ભારતમાં ડિજિટલ ગોપનીયતા અંગે સુપ્રીમ કોર્ટનું વલણ વધુ કડક બનતું જાય છે. મેટા અને વોટ્સએપને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટે આપેલો તાજો આદેશ દેશના કરોડો યુઝર્સ માટે મહત્વનો છે.
ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલત એટલે કે સુપ્રીમ કોર્ટે ટેક જાયન્ટ મેટા (Meta) અને તેની માલિકીની મેસેજિંગ એપ વોટ્સએપને મોટો ઝટકો આપ્યો છે. કોર્ટએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે યુઝર ડેટાની ગોપનીયતા સાથે કોઈપણ પ્રકારનું સમાધાન ચલાવી લેવામાં નહીં આવે. સુપ્રીમ કોર્ટે મેટા અને વોટ્સએપને આદેશ આપ્યો છે કે તેઓ લેખિત સોગંદનામું (Affidavit) દાખલ કરે, જેમાં સ્પષ્ટપણે લખેલું હોવું જોઈએ કે તેઓ ભારતીય યુઝર્સનો ડેટા એકબીજા સાથે અથવા અન્ય કોઈ વ્યાપારી હેતુ માટે શેર નહીં કરે.
સુનાવણી દરમિયાન ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) સૂર્યકાન્તે ખૂબ જ કડક ટિપ્પણી કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે, “જો કોઈ કંપની ભારતના બંધારણ અને નાગરિકોના મૂળભૂત અધિકારોનું પાલન નથી કરતી, તો તેને અહીં બિઝનેસ કરવાની મંજૂરી આપી શકાય નહીં.” આ નિવેદન સ્પષ્ટ કરે છે કે ભારત હવે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ સામે નરમ નથી.
આ કેસ મેટા દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી સાથે જોડાયેલો છે. મેટાએ CCI (Competition Commission of India) દ્વારા લાદવામાં આવેલા ₹213 કરોડના દંડને પડકાર્યો છે. CCI એ મેટા પર આરોપ મૂક્યો હતો કે તેણે OTT મેસેજિંગ માર્કેટમાં પોતાનો દુરુપયોગ કર્યો અને વોટ્સએપના યુઝર ડેટાનો ગેરરીતે ઉપયોગ કર્યો. NCLAT એ પણ CCIના આદેશને સમર્થન આપ્યું હતું, ત્યારબાદ મેટા સુપ્રીમ કોર્ટમાં પહોંચ્યું.
સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કહ્યું કે નાગરિકોના અધિકારોના ભોગે કોઈપણ વ્યાપારી મોડલ સ્વીકાર્ય નથી. બેન્ચે આ વાત પર ભાર મૂક્યો કે આજના સમયમાં ડેટા માત્ર માહિતી નથી, પરંતુ તેનું નાણાકીય મૂલ્ય પણ છે. સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ પણ સ્વીકાર્યું કે વ્યક્તિગત ડેટાનું આર્થિક મહત્વ છે. જસ્ટિસએ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો કે જો ડેટાની કિંમત નક્કી નથી, તો તેનો ઉપયોગ અને શેરિંગ કેવી રીતે ન્યાયસંગત ગણાશે?
કોર્ટે વોટ્સએપની પ્રાઇવસી પોલિસીને “મૂંઝવણભરી” ગણાવી. CJI એ કહ્યું કે સામાન્ય માણસ, ખાસ કરીને ઓછી શિક્ષણ ધરાવતો વ્યક્તિ, અથવા ફક્ત પ્રાદેશિક ભાષા જાણતો યુઝર આ નીતિ કેવી રીતે સમજી શકે? તેમણે ઉદાહરણ આપ્યું કે રસ્તા પર ધંધો કરતી વૃદ્ધ મહિલા અથવા ગરીબ વપરાશકર્તા માટે આ શરતો સમજવી લગભગ અશક્ય છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે મેટા અને વોટ્સએપને અંતિમ ચેતવણી આપી છે કે જો તેઓ સ્પષ્ટ સોગંદનામું દાખલ નહીં કરે, તો તેમની અરજી ફગાવી દેવામાં આવશે. આ કેસ ભારતના ડિજિટલ ભવિષ્ય અને યુઝર ગોપનીયતા માટે માઈલસ્ટોન સાબિત થઈ શકે છે.
