હિંદુ ધર્મમાં શારદીય નવરાત્રિનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. આ પર્વ માતા દુર્ગાને સમર્પિત છે અને નવ દિવસ સુધી ઉજવવામાં આવે છે. આ દરમિયાન ભક્તો માતા દુર્ગાનાં વિવિધ સ્વરૂપોની પૂજા-અર્ચના કરે છે. નવરાત્રિના પ્રથમ દિવસે ઘટસ્થાપના સાથે અખંડ જ્યોત પ્રગટાવવાની પણ પરંપરા છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, નવ દિવસ સુધી સતત પ્રજ્વલિત રહેતી અખંડ જ્યોત માતા દુર્ગા પ્રત્યેની શ્રદ્ધા, ભક્તિ અને આસ્થાનું પ્રતીક છે.
જોકે, અખંડ જ્યોત પ્રગટાવતાં પહેલાં દીવો, વાટ અને ઘી અથવા તેલની યોગ્ય પસંદગી કરવી જરૂરી છે. સાથે જ દીવામાં ઘી કે તેલ પૂરતા પ્રમાણમાં રહે અને જ્યોત સતત પ્રજ્વલિત રહે તેની કાળજી લેવી જોઈએ. તો ચાલો જાણીએ નવરાત્રિમાં અખંડ જ્યોત પ્રગટાવવાની યોગ્ય રીત અને આ દરમિયાન કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ.
અખંડ જ્યોત પ્રગટાવવા માટે કઈ દિશા શુભ માનવામાં આવે છે?
વાસ્તુશાસ્ત્ર અનુસાર, નવરાત્રિ દરમિયાન અખંડ જ્યોત રાખવા માટે ઘરની દક્ષિણ-પૂર્વ દિશા એટલે કે અગ્નિ ખૂણો શુભ માનવામાં આવે છે. આ દિશાને અગ્નિ તત્ત્વ સાથે જોડવામાં આવે છે. જો પૂજાઘરમાં યોગ્ય જગ્યા હોય, તો ત્યાં અખંડ જ્યોત રાખી શકાય છે.
જ્યોત એવી જગ્યાએ રાખવી જોઈએ, જ્યાં તેની નિયમિત દેખરેખ રાખી શકાય અને આગ લાગવાનો કોઈ ખતરો ન હોય. દીવાને પડદા, કાગળ, કપડાં કે અન્ય જ્વલનશીલ વસ્તુઓથી દૂર રાખવો જરૂરી છે.
નવરાત્રિમાં અખંડ જ્યોત પ્રગટાવવાની યોગ્ય વિધિ
નવરાત્રિના પ્રથમ દિવસે સવારે સ્નાન કર્યા પછી પૂજાઘરની સ્વચ્છતા કરવી. ત્યારબાદ માતા દુર્ગાની પૂજાની તૈયારી કરવી. અખંડ જ્યોત રાખવા માટે સ્વચ્છ અને સુરક્ષિત જગ્યા પસંદ કરવી. હવે લાકડાની ચોકી પર સ્વચ્છ લાલ કપડું પાથરીને તેના પર દીવો મૂકવો. દીવો મજબૂત અને સ્થિર સપાટી પર રાખવો, જેથી તે પડી જવાની શક્યતા ન રહે.
અખંડ જ્યોત માટે લાંબા સમય સુધી પ્રજ્વલિત રહી શકે તેવી વાટ પસંદ કરવી. દીવામાં ગાયના ઘીનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. જો ઘી ઉપલબ્ધ ન હોય, તો ધાર્મિક પરંપરા અનુસાર તલ અથવા સરસવના તેલનો ઉપયોગ પણ કરવામાં આવે છે. વાટને દીવામાં યોગ્ય રીતે ગોઠવવી, જેથી જ્યોત સ્થિર રહે.
દીવો પ્રગટાવતાં પહેલાં માતા દુર્ગાનું સ્મરણ કરવું અને નવ દિવસ સુધી પૂજા કરવાનો સંકલ્પ લેવો. મનમાં શ્રદ્ધા અને ભક્તિ સાથે પોતાની મનોકામના વ્યક્ત કરીને માતા પાસે પૂજા નિર્વિઘ્ને પૂર્ણ થાય તેવી પ્રાર્થના કરવી. ત્યારબાદ અખંડ જ્યોત પ્રગટાવવી. દીવા પાસે ફૂલ અને અક્ષત અર્પણ કરીને માતા દુર્ગાની પૂજા તથા આરતી કરવી.
અખંડ જ્યોત પ્રગટાવતી વખતે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું?
- દીવામાં ઘી અથવા તેલ પૂરતા પ્રમાણમાં રહે તેની નિયમિત તપાસ કરવી.
- જ્યોતની દેખરેખ માટે ઘરના કોઈ સભ્યની જવાબદારી નક્કી કરવી.
- દીવો હવા, પંખા અને પડદાથી દૂર રાખવો.
- દીવાને બાળકો અને પાળતુ પ્રાણીઓની પહોંચથી દૂર રાખવો.
- દીવો પ્રગટાવીને ઘરને લાંબા સમય સુધી દેખરેખ વિના ન છોડવું.
