કોમર્શિયલ સિલિન્ડર ₹993 મોંઘા થયા. જોકે, રસોઈ ગેસ સિલિન્ડર અને પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ યથાવત રહ્યા. પહેલી નજરે, આ રાહત લાગે છે, પરંતુ વાસ્તવિક વાર્તા દબાણની છે. બજારમાં પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની કિંમત વધી છે, અને તેલ કંપનીઓ પર નુકસાનનો બોજ વધી રહ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં, સરકાર સામે એક મોટો પડકાર છે: સામાન્ય ગ્રાહકને ક્યાં સુધી સુરક્ષિત રાખી શકાય?
સમસ્યા એ છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય અને સ્થાનિક ભાવ વચ્ચેનો તફાવત વધ્યો છે. રેટિંગ એજન્સી ICRA અનુસાર, જો ક્રૂડ ઓઇલ $120-125 પ્રતિ બેરલની રેન્જમાં રહે છે, તો પેટ્રોલ પર તેલ કંપનીઓનું માર્કેટિંગ માર્જિન લગભગ ₹14 અને ડીઝલ પર ₹18 પ્રતિ લિટર નકારાત્મક રહેશે. સ્થાનિક LPG પર પણ દબાણ વધી રહ્યું છે. એજન્સીનો અંદાજ છે કે જો વર્તમાન અંડર-રિકવરી ચાલુ રહેશે, તો 2026-27 નાણાકીય વર્ષમાં સ્થાનિક LPG પર તેલ કંપનીઓનું અંડર-રિકવરી ₹80,000 કરોડ સુધી પહોંચી શકે છે.
આ આંકડો સરકારની દુર્દશા દર્શાવે છે. ૨૦૨૬-૨૭ ના બજેટમાં LPG સબસિડી માટે ₹૧૧,૦૮૫ કરોડની જોગવાઈ છે. આમાં ગરીબ પરિવારોને LPG કનેક્શન માટે ₹૯,૨૦૦ કરોડ અને પહેલ હેઠળ સીધા લાભ ટ્રાન્સફર માટે ₹૧,૫૦૦ કરોડનો સમાવેશ થાય છે. જો LPG અંડર-રિકવરી ₹૮૦,૦૦૦ કરોડ સુધી પહોંચે છે, તો તે વર્તમાન બજેટ જોગવાઈ કરતા અનેક ગણો વધારે બોજ હશે.
સરકારે અગાઉ પણ વળતર આપ્યું છે: આ પહેલી વાર નથી જ્યારે તેલ કંપનીઓએ ગ્રાહકોને બચાવવા માટે કિંમત ચૂકવી હોય. ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ માં, કેબિનેટે સ્થાનિક LPG પર થતા નુકસાનને પહોંચી વળવા માટે ઇન્ડિયન ઓઇલ, ભારત પેટ્રોલિયમ અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમને વળતરમાં ₹૩૦,૦૦૦ કરોડની મંજૂરી આપી હતી.
દબાણ ફક્ત કંપનીઓ પૂરતું મર્યાદિત નથી: દબાણ ફક્ત તેલ કંપનીઓ પૂરતું મર્યાદિત નથી. ICRA નો અંદાજ છે કે ૨૦૨૬-૨૭ માં ખાતર સબસિડી ₹૨.૦૫-૨.૨૫ લાખ કરોડ સુધી પહોંચશે, જ્યારે બજેટ જોગવાઈ ₹૧.૭૧ લાખ કરોડ હતી. આનો અર્થ એ છે કે મોંઘી ઉર્જા સરકારી ખર્ચ, કંપનીના માર્જિન અને જનતાના ખિસ્સાને અસર કરી રહી છે.
સરકાર પાસે ત્રણ વિકલ્પો છે.
પેટ્રોલ અને ડીઝલ માટે પણ આવી જ વાર્તા છે. સરકારી સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, નજીકના ભવિષ્યમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વધારાની શક્યતા નકારી શકાય નહીં. એપ્રિલ 2022 થી છૂટક ભાવ પ્રમાણમાં સ્થિર રહ્યા છે. દરમિયાન, આ અઠવાડિયે ક્રૂડ ઓઇલ $126 પ્રતિ બેરલ પર પહોંચી ગયું હતું અને, મધ્યસ્થતા હોવા છતાં, $110 થી ઉપર રહે છે. દિલ્હીમાં પેટ્રોલનો ભાવ ₹94.77 પ્રતિ લિટર અને ડીઝલનો ભાવ ₹87.67 પ્રતિ લિટર છે. સરકાર પાસે હવે ત્રણ વિકલ્પો છે:
પહેલું: તેલ કંપનીઓને નુકસાન સહન કરવાની મંજૂરી આપો.
બીજું: તેમને બજેટમાંથી વળતર આપો.
ત્રીજું: ભાવમાં ધીમે ધીમે વધારો કરો.
પહેલો વિકલ્પ તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓની બેલેન્સ શીટને નબળી પાડશે. બીજું, નાણાકીય બોજ વધશે અને ત્રીજું, ફુગાવો સામાન્ય માણસને અસર કરશે.
