ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના વ્યાપારી સંબંધો જ્યારે એક નવા વળાંક પર છે, ત્યારે ઊર્જા ક્ષેત્રે ભારતનું વલણ અત્યંત સ્પષ્ટ અને મક્કમ જણાઈ રહ્યું છે. દેશની સૌથી મોટી ગેસ આયાતકાર કંપની, પેટ્રોનેટ એલએનજી (Petronet LNG) ના સીઈઓ અક્ષય કુમાર સિંહે તાજેતરમાં એક મહત્વપૂર્ણ નિવેદન આપ્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભારત અમેરિકા પાસેથી લિક્વિફાઈડ નેચરલ ગેસ (LNG) ત્યારે જ ખરીદશે જ્યારે તેના ભાવો વાજબી અને આર્થિક રીતે પોષાય તેવા હશે.
એક પત્રકાર પરિષદને સંબોધતા અક્ષય કુમાર સિંહે જણાવ્યું હતું કે, ભારત માટે ‘ઊર્જા સુરક્ષા’ જેટલી મહત્વની છે, એટલી જ ‘ઊર્જાની કિંમત’ પણ મહત્વની છે. જો અમેરિકી ગેસના ભાવ અન્ય વૈશ્વિક સ્ત્રોતો અથવા અન્ય ઇંધણની તુલનામાં સ્પર્ધાત્મક હશે, તો જ ભારત લાંબા ગાળાના કરારો પર વિચાર કરશે. ભારત સરકારનો ઉદ્દેશ્ય સામાન્ય જનતા અને ઉદ્યોગોને સસ્તું બળતણ પૂરું પાડવાનો છે. જો કિંમતો ઊંચી રહેશે, તો ગ્રાહકો કુદરતી ગેસ તરફ વળવાને બદલે અન્ય સસ્તા વિકલ્પો પર જ ટકી રહેશે, જે ગેસ આધારિત અર્થતંત્રના લક્ષ્યમાં અવરોધ બની શકે છે.
આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ભારતીય માલસામાન પરની આયાત ડ્યુટી 50% થી ઘટાડીને 18% કરવાની જાહેરાત કરીને મિત્રતાનો હાથ લંબાવ્યો છે. બદલામાં, અમેરિકા ભારત પાસેથી અપેક્ષા રાખે છે કે તે પોતાની આયાત બમણી કરે. વર્ષ 2024-25ના આંકડા મુજબ, ભારત પાસે અમેરિકા સામે $41 બિલિયનનો ટ્રેડ સરપ્લસ છે. ભારત આગામી પાંચ વર્ષમાં $500 બિલિયનના અમેરિકી માલની ખરીદીનો ઈરાદો રાખે છે, જેમાં LNG એક મુખ્ય ઘટક બની શકે તેમ છે. જોકે, ભારત આ વેપાર સંતુલન જાળવવા માટે મોંઘા ભાવે ખરીદી કરીને પોતાના અર્થતંત્રને નુકસાન પહોંચાડવા માંગતું નથી.
ભારત હાલમાં વિશ્વનો ચોથો સૌથી મોટો LNG આયાતકાર છે. સરકારનું લક્ષ્ય છે કે 2030 સુધીમાં દેશના કુલ ઊર્જા મિશ્રણમાં ગેસનો હિસ્સો વર્તમાન 6% થી વધારીને 15% કરવામાં આવે. ખાસ કરીને ખાતર ઉત્પાદન, રિફાઇનિંગ, સિટી ગેસ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન અને પાવર સેક્ટરમાં ગેસની ભારે માંગ છે. નોંધનીય છે કે ભારત પાસે 27,000 મેગાવોટની ગેસ આધારિત વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતા છે, પરંતુ મોંઘા ગેસને કારણે આ પ્લાન્ટ્સ તેમની ક્ષમતાના માંડ 25% પર ચાલી રહ્યા છે. જો સસ્તો અમેરિકી ગેસ મળે, તો આ પ્લાન્ટ્સ ફરી ધમધમતા થઈ શકે છે અને દેશને સ્વચ્છ ઊર્જા મળી શકે છે.
