રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) ના વડા મોહન ભાગવતે જણાવ્યું છે કે આધુનિક ધર્મનિરપેક્ષતા એક પશ્ચિમી ખ્યાલ છે અને તેનો ભારતની પરંપરાગત વ્યવસ્થા સાથે કોઈ સીધો સંબંધ નથી. તેમણે કહ્યું કે ભારતમાં, “ધર્મનિરપેક્ષતા” ની સમજણ એ છે કે બધા ધાર્મિક સંપ્રદાયો માટે સમાન આદર અને કોઈપણ સાથે ભેદભાવ ન રાખવો.
અહેવાલો અનુસાર, ભાગવતે મધ્યપ્રદેશના ઉજ્જૈનમાં આયોજિત “યુવા ધર્મ સંસદ” માં આ નિવેદન આપ્યું હતું.
યુવાનોને અહંકારથી દૂર રહેવાની સલાહ આપતા તેમણે કહ્યું કે એવું માનવું ખોટું છે કે દુનિયામાં બધું જ માનવા માટે છે.
તેમણે કહ્યું, “સૂર્યનું ઉદાહરણ લો. તમે તેમાં માનો કે ન માનો, તે હજુ પણ ઉગે છે અને અસ્ત થશે. તેથી, આપણે એવો ભ્રમ ન રાખવો જોઈએ કે બધું આપણા નિયંત્રણ અને અધિકાર હેઠળ છે. જો પ્રગતિ થશે, તો પતન પણ થશે.”
ભાગવતે “ધર્મનિરપેક્ષતા” વિશે શું કહ્યું
ધર્મનિરપેક્ષતાની પશ્ચિમી ખ્યાલને સમજાવતા, ભાગવતે કહ્યું કે તે રાજાઓ અને ધાર્મિક સત્તા વચ્ચેના સંઘર્ષમાંથી ઉદ્ભવ્યો છે. તેમના મતે, ઘણા સંઘર્ષ અને રક્તપાત પછી, એક કરાર થયો કે રાજા સાંસારિક બાબતોનું ધ્યાન રાખશે, અને ધાર્મિક સત્તા બીજા વિશ્વ સાથે સંબંધિત બાબતોનું ધ્યાન રાખશે.
ભાગવતે કહ્યું, “સત્તા કોણ રાખશે તે અંગે રાજાઓ અને ધાર્મિક સત્તાવાળાઓ વચ્ચે સંઘર્ષ થયો. ઘણા રક્તપાત પછી, એક કરાર થયો કે રાજા આ દુનિયાનું ધ્યાન રાખશે, અને ધાર્મિક સત્તા બીજા વિશ્વનું ધ્યાન રાખશે. તેથી, ‘ધર્મનિરપેક્ષ’ નો અર્થ ભૌતિક અથવા સાંસારિક ક્ષેત્ર સાથે જોડાયો.”
તેનાથી વિપરીત, તેમણે કહ્યું કે ભારતીય પરંપરા જીવનના ભૌતિક અને આધ્યાત્મિક પાસાઓને અલગ રીતે જોતી નથી. તેમના મતે, ભારતીય દ્રષ્ટિકોણમાં, ભૌતિક સમૃદ્ધિની સાથે ક્રોધ, લોભ અને ઈર્ષ્યાથી મુક્તિ પણ મહત્વપૂર્ણ છે, અને આને ‘ધર્મ’ દ્વારા સર્વાંગી રીતે જોવામાં આવે છે.
ભાગવતે કહ્યું, “તેથી, ‘ધર્મનિરપેક્ષ’ ભારતીય સંદર્ભમાં બંધબેસતું નથી.” તેમણે એવો પણ દાવો કર્યો કે “જ્યારે પણ ભારતીયો ભારત પર શાસન કરે છે, ત્યારે દેશ ધર્મના માર્ગ પર ચાલ્યો છે.”
તેમણે યુવાનોને તેમની પોતાની પૂજા પ્રથાઓ અને ધાર્મિક પરંપરાઓ તેમજ અન્ય લોકોની પરંપરાઓનો આદર કરવા વિનંતી કરી. આ માટે તેમણે બધા ધર્મો માટે સમાનતાના ખ્યાલનો ઉલ્લેખ કર્યો.
‘ધર્મ’ અને ‘ધર્મ’ ને એક જ વસ્તુ ન ગણો
ભાગવત પશ્ચિમી અર્થમાં ‘ધર્મ’ અને ‘ધર્મ’ વચ્ચે તફાવત કરતા કહે છે કે બંનેને સમાનાર્થી ન ગણવા જોઈએ. તેમના મતે, ધર્મનો અવકાશ ફક્ત પૂજા અથવા ધાર્મિક ઓળખ પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેમાં વ્યક્તિના આચરણ અને સમાજ પ્રત્યેની જવાબદારીઓનો પણ સમાવેશ થાય છે.
પશ્ચિમી પાડોશીનો ઉલ્લેખ
કોઈપણ દેશનું નામ લીધા વિના, ભાગવતે આંતરરાષ્ટ્રીય સંઘર્ષોના સંદર્ભમાં ભારતના પશ્ચિમી પડોશીઓમાંના એકનો ઉલ્લેખ કર્યો. તેમણે કહ્યું કે આ પાડોશીએ વારંવાર ભારતને મુશ્કેલીમાં મૂક્યું છે, અને ભારતે જ્યારે જરૂર પડે ત્યારે પ્રતિક્રિયા આપી છે, પરંતુ અન્ય દેશોના સંઘર્ષોમાં બિનજરૂરી રીતે દખલ કરી નથી.
તેમણે કહ્યું કે કટોકટીના સમયમાં, ભારતે એવા લોકોને પણ મદદ કરી છે જેમણે અગાઉ ભારત માટે સમસ્યાઓ ઉભી કરી હતી. તેમના મતે, આવી સહાય સંબંધિત દેશમાં સત્તામાં રહેલી સરકારના વૈચારિક જોડાણ પર આધારિત નહોતી.
નોંધનીય છે કે “યુવા ધર્મ સંસદ” 17 થી 19 સપ્ટેમ્બર દરમિયાન ઉજ્જૈનમાં યોજાઈ રહી છે. આયોજકોના જણાવ્યા અનુસાર, દેશભરમાંથી અંદાજે 1,700 યુવાનો ભાગ લઈ રહ્યા છે.
