સંસદના ચોમાસુ સત્રની બેઠકો પૂર્ણ થયાને લગભગ બે મહિના થવા આવ્યા છે, પરંતુ સત્રનું સત્તાવાર રીતે સમાપન થયું નથી. ત્યારબાદ વિશેષ સત્રની અટકળો ચાલી રહી છે. લોકસભા અને રાજ્યસભાને 13 ઑગસ્ટે અનિશ્ચિત મુદત માટે સ્થગિત કરવામાં આવી હતી.
મંગળવાર સુધી સત્રાવસાનની સૂચના જારી કરવામાં આવી નથી. આ રીતે બંને ગૃહો 54 દિવસથી સત્રાવસાન વિના છે. બંને ગૃહો એકસાથે સત્રાવસાન વિના રહેવાની આ સૌથી લાંબી અવધિ છે.
આ પહેલાં 1989માં બંને ગૃહો 53 દિવસ સુધી આવી સ્થિતિમાં રહ્યા હતા. ત્યારે 18 ઑગસ્ટે બંને ગૃહો સ્થગિત થયા હતા અને સત્રાવસાન કર્યા વિના 11 ઑક્ટોબરે એ જ સત્રની બેઠક ફરી શરૂ થઈ હતી. આ વખતે 54 દિવસ પૂર્ણ થયા હોવા છતાં ન તો બેઠક બોલાવવામાં આવી છે અને ન તો સત્રાવસાન થયું છે.
વટહુકમનો રસ્તો બંધ, પરંતુ આ સત્રમાં બેઠક શક્ય
સત્ર સમાપ્ત જાહેર ન થયું હોવાથી જરૂર પડે ત્યારે સરકાર પાસે આ જ સત્રની બેઠક ફરીથી બોલાવવાનો વિકલ્પ ખુલ્લો છે. સત્તારૂઢ ખેમા સાથે સંકળાયેલા સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આગામી દિવસોમાં સંસદની બેઠક બોલાવવાની સંભાવનાઓ અંગે ચર્ચા ચાલી રહી છે.
રાજકીય વર્તુળોમાં સીમાંકન, લોકસભા બેઠકોની સંખ્યા વધારવા અને મહિલા અનામત લાગુ કરવા સંબંધિત આગામી પગલાં અંગે પણ અટકળો ચાલી રહી છે. જોકે સરકારે બેઠક બોલાવવા અથવા તેના એજન્ડા અંગે કોઈ સત્તાવાર જાહેરાત કરી નથી.
સત્રાવસાન ન થવાને કારણે આ સત્રની બેઠક ફરીથી બોલાવી શકાય છે. વર્તમાન સ્થિતિની એક મહત્વપૂર્ણ બંધારણીય અસર અધ્યાદેશ પર છે. અનુચ્છેદ 123 હેઠળ અધ્યાદેશ ત્યારે જ બહાર પાડી શકાય છે, જ્યારે સંસદના બંને ગૃહો સત્રમાં ન હોય. એટલે કે સત્રાવસાન ન થાય ત્યાં સુધી અધ્યાદેશ આવી શકતો નથી.
નિષ્ણાતે કહ્યું- ઠકનો વિકલ્પ ખુલ્લો, અધ્યાદેશનો માર્ગ બંધ
રાજકીય વિશ્લેષક સંજય કુમારના જણાવ્યા મુજબ, સત્રાવસાન ન થવાને કારણે આ સત્રની બેઠક ફરીથી બોલાવી શકાય છે. વર્તમાન સ્થિતિની એક મહત્વપૂર્ણ બંધારણીય અસર અધ્યાદેશ પર છે. અનુચ્છેદ 123 હેઠળ અધ્યાદેશ ત્યારે જ બહાર પાડી શકાય છે, જ્યારે સંસદના બંને ગૃહો સત્રમાં ન હોય. એટલે કે સત્રાવસાન ન થાય ત્યાં સુધી અધ્યાદેશ આવી શકતો નથી.
લોકસભામાં 114 કલાકમાંથી 96 કલાક કામ થયું નથી
ચોમાસુ સત્રમાં લોકસભાની 19 બેઠકો યોજાઈ. ગૃહની સામાન્ય બેઠક સવારે 11 વાગ્યાથી સાંજે 6 વાગ્યા સુધી ચાલે છે. બપોરે 1થી 2 વાગ્યા સુધી ભોજન વિરામ રહે છે. એટલે કે એક દિવસમાં લગભગ 6 કલાક કાર્યવાહી માટેનો સમય હોય છે.
આ હિસાબે 19 બેઠકોમાં આશરે 114 કલાક કાર્યવાહી થવાની હતી, પરંતુ તે આશરે 17 કલાક 30 મિનિટ જ ચાલી. એટલે કે આશરે 96 કલાક 30 મિનિટ ઓછી કાર્યવાહી થઈ.
ત્યાં જ, 2025નું ચોમાસુ સત્ર 21 જુલાઈથી 21 ઑગસ્ટ 2025 સુધી ચાલ્યું હતું. તેમાં લોકસભા અને રાજ્યસભાની 21-21 બેઠકો યોજાઈ હતી. લોકસભામાં માત્ર 37 કલાક કામ થયું હતું.
રાજ્યસભામાં 114 કલાકમાંથી 76 કલાક 34 મિનિટ કામ થયું નહીં
ચોમાસુ સત્રમાં રાજ્યસભાની બેઠકો પણ લોકસભા જેટલી જ હતી અને 114 કલાક કાર્યવાહી થવાની હતી, પરંતુ રાજ્યસભામાં આશરે 37 કલાક 24 મિનિટ જ કામ થયું. એટલે કે આશરે 76 કલાક 36 મિનિટ ઓછી કાર્યવાહી થઈ.
ચોમાસુ સત્રમાં 12 નવા બિલ રજૂ, 11 બંને ગૃહોમાં પસાર
2026ના ચોમાસુ સત્રમાં કુલ 12 નવા બિલ રજૂ કરવામાં આવ્યા. તેમાં 10 લોકસભામાં અને 2 રાજ્યસભામાં રજૂ થયા. લોકસભામાં રજૂ કરાયેલા બિલ કર, બેન્કિંગ, ખનન, ટ્રિબ્યુનલ, જન્મ-મૃત્યુ નોંધણી, પરીક્ષામાં નકલ રોકવા, કેરળનું નામ બદલવા અને સુપ્રીમ કોર્ટમાં ન્યાયાધીશોની સંખ્યા જેવા મુદ્દાઓ સાથે સંબંધિત છે.
માઇન્સ એન્ડ મિનરલ્સ સુધારા બિલ રાજ્યસભામાં પસાર થયા બાદ હવે 12માંથી 11 બિલ બંને ગૃહોમાંથી પસાર થઈ ચૂક્યા છે. માત્ર ભારતીય આંકડાશાસ્ત્ર સંસ્થા બિલ હજુ બંને ગૃહોમાંથી પસાર થયું નથી. રાજ્યસભામાં રજૂ કરાયેલા બંને બિલ પણ લોકસભામાંથી પસાર થઈ ચૂક્યા છે.
