૨૦૨૫માં હાથ ધરાયેલા સૌપ્રથમ જિલ્લા-સ્તરીય સમયાંતરે શ્રમ બળ સર્વે (PLFS) માં જાણવા મળ્યું હતું કે દેશભરના લગભગ ૨૫૦ જિલ્લાઓમાં, ૧૫ થી ૨૯ વર્ષની વયના ૨૫ ટકાથી વધુ યુવાનો ઉત્પાદક કાર્યમાં રોકાયેલા નથી કે રોજગાર માટે શિક્ષણ કે તાલીમ લેતા નથી.
આંકડા મંત્રાલયે શુક્રવારે (૧૮ સપ્ટેમ્બર) આ સર્વેના પરિણામો જાહેર કર્યા, જેના આધારે આ અહેવાલ પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો છે. સર્વે મુજબ, બિહાર, ઉત્તર પ્રદેશ, હરિયાણા, પંજાબ અને પશ્ચિમ બંગાળ જેવા રાજ્યોમાં લગભગ બે તૃતીયાંશ જિલ્લાઓમાં, યુવા વસ્તીનો એક ચતુર્થાંશ ભાગ NEET (રોજગાર, શિક્ષણ અથવા તાલીમમાં નહીં) શ્રેણીમાં આવે છે.
તેવી જ રીતે, આંધ્ર પ્રદેશ, ઓડિશા, આસામ અને તેલંગાણા જેવા રાજ્યોના લગભગ અડધા જિલ્લાઓમાં, ૨૫ ટકા યુવા વસ્તી NEET શ્રેણીમાં આવે છે. મંત્રાલયનો અહેવાલ મુખ્ય રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના લગભગ ૬૦૦ જિલ્લાઓને આવરી લે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં, કેટલાક પડોશી જિલ્લાઓને એક જ સંસ્થા બનાવવા માટે જોડી દેવામાં આવ્યા છે.
સર્વે મુજબ, લગભગ 25 જિલ્લાઓમાં NEET યુવાનોનો હિસ્સો 10% કરતા ઓછો છે. આમાં છત્તીસગઢમાં કબીરધામ, રાજનાંદગાંવ અને ઉત્તર બસ્તર કાંકેર, હિમાચલ પ્રદેશમાં ચંબા, કેરળમાં એર્નાકુલમ અને મધ્ય પ્રદેશમાં મંડલાનો સમાવેશ થાય છે. ઓડિશાના નબરંગપુર જિલ્લામાં NEET દર સૌથી ઓછો 4.1% હતો.
NEET માં એવા લોકોનો સમાવેશ થાય છે જેઓ કોઈપણ શૈક્ષણિક સંસ્થામાં નોંધાયેલા નથી અને શ્રમ દળમાંથી સંપૂર્ણપણે બહાર નીકળી ગયા છે. મહિલાઓના કિસ્સામાં, આ પગાર વગરના ઘરકામ અથવા સંભાળ રાખવાની જવાબદારીઓ, અથવા યોગ્ય કામના અભાવે નોકરી શોધવાનું બંધ કરી દેવા જેવા કારણોસર હોઈ શકે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં, આમાં પરીક્ષાઓની તૈયારી કરતા અથવા તેમનો મફત સમય વિતાવતા લોકોનો સમાવેશ થઈ શકે છે. સર્વે દર્શાવે છે કે સર્વે કરાયેલા કુલ જિલ્લાઓમાંથી લગભગ ત્રણ-ચતુર્થાંશમાં, યુવતીઓમાં NEET દર 25% થી વધુ છે. આ પગાર વગરના ઘરકામના ભારણ અને સમાજ દ્વારા મહિલાઓ પર મૂકવામાં આવેલી જવાબદારીઓને પ્રકાશિત કરે છે.
અગાઉ, નીતિ આયોગના તાજેતરના અહેવાલમાં જણાવાયું હતું કે ભારતમાં ૧૫ થી ૨૯ વર્ષની વયના આશરે ૮.૭ કરોડ યુવાનો “ન તો અભ્યાસ કરી રહ્યા છે, ન તો કામ કરી રહ્યા છે, ન તો કોઈ તાલીમ મેળવી રહ્યા છે.” “૨૦૪૭ માં વિકસિત ભારત માટે કૌશલ્યનું પુનઃકલ્પના” શીર્ષક ધરાવતો આ અહેવાલ ૨૦૨૧ માં હાથ ધરાયેલા રાષ્ટ્રીય નમૂના સર્વેક્ષણના ૭૮મા રાઉન્ડના ડેટા પર આધારિત છે. કેન્દ્ર સરકારે પાછળથી સ્પષ્ટતા કરી હતી કે આ લોકોને “મોટા ભાગે બેરોજગાર ગણી શકાય નહીં.”
વધુમાં, માર્ચ ૨૦૨૬ માં, અઝીમ પ્રેમજી યુનિવર્સિટીના “સ્ટેટ ઓફ વર્કિંગ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬” અહેવાલમાં જણાવાયું હતું કે ૧૫ થી ૨૫ વર્ષની વયના આશરે ૪૦ ટકા યુવાનો બેરોજગાર હતા. અહેવાલમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું હતું કે માત્ર ૭ ટકા સ્નાતકો એક વર્ષમાં કાયમી, પગારદાર નોકરી મેળવી શક્યા હતા.
