કેન્દ્ર સરકાર નવી સીમાંકન પ્રક્રિયા હેઠળ લોકસભાના સભ્યોની સંખ્યા ૫૪૩ થી વધારીને આશરે ૮૨૪ થી ૮૫૦ કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. આ હાંસલ કરવા માટે, તે સંસદમાં એક મહત્વપૂર્ણ બંધારણીય સુધારો બિલ રજૂ કરવાની પણ તૈયારી કરી રહી છે, જેના માટે શાસક પક્ષને બિલ પર લોકસભા મતદાનમાં ભાગ લેનારા બે તૃતીયાંશ સાંસદોનો ટેકો મેળવવાની જરૂર પડશે. આ બધી અટકળો વચ્ચે, કેરળના કોંગ્રેસના સાંસદ શશિ થરૂરે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. તેમણે એક અંગ્રેજી અખબારમાં એક લેખ લખ્યો છે, જેમાં જણાવ્યું છે કે આ નવી વ્યવસ્થા ભારતના લોકશાહીને નબળી પાડશે.
અંગ્રેજી અખબાર ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસમાં પ્રકાશિત એક લેખમાં, શશિ થરૂરે ચેતવણી આપી હતી કે સંસદનો વધુ પડતો વિસ્તરણ ભારતના સંસ્થાકીય માળખા માટે વિનાશક સાબિત થઈ શકે છે. થરૂર માને છે કે સરકારનો આ તર્ક, કે ભારતની વસ્તી ૧૯૭૨ થી બમણી થઈ ગઈ છે, તે ફક્ત એક ગાણિતિક જરૂરિયાત છે. ભલે આ સપાટી પર લોકશાહી લાગે, તે એક મહત્વપૂર્ણ રાજકીય અને વહીવટી કટોકટીને છુપાવે છે.
એક વિશાળ અને બોજારૂપ વિધાનસભા
થરૂરે લખ્યું કે વિશ્વની કોઈ પણ સ્થાપિત લોકશાહી તેની વિધાનસભાને એટલી મોટી બનાવતી નથી કે અર્થપૂર્ણ ચર્ચા અશક્ય બની જાય. કોઈપણ પરિપક્વ લોકશાહી પ્રણાલીમાં, સાંસદોની સંખ્યા મર્યાદિત હોય છે જેથી તેઓ કાયદાઓની યોગ્ય રીતે સમીક્ષા કરી શકે. ચર્ચા કરતી સભાને બદલે, 850 સભ્યો ધરાવતી લોકસભા એક અસ્તવ્યસ્ત કોલેજિયમ બની જશે, જ્યાં ફક્ત થોડા જ બોલશે, અને બાકીના ફક્ત મતદાન મશીનના બટન દબાવતા દર્શકો હશે.
અમેરિકામાં વસ્તી વધી છે, પરંતુ સંસદમાં વધારો થયો નથી
તેમણે યુએસ હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સનું ઉદાહરણ આપતાં સમજાવ્યું કે 1929 માં, જ્યારે યુએસ વસ્તી 120 મિલિયન હતી, ત્યારે બેઠકોની સંખ્યા 435 નક્કી કરવામાં આવી હતી. આજે, વસ્તી ત્રણ ગણી વધીને 335 મિલિયનથી વધુ થઈ ગઈ છે, છતાં બેઠકોની સંખ્યા 435 પર રહે છે. યુએસને સમજાયું કે સાંસદોની સંખ્યા વધારવાથી કાયદા ઘડવાની પ્રક્રિયા અટકી જશે. તેના બદલે, તેમણે સાંસદોને વધુ સારો સ્થાનિક સ્ટાફ, આધુનિક સંદેશાવ્યવહાર અને મજબૂત સમિતિ પ્રણાલી પૂરી પાડી.
સાંસદોનો અવાજ દબાવવામાં આવશે.
૮૫૦ સભ્યોના ગૃહમાં, મોટાભાગના સાંસદો, ખાસ કરીને બેકબેન્ચર્સ અને નાના પક્ષોના પ્રતિનિધિઓ, તેમના પાંચ વર્ષના કાર્યકાળ દરમિયાન પ્રશ્નો પૂછી શકશે નહીં અથવા ચર્ચામાં ભાગ લઈ શકશે નહીં. ચાર કલાકની ચર્ચામાં, માંડ ૧૫-૨૦ સાંસદોને બોલવાની તક મળશે. થરૂર દલીલ કરે છે કે આ પરિસ્થિતિ એવી સરકારની તરફેણ કરે છે જે જવાબદારીને બદલે સંસદની સંમતિ માંગે છે. જ્યારે સંસદ ખૂબ મોટી થઈ જાય છે, ત્યારે નિયંત્રણ આપમેળે મંત્રીમંડળ અને સરકાર તરફ જાય છે.
થરૂરે કડક ચેતવણી આપી હતી કે ૮૫૦ બેઠકોવાળી લોકસભા ચીનની પીપલ્સ પોલિટિકલ કન્સલ્ટેટિવ કોન્ફરન્સ અથવા ઉત્તર કોરિયાની સુપ્રીમ પીપલ્સ એસેમ્બલીનું સ્થાનિક સંસ્કરણ બની જશે. આ મોટી સંસ્થાઓ ફક્ત નામની પ્રતિનિધિ સંસ્થાઓ છે, જ્યાં વાસ્તવિક કાર્ય ચર્ચા નહીં પરંતુ મહાન નેતાઓના ભાષણોને તાળીઓ પાડીને સર્વસંમતિનો ઢોંગ કરવાનું છે.
ઉત્તર અને દક્ષિણ ભારત વચ્ચેના તફાવતો પર ભાર મૂકતા, તેમણે લખ્યું કે આ સીમાંકન માળખું દક્ષિણ ભારતીય રાજ્યોને તેમની સફળ વસ્તી નિયંત્રણ નીતિઓ માટે સજા કરશે, જ્યારે ઉત્તરીય હિન્દી ભાષી રાજ્યો, જેઓ તેમની વસ્તી વૃદ્ધિને નિયંત્રિત કરવામાં નિષ્ફળ ગયા છે, તેમને વધુ બેઠકોથી પુરસ્કાર આપશે.
સાંસદો નહીં, ધારાસભ્યો વધારો
શશી થરૂરે સાંસદો અને ધારાસભ્યોની ફરજો વચ્ચે સ્પષ્ટ રીતે તફાવત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો. તેમના મતે, સંસદમાં સાંસદની ભૂમિકા રાષ્ટ્રીય કાયદાઓ, વિદેશ નીતિ, મેક્રોઇકોનોમિક નીતિઓ ઘડવાની અને કેન્દ્ર સરકારને પ્રશ્ન કરવાની છે. તેઓ મ્યુનિસિપલ કાઉન્સિલર નથી. જો કે, રસ્તાઓ, પાણી અને નાગરિક સુવિધાઓ જેવા સ્થાનિક જાહેર મુદ્દાઓને સંબોધવા માટે 73મા અને 74મા બંધારણીય સુધારા હેઠળ રાજ્યો અને મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનોને મજબૂત બનાવવા જોઈએ. જો વસ્તી વધી રહી હોય, તો ધારાસભ્યોની સંખ્યા વધારવી જોઈએ, સાંસદોની નહીં.
નકામા ખર્ચને રોકવા માટે સલાહ
તેમણે સૂચન કર્યું કે 300 વધારાના સાંસદોના પગાર, ભથ્થાં, રહેઠાણ અને પેન્શન પરના મોટા ખર્ચને બચાવવો અને તેના બદલે વર્તમાન 543 સાંસદો માટે સંસદની નજીક એક આધુનિક, વ્યાપક સંશોધન અને વહીવટી કાર્યાલય બનાવવું વધુ સમજદારીભર્યું રહેશે.
