બ્રિટન અને ઇઝરાયેલના વૈજ્ઞાનિકોની ટીમે માનવ રક્ત સાથે જોડાયેલી એક મહત્વપૂર્ણ શોધ કરી છે. વૈજ્ઞાનિકોએ JAMA નામની નવી બ્લડ ગ્રુપ સિસ્ટમ (Blood Group System) ઓળખી છે, જેને International Society of Blood Transfusion (ISBT) દ્વારા માનવીઓની 49મી બ્લડ ગ્રુપ સિસ્ટમ તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી છે. ISBTની 2026ની સત્તાવાર માહિતીમાં JAMAને સિસ્ટમ નંબર 049 તરીકે સામેલ કરવામાં આવી છે.આ શોધ એક ઇઝરાયેલી મહિલા દર્દી અને તેના ભાઈના બ્લડ પ્લાઝમા (Blood Plasma)ના અભ્યાસ દરમિયાન થઈ હતી. દર્દીના લોહીમાં એક દુર્લભ એન્ટિબોડી (Antibody) જોવા મળ્યા બાદ વૈજ્ઞાનિકોએ તેના કારણની તપાસ શરૂ કરી હતી. સંશોધનમાં બંને ભાઈ-બહેનમાં એક વિશિષ્ટ આનુવંશિક ફેરફાર (Genetic Mutation) જોવા મળ્યો.
વૈજ્ઞાનિકોએ સેરોલોજિકલ (Serological) તપાસ અને સમગ્ર એક્સોમ સિક્વન્સિંગ (Whole Exome Sequencing) જેવી પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરીને આ દુર્લભ રક્ત લક્ષણ પાછળના આનુવંશિક કારણને શોધી કાઢ્યું.
F11R જનીન અને JAMA પ્રોટીનની મહત્વની ભૂમિકા
આ નવા બ્લડ ગ્રુપનો સંબંધ F11R જનીન (Gene) સાથે છે. આ જનીન JAM-A નામના પ્રોટીન સાથે જોડાયેલું છે. સંશોધકોએ F11R જનીનમાં ચોક્કસ DNA ફેરફારની ઓળખ કરી, જેના કારણે લોહીના કોષોની સપાટી પર જોવા મળતું વિશિષ્ટ એન્ટિજન (Antigen) ગેરહાજર રહે છે. આ આધાર પર નવી બ્લડ ગ્રુપ સિસ્ટમને JAMA નામ આપવામાં આવ્યું છે.
મોટાભાગના લોકોમાં જોવા મળતું એન્ટિજન
JAMA સિસ્ટમમાં હાલમાં એક High-Prevalence Antigen સામેલ છે. એટલે કે આ એન્ટિજન લગભગ તમામ લોકોના લાલ રક્તકણો (Red Blood Cells)ની સપાટી પર જોવા મળે છે. જોકે અત્યંત દુર્લભ આનુવંશિક સ્થિતિ ધરાવતા કેટલાક લોકોમાં આ એન્ટિજન ગેરહાજર હોઈ શકે છે.
ખોટું લોહી ચઢાવવાથી ગંભીર પ્રતિક્રિયા થઈ શકે
જો કોઈ વ્યક્તિમાં આ એન્ટિજન ગેરહાજર હોય અને તેને સામાન્ય વ્યક્તિનું લોહી ચઢાવવામાં આવે, તો તેની રોગપ્રતિકારક વ્યવસ્થા (Immune System) નવા રક્તકણો સામે એન્ટિબોડી બનાવી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં ગંભીર ટ્રાન્સફ્યુઝન રિએક્શન (Transfusion Reaction)નું જોખમ ઊભું થઈ શકે છે.
સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું છે કે આ પ્રકારની એન્ટિબોડી માત્ર લાલ રક્તકણો જ નહીં, પરંતુ પ્લેટલેટ્સ (Platelets) સાથે પણ જોડાઈ શકે છે. આ કારણથી આ શોધ બ્લડ ટ્રાન્સફ્યુઝન (Blood Transfusion) અને દર્દીઓની સારવાર માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
DNA ટેસ્ટથી દુર્લભ દર્દીઓની ઓળખ સરળ બનશે
નવી આનુવંશિક માહિતી મળવાથી ભવિષ્યમાં આવા દુર્લભ રક્ત લક્ષણ ધરાવતા દર્દીઓ અને સંભવિત ડોનર્સ (Donors)ની ઓળખ વધુ ચોક્કસ રીતે કરી શકાય તેવી શક્યતા છે. ખાસ કરીને એવા દર્દીઓમાં, જેમના લોહીમાં સામાન્ય એન્ટિજન ગેરહાજર હોય, તેમના માટે યોગ્ય રક્ત શોધવામાં આ માહિતી મદદરૂપ બની શકે છે.
બ્લડ ટ્રાન્સફ્યુઝનને વધુ સુરક્ષિત બનાવવાની દિશામાં પગલું
ISBT મુજબ JAMAને 2026માં સત્તાવાર રીતે 49મી બ્લડ ગ્રુપ સિસ્ટમ તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી છે. આ શોધ દર્શાવે છે કે આધુનિક જિનેટિક ટેસ્ટિંગ (Genetic Testing) અને ઇમ્યુનોહેમેટોલોજી (Immunohematology)ની મદદથી અત્યાર સુધી અજાણ રહેલા દુર્લભ બ્લડ ગ્રુપ લક્ષણોને પણ ઓળખી શકાય છે. ભવિષ્યમાં આવી શોધો દુર્લભ દર્દીઓ માટે યોગ્ય રક્તની ઓળખ અને સુરક્ષિત ટ્રાન્સફ્યુઝનમાં વધુ ચોકસાઈ લાવી શકે છે.
