આ વર્ષે, ચોમાસાએ દેશભરમાં ઘણી બધી અસરો દર્શાવી છે. કેટલાકમાં ભારે વરસાદ પડ્યો હતો, જ્યારે અન્યમાં દુષ્કાળ પડ્યો હતો. ઉત્તર પ્રદેશમાં રેકોર્ડ વરસાદ નોંધાયો હતો, પરંતુ વરસાદનું અસંતુલન એટલું હતું કે 37 જિલ્લાઓમાં સરેરાશથી ઓછો વરસાદ પડ્યો હતો, જ્યારે 37 જિલ્લાઓમાં સરેરાશથી વધુ વરસાદ પડ્યો હતો. દરમિયાન, હિમાચલ પ્રદેશમાં ભાખરા નાંગલ ડેમ પાંચ વર્ષમાં સૌથી નીચા જળસ્તરે પહોંચી ગયો છે, જેના કારણે હરિયાણા, દિલ્હી, રાજસ્થાન અને પંજાબમાં પાણીની કટોકટીનો ભય વધી ગયો છે.
યુપી: ગાઝિયાબાદ અને શામલી સહિત ચાર જિલ્લાઓમાં 60% ઓછો વરસાદ પડ્યો છે.
આ વર્ષે, ઉત્તર પ્રદેશમાં ચોમાસાએ દસ વર્ષનો વરસાદનો રેકોર્ડ તોડ્યો છે. જોકે, રાજ્યભરમાં વરસાદનું જિલ્લાવાર વિતરણ અસમાન હતું. 1લી જૂનથી 30 સપ્ટેમ્બર દરમિયાન, 802.9 મીમી વરસાદ નોંધાયો હતો, જે સરેરાશ કરતા આઠ ટકા વધુ છે.
આ છતાં, 37 જિલ્લાઓમાં સરેરાશથી ઓછો વરસાદ પડ્યો હતો, જ્યારે 37 જિલ્લાઓમાં સરેરાશથી વધુ વરસાદ પડ્યો હતો. આગ્રામાં સરેરાશ વરસાદ પડ્યો હતો. ઉત્તર પ્રદેશના ૨૦ માંથી ૧૬ જિલ્લામાં વરસાદમાં ૨૦ થી ૫૯ ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો હતો, જ્યારે દેવરિયા, કુશીનગર, ગાઝિયાબાદ અને શામલીમાં સરેરાશ કરતાં ૬૦ ટકાથી વધુ ખાધ રહી હતી. આ વર્ષે રાજ્યમાં ચોમાસું નબળું પડ્યું હતું. જૂનમાં સરેરાશ કરતાં ૫૪ ટકા ઓછો અને જુલાઈમાં ૧૭ ટકા ઓછો વરસાદ પડ્યો હતો. ઓગસ્ટમાં ૨૪ ટકા વધુ વરસાદે આ ખાધને સરભર કરી હતી. સપ્ટેમ્બરમાં ચોમાસાનો વરસાદ પુષ્કળ પ્રમાણમાં થયો હતો, ઉત્તર પ્રદેશમાં આ મહિનામાં ૨૫૦.૨ મીમી વરસાદ પડ્યો હતો, જે સરેરાશ કરતાં ૬૩ ટકા વધુ છે.
પશ્ચિમ યુપીમાં સરેરાશ કરતાં ૧૬% વધુ વરસાદ પડે છે, જ્યારે પૂર્વ યુપીમાં ૨% વધુ વરસાદ પડે છે. ચિત્રકૂટમાં સૌથી વધુ ૧૩૫૮.૧ મીમી વરસાદ પડ્યો છે. બાંદામાં ૧૩૪૮.૪ મીમી, બિજનોરમાં ૧૩૪૮.૨ મીમી અને બહરાઇચમાં ૧૩૪૩.૮ મીમી વરસાદ પડ્યો છે. જ્યારે, ૧૪ જિલ્લાઓમાં ૧૦૦૦ મીમીથી વધુ વરસાદ પડ્યો છે. પંજાબ…૨૬ વર્ષમાં સૌથી મોટું સિંચાઈ સંકટ, ભૂગર્ભજળ જોખમમાં
આ વર્ષે પંજાબમાં ૨૦૦૦ પછી ત્રીજું સૌથી સૂકું ચોમાસું રહ્યું છે. જૂનથી સપ્ટેમ્બર દરમિયાન પંજાબમાં સામાન્ય કરતાં ૩૮ ટકા ઓછો વરસાદ નોંધાયો છે. આ ચોમાસાની ઉદાસીનતાની અસર ખેતરોથી ડેમ સુધી દેખાય છે. સામાન્ય કરતાં ઓછા વરસાદથી ખેડૂતોની સિંચાઈની જરૂરિયાતોમાં વધારો થયો છે, જ્યારે પહાડી કેચમેન્ટ વિસ્તારોમાં ઓછા વરસાદને કારણે ભાખરા અને પોંગ સહિતના મુખ્ય ડેમોમાં પાણીનો પ્રવાહ પ્રભાવિત થયો છે. પરિણામે, ડાંગરની લણણીની મોસમ દરમિયાન ટ્યુબવેલ પર નિર્ભરતા વધી અને વીજળીની માંગમાં પણ વધારો થયો.
ભારતીય હવામાન વિભાગના ડેટા અનુસાર, પંજાબમાં જૂનથી સપ્ટેમ્બર દરમિયાન માત્ર ૨૭૨.૮ મીમી વરસાદ નોંધાયો છે, જ્યારે આ સમયગાળા માટે સામાન્ય આંકડો ૪૩૯.૮ મીમી છે. ડેટા અનુસાર, ૨૦૦૦ પછી આ વર્ષ પંજાબમાં આ સમયગાળા માટે ત્રીજું સૌથી વધુ ભીનું વર્ષ રહ્યું છે.
આગામી પાકને પણ ઓછું પાણી મળશે.
આગામી પાકને પણ ઓછું પાણી મળશે. ડેમોમાં ઓછા પાણીનો પ્રભાવ વર્તમાન ખરીફ ઋતુ પૂરતો મર્યાદિત નથી. આ ડેમોમાંથી પાણી સિંચાઈ, પીવાના પાણી અને વીજળી ઉત્પાદન માટે મહત્વપૂર્ણ છે. જો ડેમોમાં પૂરતો સંગ્રહ જાળવવામાં નહીં આવે, તો આગામી સૂકા મહિનાઓમાં સિંચાઈ માટે ઉપલબ્ધ પાણી પર દબાણ વધી શકે છે. આ જ કારણ છે કે આ વર્ષે ઓછા વરસાદને માત્ર વર્તમાન પાક માટે સમસ્યા તરીકે જ નહીં પરંતુ રવિ ઋતુની તૈયારીઓ માટે ચેતવણી તરીકે પણ જોવામાં આવી રહ્યો છે.
હવે સૌથી મોટી ચિંતા એ છે કે શિયાળા સુધી કેટલું પાણી રહેશે.
ચોમાસાની ઋતુ પૂરી થતાં, ડેમોમાં બાકી રહેલા પાણી અને આગામી મહિનાઓની જરૂરિયાતો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવી રહ્યું છે. ઓછા વરસાદને કારણે, જમીનમાં ભેજ, ભૂગર્ભજળ રિચાર્જ અને જળાશયોની ભરપાઈ – આ બધું પ્રભાવિત થયું છે. તેથી, પંજાબ માટે પડકાર ફક્ત આ ઋતુના પાકને બચાવવાનો નથી, પરંતુ આગામી સિંચાઈ ચક્ર માટે પાણીનું સંતુલન જાળવવાનો પણ છે.હિમાચલ: દિલ્હી સહિત ચાર રાજ્યોને ડેમ મેનેજમેન્ટે ચેતવણી આપી
દેશના ઉત્તરીય રાજ્યોની સિંચાઈ જરૂરિયાતો પૂર્ણ કરતા ભાખરા ડેમમાં પાંચ વર્ષમાં સૌથી નીચું પાણીનું સ્તર છે. હિમાચલ પ્રદેશમાં ચોમાસાની ઋતુ દરમિયાન સામાન્ય કરતાં ૧૧ ટકા ઓછો વરસાદ પડ્યો છે, સાથે ૧૯૭૭ પછી બીજી વખત બરફ પીગળ્યો છે, જેના કારણે ડેમના પાણીના સ્તર પર પણ અસર પડી છે.
ભાખરા ડેમમાં પાણીનું સ્તર ગયા વર્ષ કરતાં ૩૫.૧૨ ફૂટ ઓછું છે. જીવંત સંગ્રહ ૬૭ ટકા છે. પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને, ભાખરા બિયાસ મેનેજમેન્ટ બોર્ડ (BBMB) એ પંજાબ, હરિયાણા, રાજસ્થાન અને દિલ્હીને પાણીનો દુરુપયોગ ટાળવા અને જરૂર મુજબ પાણીનો ઉપયોગ કરવા વિનંતી કરી છે. ચોમાસાની ઋતુ દરમિયાન ભાખરા ડેમમાં પાણીનું સ્તર ઓછું રહેવાથી ઉનાળા દરમિયાન ચારેય રાજ્યોમાં પાણીની કટોકટી સર્જાઈ શકે છે. આનાથી વીજ ઉત્પાદન પર પણ અસર પડી શકે છે.
બરફ પીગળવાની ગતિએ ડેમના પાણી પુરવઠાને પણ અસર કરી છે.
ભાખરા ડેમ પંજાબ, હરિયાણા, રાજસ્થાન અને દિલ્હીને પાણી પૂરું પાડે છે. ભાખરા ડેમમાં પાણી હિમાચલમાં ઉદ્ભવતા સતલજ અને બિયાસ નદીઓમાંથી આવે છે. આ ચોમાસાની ઋતુમાં રાજ્યમાં સામાન્ય કરતાં ૧૧ ટકા ઓછો વરસાદ પડ્યો છે. હવામાન વિભાગના જણાવ્યા મુજબ, આગામી ૨૪ કલાકમાં ચોમાસું હિમાચલ છોડી દેશે.
આવી સ્થિતિમાં, વધુ વરસાદની શક્યતા ઓછી છે. આ વર્ષે, ભાખરા ડેમમાં પાણીની ઉપલબ્ધતાને બે મોરચે અસર થઈ છે: એક તરફ, ઓછો વરસાદ પડ્યો હતો, અને બીજી તરફ, પીગળતા બરફથી પાણીનો પ્રવાહ પણ સામાન્ય કરતાં ઓછો હતો.
પોંગ અને રણજીત સાગર ખાતે પાણીનું સ્તર ઓછું
ભાખરા સાથે, પોંગ ડેમ અને રણજીત સાગર ખાતે પણ આ વખતે પાણીનું સ્તર ઓછું છે. ૩૦ સપ્ટેમ્બરે, પોંગ ડેમમાં પાણીનું સ્તર ૧,૩૬૭ ફૂટ હતું, જે ગયા વર્ષના ૧,૩૮૯.૩૦ ફૂટથી ૨૨.૩૦ ફૂટ ઓછું છે. અહીં જીવંત સંગ્રહ ૭૩ ટકા હતો, જે ગયા વર્ષના ૯૯ ટકા હતો. ૩૦ સપ્ટેમ્બરના રોજ પોંગમાં ૫,૫૦૮ ક્યુસેક પાણીનો પ્રવાહ આવ્યો હતો, જે ગયા વર્ષે ૯,૭૭૮ ક્યુસેક હતો. પાંડોહ ખાતે પાણીનો પ્રવાહ ૪,૬૧૯ ક્યુસેક હતો, જ્યારે ગયા વર્ષે તે ૮,૭૫૮ ક્યુસેક હતો.
