઈરાનના દક્ષિણ પાર્સ ગેસ ફિલ્ડ પર કરાયેલા હુમલાના જવાબમાં, ઈરાને કતાર, સાઉદી અરેબિયા અને UAE માં આવેલી મહત્વપૂર્ણ તેલ અને ગેસ સુવિધાઓ પર વિનાશક હુમલા કર્યા છે. આ સંઘર્ષે સમગ્ર આરબ વિશ્વને પોતાની લપેટમાં લઈ લીધું છે.
ઈરાને તેનો સૌથી મોટો પ્રહાર કતારના રાસ લફાન ઇન્ડસ્ટ્રિયલ સિટી પર કર્યો છે, જે વિશ્વનું સૌથી મોટું LNG (લિક્વિફાઈડ નેચરલ ગેસ) નિકાસ કેન્દ્ર છે. અહીંથી વાર્ષિક 77 થી 80 મિલિયન ટન ગેસની નિકાસ થાય છે, જે વૈશ્વિક વેપારનો આશરે 20% હિસ્સો છે. આ ઉપરાંત, UAE ના હબ્શાન ગેસ પ્લાન્ટ અને સાઉદી અરેબિયાની રિફાઇનરીઓને પણ નિશાન બનાવવામાં આવી છે. વિશ્વના કુલ ગેસ ભંડારનો 25% ભાગ આ અસરગ્રસ્ત વિસ્તારમાં આવેલો છે.
ભારત માટે આ સમાચાર અત્યંત ચિંતાજનક છે કારણ કે ભારત તેની LNG જરૂરિયાતનો 50 થી 55 ટકા હિસ્સો કતાર પાસેથી આયાત કરે છે. ફેબ્રુઆરી 2024 માં જ ભારતની પેટ્રોનેટ LNG એ કતાર સાથે 20 વર્ષનો મોટો કરાર રિન્યૂ કર્યો હતો. ભારતની આયાતનો મોટો ભાગ ‘હોર્મુઝની સામુદ્રધુની’ (Strait of Hormuz) દ્વારા આવે છે. જોકે ઈરાને અત્યાર સુધી ભારતીય જહાજોને પસાર થવા દીધા છે, પરંતુ યુદ્ધ લાંબુ ખેંચાય તો પુરવઠો ખોરવાઈ શકે છે.
નિષ્ણાતોના મતે, હાલમાં પાઈપ્ડ નેચરલ ગેસ (PNG) નો ઉપયોગ કરતા ઘરો અને વાહનો (CNG) માટે કોઈ મોટો વિક્ષેપ આવવાની શક્યતા નથી. ભારતનો અડધો PNG પુરવઠો સ્થાનિક સ્તરે ONGC અને રિલાયન્સ જેવી કંપનીઓ દ્વારા પૂરો પાડવામાં આવે છે. સરકારે આ ક્ષેત્રોને પ્રાથમિકતા આપી હોવાથી સામાન્ય નાગરિકોને સીધી અસર થવાની શક્યતા ઓછી છે.
ભારત માટે સૌથી મોટો પડકાર એ છે કે ક્રૂડ ઓઈલની જેમ ભારત પાસે LNG નો કોઈ વ્યૂહાત્મક ભંડાર (Strategic Reserve) નથી. ગેસ માત્ર કાર્યકારી ઇન્વેન્ટરી તરીકે જ રાખવામાં આવે છે. જો કતારથી આવતો પુરવઠો લાંબા સમય સુધી બંધ રહે, તો ભારતે અમેરિકા, ઓસ્ટ્રેલિયા કે રશિયા જેવા વૈકલ્પિક સ્ત્રોતો પર નિર્ભર રહેવું પડશે, જે મોંઘું સાબિત થઈ શકે છે.
