ઉપવાસ કે વ્રત દરમિયાન શરીરમાં થાક, અશક્તિ અને નબળાઈ જણાતી હોય છે. આ સમય દરમિયાન જો શરીરને યોગ્ય પોષણ અને ત્વરિત ઊર્જા આપવી હોય, તો સામાન્ય રીતે વપરાતા સાબુદાણા કે સમાના ભાત સિવાય રાજગીરા અને તાજા ફળોથી બનેલી વાનગી એક ઉત્તમ અને પૌષ્ટિક વિકલ્પ સાબિત થાય છે. વ્રત-ઉપવાસમાં માત્ર એક વાટકી ‘રાજગીરા ફળની ખીર’ ખાવાથી દિવસભર શરીરમાં સ્ફૂર્તિ જળવાઈ રહે છે અને પેટ પણ લાંબા સમય સુધી ભરેલું રહે છે. ફ્રૂટ ક્રીમ જેવો અદ્ભુત સ્વાદ ધરાવતી આ ખીર બનાવવી અત્યંત સરળ છે.
સૌપ્રથમ 10 થી 12 બદામને થોડા સમય માટે પાણીમાં પલાળી રાખો. ત્યારબાદ અડધો કપ રાજગીરાના બીજ (અથવા રામદાણા) લો. તેને સ્વચ્છ પાણીથી બરાબર ધોઈ, ચાળણીમાં મૂકીને પાણી નિતારી લો અને અડધા કલાક માટે પાણીમાં પલાળવા દો.
હવે એક પેનમાં 3 કપ ઘટ્ટ દૂધ લઈને ઉકાળો. આ દરમિયાન પલાળેલી બદામના ફોતરાં ઉતારી, તેમાં એક ક્વાર્ટર (1/4) કપ દૂધ ઉમેરી મિક્સરમાં બારીક પીસી તેની પેસ્ટ બનાવી લો. દૂધ ઉકળે એટલે તેમાં આ બદામની પેસ્ટ અને પલાળેલા રાજગીરાના બીજ ઉમેરીને ધીમા તાપે રાંધવા મૂકો.
રાજગીરાના બીજ એકદમ નરમ અને સાબુદાણા જેવા ટ્રાન્સપરન્ટ થાય ત્યાં સુધી તેને દૂધમાં બરાબર રાંધો. ત્યારબાદ તેમાં તમારી પસંદગીના ડ્રાયફ્રૂટ્સ જેવા કે કાજુ, પિસ્તા અને કિસમિસ ઉમેરો. ખીરને મીઠી બનાવવા માટે ખાંડના બદલે પીસેલી ખડી સાંકળ (સાકર) નો ઉપયોગ કરો, જે આરોગ્ય માટે વધુ ગુણકારી છે.
ખીર ઘટ્ટ થઈ જાય એટલે ગેસ બંધ કરી તેને ઓરડાના તાપમાને ઠંડી થવા દો. ખીર ઠંડી થાય એટલે તેમાં ઝીણા સમારેલા સફરજન, કેળા, જરદાળુ અને દાડમના દાણા જેવા તાજા ફળો ઉમેરો. ઉપરથી સ્વાદ અને સુગંધ માટે બારીક પીસેલી લીલી એલચી પાવડર છાંટો. આ સમગ્ર મિશ્રણને થોડો સમય રેફ્રિજરેટરમાં ઠંડુ થવા માટે મૂકો.
ખીર બરાબર ઠંડી થઈ જાય એટલે તેને સર્વિંગ બાઉલમાં કાઢી ઉપરથી ટુટી-ફ્રુટી અથવા ડ્રાયફ્રૂટ્સથી ગાર્નિશ કરીને ઠંડી-ઠંડી પીરસો.
આ રાજગીરા ફ્રૂટ ખીર માત્ર સ્વાદિષ્ટ જ નથી, પરંતુ ગ્લુટેન-મુક્ત (Gluten-free) આહાર પસંદ કરનારાઓ માટે પણ એક સર્વશ્રેષ્ઠ હેલ્ધી વાનગી છે. નવરાત્રિ કે કોઈ પણ ધાર્મિક પ્રસંગે ઉપવાસ દરમિયાન આ ખીરનું સેવન સ્વાસ્થ્ય અને સ્વાદ બંને માટે ઉત્તમ છે.
