ખાનગી કંપનીઓ અવકાશ ક્ષેત્રમાં વધુને વધુ ભાગ લઈ રહી છે. જુલાઈ 2026 સુધીમાં, સરકારે ખાનગી સંસ્થાઓને અવકાશ પ્રવૃત્તિઓ માટે 105 મંજૂરીઓ આપી છે. આ કંપનીઓ હવે ઉપગ્રહો અને અન્ય અવકાશ સાધનોના વિકાસમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહી છે. પરિણામે, ISRO એ ગુણવત્તા પર પોતાનું ધ્યાન વધાર્યું છે. ISRO સાથે કામ કરતી કંપનીઓએ સ્થાપિત ગુણવત્તા ધોરણોને પૂર્ણ કરવા આવશ્યક છે. સાધનોની ડિઝાઇનથી લઈને અવકાશમાં તેના પરીક્ષણ અને સંચાલન સુધી ગુણવત્તાનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવશે. આનો અર્થ એ છે કે ISRO હવે અવકાશમાં લોન્ચ કરાયેલા વૈજ્ઞાનિક સાધનો અને તેમને પ્રાપ્ત થતા ડેટા માટે શૂન્ય-ખામી કામગીરી સુનિશ્ચિત કરવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. ધ્યેય અવકાશમાં એકવાર સાધનોની નિષ્ફળતાની શક્યતા ઘટાડવાનો અને વિશ્વસનીય ડેટા સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
ડિઝાઇનથી લઈને અવકાશમાં કામગીરી સુધી દરેક તબક્કે નિરીક્ષણ
ISRO અનુસાર, શૂન્ય ખામી નિયમ અંગે આશરે 120 વૈજ્ઞાનિકો અને ઇજનેરો વચ્ચે ચર્ચાઓ યોજાઈ હતી. વિવિધ ISRO કેન્દ્રોની વૈજ્ઞાનિક અને સંશોધન સંસ્થાઓ તેમજ વૈજ્ઞાનિકોએ ચર્ચામાં ભાગ લીધો હતો. વૈજ્ઞાનિક સાધનોના સમગ્ર જીવનચક્રની ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. સાધનોની ડિઝાઇનથી શરૂ કરીને, તેના ઉત્પાદન અને પરીક્ષણ દ્વારા, અવકાશમાં તેના કાર્યકારી પ્રદર્શન સુધી ગુણવત્તા સુનિશ્ચિત કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. અગાઉના મિશનના અનુભવો પણ શેર કરવામાં આવ્યા હતા. આમાં એસ્ટ્રોસેટ, આદિત્ય-એલ1, એક્સપોસેટ, ચંદ્રયાન-1, ચંદ્રયાન-2, ચંદ્રયાન-3 અને મંગલયાન જેવા મિશનનો સમાવેશ થાય છે.
ખોટા ડેટા ટાળવા માટે સમાન સિસ્ટમ પણ સ્થાપિત કરવામાં આવશે.
આ તૈયારીનો બીજો મુખ્ય ઘટક અવકાશમાંથી ડેટા છે. જ્યારે ઉપગ્રહના સેન્સર યોગ્ય રીતે કાર્ય કરી શકે છે, ત્યારે ડેટાને હેન્ડલ કરવામાં અથવા પ્રક્રિયા કરવામાં ભૂલો વૈજ્ઞાનિક વિશ્લેષણને અવરોધી શકે છે. તેથી, ડેટા એકત્રિત કરવા અને પ્રસારિત કરવા માટે અપનાવવામાં આવેલા ધોરણોની પણ ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. ઇસરોનું ભારતીય અવકાશ વિજ્ઞાન ડેટા સેન્ટર અવકાશ મિશનમાંથી ડેટા પ્રાપ્ત કરવા, પ્રક્રિયા કરવા, આર્કાઇવ કરવા અને વૈજ્ઞાનિક સમુદાયને પ્રસારિત કરવા માટે જવાબદાર છે. વિવિધ મિશનના ડેટામાં મૂળ ડેટા, સુધારેલા અને વિશ્લેષિત ડેટા, કેલિબ્રેશન માહિતી અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજો શામેલ છે. ઇસરોની નવી પહેલ વિવિધ કંપનીઓ અથવા સંસ્થાઓને સાધનો બનાવવાની મંજૂરી આપે છે, છતાં ગુણવત્તા તપાસ અને ડેટા પ્રોસેસિંગમાં મૂળભૂત તફાવતો જાળવી રાખે છે. આ ભવિષ્યના અવકાશ મિશન માટે સાધનો અને વૈજ્ઞાનિક ડેટાની વિશ્વસનીયતા સુધારવામાં મદદ કરી શકે છે.
