ભારતમાં ‘જન ઝેડ’ (Gen Z) પેઢીના નેતૃત્વ હેઠળના પ્રભાવશાળી ‘કોકરોચ’ (વંદા) વિરોધ પ્રદર્શનકારીઓ ફરી એકવાર રસ્તા પર ઉતર્યા છે. આ વખતે તેઓ ચૂંટણી સુધારણાની અને મતદાર યાદીઓમાં ગેરરીતિના આરોપોને પગલે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માંગ કરી રહ્યા છે.
‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ (CJP) – જે એક ઓનલાઇન વ્યંગાત્મક ચળવળ તરીકે શરૂ થઈ હતી – તેણે જુલાઈમાં પોતાની પ્રથમ મોટી જીત હાંસલ કરી હતી. શિક્ષણ ક્ષેત્રે સુધારાની માંગ સાથેના સપ્તાહોના વિરોધ બાદ તેમણે શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનને રાજીનામું આપવાની ફરજ પાડી હતી.
CJP અથવા વિરોધ પક્ષો દ્વારા કરવામાં આવેલી રાજીનામાની માંગણીઓ અંગે CEC કુમાર કે ચૂંટણી પંચે કોઈ પ્રતિક્રિયા આપી નથી. તેમણે મત ચોરી અથવા ચૂંટણીમાં ગેરરીતિના આરોપો અંગે પણ કોઈ જવાબ આપ્યો નથી. બીબીસીએ તેમની પાસેથી આ અંગે ટિપ્પણી માંગી છે.
શુક્રવારે, મુંબઈ શહેરના વિશાળ શિવાજી પાર્ક મેદાનમાં CJP દ્વારા બોલાવવામાં આવેલા વિરોધ પ્રદર્શનમાં હજારો લોકો જોડાયા હતા. આ પ્રદર્શનનો ઉદ્દેશ્ય “લોકશાહી બચાવવાનો” અને CEC કુમારના રાજીનામાની માંગ કરવાનો હતો.
CJPએ જણાવ્યું છે કે ઓક્ટોબર મહિના દરમિયાન દેશભરમાં યોજાનારી શ્રેણીબદ્ધ દેખાવોની આ શરૂઆત છે, જેનો અંતિમ તબક્કો રાજધાની દિલ્હીમાં એક રેલી સાથે થશે.
ભીડમાં મોટાભાગના લોકો CJPના યુવા સમર્થકો હતા – કેટલાક લોકોએ બીબીસીને જણાવ્યું હતું કે તેઓ મુંબઈના દૂરના ઉપનગરો અને શહેરની બહારના વિસ્તારો, જેમ કે નાગપુરથી પણ આવ્યા હતા.
સ્થળ પર પોલીસનો ભારે બંદોબસ્ત ગોઠવવામાં આવ્યો હતો. ટ્રક પર એક નાનકડો મંચ બનાવવામાં આવ્યો હતો, જ્યાંથી CJPના નેતાઓ સંબોધન કરી રહ્યા હતા.
જોકે, દિલ્હીમાં પોલીસે સેંકડો લોકોને અટકાયતમાં લીધા હતા જેઓ જંતર-મંતર ખાતે વિરોધ કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હતા. જંતર-મંતર રાજધાનીનું એક મુખ્ય સ્થળ છે જ્યાં અગાઉ CJPનું વિરોધ પ્રદર્શન યોજાયું હતું. CJPએ આ વિરોધ પ્રદર્શન ‘ધ ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસ’ના ગયા અઠવાડિયાના અહેવાલ બાદ બોલાવ્યું હતું. આ અહેવાલમાં જણાવાયું હતું કે CEC કુમારના સાથી ચૂંટણી કમિશનરો – સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશી – એ ૧૦ મહિનાના ગાળામાં ઓછામાં ઓછી ૧૪ વખત એવા નિર્ણયો અને આદેશો સામે ઔપચારિક વાંધો ઉઠાવ્યો હતો, જે તેમના ધ્યાન બહાર જારી કરવામાં આવ્યા હોવાનું તેમણે જણાવ્યું હતું. આ મતભેદો મુખ્યત્વે દેશની મતદાર યાદીમાં કરવામાં આવેલા વિવાદાસ્પદ સુધારાને લઈને હતા, જેને ‘સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન’ (SIR) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને જેની શરૂઆત ગયા વર્ષે થઈ હતી. ચૂંટણી પંચનું કહેવું છે કે આ પ્રક્રિયાનો ઉદ્દેશ્ય ડુપ્લિકેટ અને અયોગ્ય નામોને દૂર કરવાનો છે – અને અત્યાર સુધીમાં મતદાર યાદીમાંથી ૧૩ કરોડ (૧૩૦ મિલિયન) નામો દૂર કરવામાં આવ્યા છે.
પરંતુ વિરોધ પક્ષો અને કાર્યકરોએ આક્ષેપ કર્યો છે કે તેમાંથી ઘણા પાત્ર મતદારો હતા અને ચૂંટણી દરમિયાન વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) ને ફાયદો પહોંચાડવા માટે CEC કુમાર દ્વારા આ પ્રક્રિયામાં હેરાફેરી કરવામાં આવી રહી છે. ભાજપ અને ચૂંટણી પંચ બંનેએ આ આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે.
ગયા અઠવાડિયે ‘ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ’ના અહેવાલમાં જણાવાયું હતું કે બંને કમિશનરોએ મતદાર ડેટાબેઝની વિશ્વસનીયતા, નવા મતદારોની નોંધણીની પદ્ધતિમાં ફેરફાર અને ખુદ મતદાર યાદીની સુરક્ષા અંગે પણ પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા.
ચૂંટણી પંચે પોતાની કાર્યપદ્ધતિનો બચાવ કર્યો અને એક નિવેદનમાં કહ્યું કે “ભિન્ન મંતવ્યો” એ “નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા”નો જ એક ભાગ છે અને તમામ નિર્ણયો સર્વસંમતિથી લેવામાં આવ્યા હતા.
પરંતુ આ ખુલાસાઓને કારણે ભારે હોબાળો મચી ગયો અને વિપક્ષી નેતાઓએ કુમારના રાજીનામાની માંગ કરી.
