[સંપાદકીય – પાક્કો ગુજરાત]*
સરકારી તંત્ર આજે ગીત ગાઈ રહ્યું છે કે “બધું લિંક કરો તો જ વિકાસ થશે.” પણ સવાલ તો એ છે કે, શું માત્ર આધાર કાર્ડને પાન કાર્ડ કે બેંક સાથે લિંક કરી દેવાથી દેશનો ઉદ્ધાર થઈ જશે? સામાન્ય જનતા સવારથી સાંજ સુધી લાઈનોમાં ઉભી રહીને કે ઓનલાઈન પોર્ટલ પર ‘સર્વર ડાઉન’ના ધક્કા ખાઈને માત્ર કાગળિયાં પૂરા કરવામાં વ્યસ્ત છે, જ્યારે અસલી ‘ખેલાડીઓ’ સિસ્ટમની બહાર મોજ કરી રહ્યા છે.

ક્યાં છે એ કાળું નાણું અને ક્યાં છે એ જેલ?

વર્ષોથી જનતાના કાનમાં એક જ મંત્ર ફૂંકવામાં આવ્યો હતો કે “કાળું નાણું આવશે, દરેકના ખાતામાં સુખના દિવસો આવશે.” આજે સ્થિતિ એ છે કે:

• કરોડોના કૌભાંડીઓ: બેંકોને ચૂનો લગાડીને વિદેશ ભાગી ગયેલા મહાઠગો હજુ પણ પકડાયા નથી. શું તેમને પકડવા માટે કોઈ ‘લિંકિંગ’ કામ નથી આવતું?
• ભ્રષ્ટાચારના આંકડા: સરકારી ઓફિસોમાં ટેબલ નીચેથી થતી લેતી-દેતીમાં આધાર કાર્ડ ક્યારેય આડું આવતું નથી.
• કાગળની કઠપૂતળી: સામાન્ય માણસ જો એક લિંકિંગમાં ભૂલ કરે તો તેની સબસિડી અટકી જાય છે, પણ મોટા માથાઓ સામે તપાસના ચક્રો કાગળ પર જ ફરતા રહે છે.

જનતાને ઉલઝાવી રાખવાની રમત?

જ્યારે પણ બેરોજગારી, મોંઘવારી કે વહીવટી નિષ્ફળતાના સવાલો ઉઠે છે, ત્યારે સિસ્ટમ એક નવું ‘કાગળિયું’ બહાર પાડી દે છે. જનતાને કેવાયસી (KYC), લિંકિંગ અને વેરિફિકેશનના ચક્રવ્યુહમાં એવી રીતે ફસાવી દેવામાં આવી છે કે તેની પાસે વ્યવસ્થાને સવાલ પૂછવાનો સમય જ ન રહે.

• સવાલ: શું વિકાસ એટલે માત્ર ડિજિટલ આંકડા?
• સત્ય: સાચો વિકાસ ત્યારે ગણાય જ્યારે કૌભાંડીઓ સળિયા પાછળ હોય અને સામાન્ય માણસને વહીવટી કનડગતમાંથી મુક્તિ મળે.

નિષ્કર્ષ: જાગૃત થવાનો સમય

સરકારે સમજવું પડશે કે કાગળ પરના લિંકિંગથી લિપિસ્ટિક લગાવી શકાય, પણ વહીવટનો ચહેરો સુંદર ન બનાવી શકાય. લોકશાહીમાં જનતા ટેક્સ ભરે છે તે માત્ર ડેટા એન્ટ્રી કરવા માટે નહીં, પણ સુરક્ષા અને ન્યાયની આશાએ ભરે છે. જો કૌભાંડીઓ ખુલ્લેઆમ ફરતા હોય અને કાળું નાણું સફેદ થઈ જતું હોય, તો આ આધાર લિંકિંગ એ જનતા માટે માત્ર એક ‘ડિજિટલ જેલ’ થી વિશેષ કંઈ નથી.
‘પાક્કો ગુજરાત’ જનતાના આ સળગતા સવાલ સાથે અડીખમ ઉભું છે. જ્યાં સુધી કાગળિયાંની માયાજાળ હટાવીને પારદર્શકતા નહીં આવે, ત્યાં સુધી અમારી કલમ અટકશે નહીં.
– પવન માકન
ગ્રુપ એડિટર, ધાની મીડિયા

સ્પેશિયલ રિપોર્ટ – પાક્કો ગુજરાત]*
ગુજરાત એટલે મહાત્મા ગાંધી અને સરદાર પટેલની ભૂમિ. એક એવું રાજ્ય જેણે દાયકાઓથી દારૂબંધીને પોતાની સંસ્કૃતિ અને શિસ્તનો હિસ્સો માની છે. પરંતુ, તાજેતરમાં ગાંધીજીની જન્મભૂમિ પોરબંદરમાં એક હોટલને દારૂ વેચવાની પરવાનગી આપવાના સરકારના નિર્ણયે રાજ્યભરમાં વિવાદનો મધપૂડો છંછેડ્યો છે. સવાલ એ થાય છે કે, શું હવે આર્થિક વિકાસના નામે ગાંધીજીના આદર્શોને નદીમાં પધરાવી દેવામાં આવશે?

બાપુની જન્મભૂમિ પર જ પ્રહાર કેમ?

ગાંધીજીએ આજીવન દારૂના દૂષણ સામે લડત ચલાવી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે, “જો મને ભારતના સરમુખત્યાર બનાવવામાં આવે, તો હું એક જ ક્ષણમાં તમામ દારૂના અડ્ડાઓ બંધ કરાવી દઉં.” આજે એ જ ગાંધીના પોરબંદરમાં જ્યારે વહીવટી તંત્ર ‘સ્પેશિયલ પરમિટ’ ના નામે દારૂના વેચાણને મંજૂરી આપે છે, ત્યારે તે કરોડો ગાંધીવાદીઓની લાગણી દુભાવનારું પગલું છે.

પર્યટન કે નશો? સરકારનો તર્ક અને જનતાનો આક્રોશ

સરકારનો તર્ક છે કે પર્યટનને પ્રોત્સાહન આપવા અને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસીઓને આકર્ષવા માટે ‘ગિફ્ટ સિટી’ બાદ હવે પ્રવાસન સ્થળો પર આ છૂટછાટ જરૂરી છે. પરંતુ ‘પાક્કો ગુજરાત’ પૂછવા માંગે છે કે:

• શું ગુજરાતની ઓળખ દારૂથી થવી જોઈએ?
• શું પોરબંદર આવતો પ્રવાસી બાપુની અહિંસા અને સાદગી જોવા આવે છે કે દારૂ પીવા?
• ગિફ્ટ સિટીમાં છૂટ આપી ત્યારે જ વિરોધ થયો હતો, તો શું હવે આ છૂટછાટ આખા ગુજરાતમાં ધીરે ધીરે ફેલાવવાનું આયોજન છે?

દારૂબંધી: માત્ર કાગળ પર કે અમલમાં?

ગુજરાતમાં દારૂબંધી હોવા છતાં દર વર્ષે કરોડો રૂપિયાનો ગેરકાયદેસર દારૂ પકડાય છે. એક તરફ પોલીસ લઠ્ઠાકાંડ રોકવા મથે છે, તો બીજી તરફ સરકાર કાયદેસર રીતે દારૂના દરવાજા ખોલી રહી છે. આ બેધારી નીતિ પ્રજાને મૂર્ખ બનાવનારી છે. પોરબંદરમાં મળેલી આ મંજૂરી આગામી દિવસોમાં સોમનાથ કે દ્વારકા જેવા ધાર્મિક સ્થળો સુધી પણ પહોંચશે તેવી ભીતિ સેવવામાં આવી રહી છે.

નિષ્કર્ષ: સત્તાનો નશો કે નૈતિકતા?

પર્યટન વધારવાના બીજા ઘણા રસ્તાઓ છે- સારી આંતરમાળખાકીય સુવિધાઓ, સ્વચ્છતા અને સલામતી. દારૂ એ વિકાસનું માધ્યમ ક્યારેય ન હોઈ શકે, ખાસ કરીને ગુજરાત માટે. જો સરકાર પોરબંદરમાં આ નિર્ણય પર પુનઃવિચાર નહીં કરે, તો ઈતિહાસ સાક્ષી છે કે ગાંધીના નામે મત માંગનારી સત્તાને જનતા ક્યારેય માફ નહીં કરે.
– પવન માકન ગ્રુપ એડિટર, ધાની મીડિયા

જૂનાગઢની પવિત્ર ધરતી અને ગિરનારની તળેટીમાં આવેલો મૌર્ય સમ્રાટ અશોકનો શિલાલેખ એ ભારતની પ્રાચીન ભવ્યતા અને શાસન વ્યવસ્થાનો જીવંત પુરાવો છે. હજારો વર્ષો વીતી ગયા છતાં, આ શિલાલેખ આજે પણ ઇતિહાસકારો અને પ્રવાસીઓ માટે જિજ્ઞાસાનો વિષય છે.

શિલાલેખમાં શું લખ્યું છે? (ધર્મ અને આચારસંહિતા)

સમ્રાટ અશોકે આ શિલાલેખમાં કોઈ યુદ્ધના વિજયની ગાથા નથી લખી, પરંતુ ‘ધર્મ વિજય’ અને માનવતાના સંદેશા કંડાર્યા છે. મુખ્યત્વે બ્રાહ્મી લિપિ અને પાલી (પ્રાકૃત) ભાષામાં લખાયેલા આ લેખમાં ૧૪ મુખ્ય આજ્ઞાઓ (Edicts) જોવા મળે છે:

• જીવદયા: પશુબલિ પર પ્રતિબંધ અને પ્રાણીઓ પ્રત્યે અત્યંત કરુણા રાખવાનો આદેશ.
• લોકકલ્યાણ: રસ્તાઓની આસપાસ વૃક્ષો વાવવા, માનવીઓ અને પશુઓ માટે ઔષધાલયો (દવાખાના) ખોલવાની વાત.
• સામાજિક શિસ્ત: માતા-પિતાની સેવા, ગુરુજનો પ્રત્યે આદર અને નોકરો પ્રત્યે માનવીય વ્યવહાર.
• ધાર્મિક સહિષ્ણુતા: દરેક ધર્મનું સન્માન કરવું અને વાણી પર સંયમ રાખવો જેથી બીજાના ધર્મની નિંદા ન થાય.
• ધર્મ મહામાત્ર: પ્રજામાં નૈતિકતા અને ધર્મનો પ્રસાર કરવા માટે ખાસ અધિકારીઓની નિમણૂકનો ઉલ્લેખ.

જૂનાગઢમાં જ શિલાલેખ બનાવવાનું કારણ શું હતું?

ઇતિહાસકારો માને છે કે જૂનાગઢ (તત્કાલીન ગિરિનગર) એ મૌર્ય સામ્રાજ્યના પશ્ચિમ પ્રાંતનું એક મહત્વનું વહીવટી કેન્દ્ર હતું. તેના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ હતા:

1. વ્યૂહાત્મક લોકેશન: જૂનાગઢ તે સમયે મૌર્ય શાસનનું પ્રાંતિય પાટનગર હતું. સમ્રાટ અશોકના વડવા ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યના સમયથી જ આ વિસ્તારનું મહત્વ હતું.
2. સુદર્શન તળાવ: શિલાલેખની નજીક જ સુદર્શન તળાવ હતું, જે સિંચાઈ માટેનું મુખ્ય સ્ત્રોત હતું. જ્યાં લોકોની અવરજવર વધુ રહેતી, ત્યાં સંદેશો કંડારવો વધુ અસરકારક સાબિત થતો.
3. યાત્રાધામ: ગિરનાર પહેલેથી જ પવિત્ર પર્વત માનવામાં આવતો હતો. ધર્મ અને આધ્યાત્મિક સંદેશા ફેલાવવા માટે શ્રદ્ધાળુઓની ભીડ રહેતી આ જગ્યા સૌથી ઉત્તમ હતી.
4. પ્રજા સાથે સંપર્ક: મૌર્ય શાસકો માનતા હતા કે રાજાનો આદેશ પથ્થર પર કંડારાયેલો હોય તો તે પેઢી દર પેઢી પ્રજાને માર્ગદર્શન આપતો રહે.

ત્રણ શાસકોનો સંગમ

ગિરનારના આ એક જ પથ્થર પર માત્ર અશોક જ નહીં, પણ રુદ્રદામા અને સ્કંદગુપ્તના લેખો પણ જોવા મળે છે. આ બાબત સાબિત કરે છે કે સદીઓ સુધી જૂનાગઢ ગુજરાત અને ભારતની રાજનીતિનું કેન્દ્ર રહ્યું હતું.

નિષ્કર્ષ: ગિરનારનો શિલાલેખ એ વાતનું પ્રમાણ છે કે સાચું શાસન એ જ છે જે પ્રજાના નૈતિક ઉત્થાન અને સર્વધર્મ સમભાવમાં માનતું હોય. આજે પણ જ્યારે આપણે આ શિલાલેખને જોઈએ છીએ, ત્યારે અશોકનો ‘ધમ્મ’ આપણને શાંતિનો માર્ગ ચીંધે છે.

– પવન માકન ગ્રુપ એડિટર, ધાની મીડિયા

[મુખપત્ર – પાક્કો ગુજરાત]*
ગુજરાતના ગૃહવિભાગ અને મુખ્યમંત્રીને સંબોધીને લખાયેલો સુરતના આરટીઆઈ કાર્યકર સંજય ઈઝાવાનો પત્ર માત્ર એક કાગળ નથી, પણ સત્તાના નશામાં ચૂર તંત્ર સામે એક સળગતો સવાલ છે. ગુજરાત IPS અસોસિએશને સોશિયલ મીડિયા પર અધિકારીઓ વિરુદ્ધ “પાયાવિહોણા આરોપો” સામે પગલાં લેવાનો જે ઠરાવ કર્યો છે, તે સાંભળવામાં શિસ્તબદ્ધ લાગે છે, પરંતુ તેની ઊંડાઈમાં ઉતરો તો લોકશાહીના પાયામાં પડેલી તિરાડ સ્પષ્ટ દેખાય છે.

કાયદો બધા માટે સમાન, તો આ સ્પેશિયલ ‘ટ્રીટમેન્ટ’ કેમ?

ભારતીય સંવિધાનના અનુચ્છેદ 19(1) મુજબ દરેક નાગરિકને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા છે. જો કોઈ નાગરિક ખોટા આરોપ લગાવે, તો બદનક્ષીની કલમો અને અદાલતો હાજર જ છે. તો પછી IPS અસોસિએશન જેવી સંસ્થાએ અલગથી ઠરાવ કરીને કોને ડરાવવાની કોશિશ કરી છે? શું આ ઠરાવ એ વાતનો પુરાવો નથી કે લોકશાહીમાં હવે કેટલાક લોકો “વધુ સમાન” (More Equal) બની ગયા છે?

ભ્રષ્ટાચારના પહાડો સામે મૌન કેમ?

જ્યારે રાજકોટના પૂર્વ પોલીસ કમિશનર સામે 75 લાખના તોડના આક્ષેપો ભાજપના જ નેતાઓએ લગાવ્યા, ત્યારે આ અસોસિએશન ક્યાં હતું? જ્યારે જેલના વડાએ આજીવન કેદના કેદીને ટપાલ ટિકિટની જેમ મુક્ત કરી દીધો અને સુપ્રીમ કોર્ટે તેને ફટકાર લગાવી, ત્યારે અસોસિએશનને પોતાની છબી ખરડાતી નહોતી દેખાઈ?

• સવાલ: શું અસોસિએશન ફક્ત અધિકારીઓના ‘પાપ’ ઢાંકવા અને જનતાનો અવાજ દબાવવા માટે જ સક્રિય થાય છે?
• સત્ય: સતિષ વર્મા, રજનીશ રાય કે રાહુલ શર્મા જેવા નિષ્ઠાવાન અધિકારીઓ જ્યારે હેરાન થતા હતા, ત્યારે આ અસોસિએશનના હોઠ સિવાઈ ગયા હતા.

ખાખીમાં પણ ભેદભાવ: નાના કર્મચારીઓનું કોણ?

સૌથી મોટો વિરોધાભાસ તો એ છે કે ટોચના અધિકારીઓ પાસે અસોસિએશન છે, જે સરકારને પણ ધમકાવી શકે છે. બીજી તરફ, રાત-દિવસ રસ્તા પર ઊભા રહીને ફરજ બજાવતા કોન્સ્ટેબલ કે હેડ-કોન્સ્ટેબલને પોતાનું યુનિયન બનાવવાનો અધિકાર પણ નથી!
ઉપરી અધિકારીઓના અને નેતાઓના જૂતા સાફ કરવાથી માંડીને તેમનો ઓર્ડર ઉઠાવતા નાના કર્મચારીઓ જ્યારે પોતાના હક માટે અવાજ ઉઠાવે, ત્યારે તેમને શિસ્તના નામે ડામી દેવામાં આવે છે.

“અંધેરી નગરી ગંડુ રાજા, ટકે શેર ભાજી ટકે શેર ખાજા” – આ કહેવત આજે ગુજરાતના વહીવટી તંત્ર પર સચોટ બેસે છે.

નિષ્કર્ષ: જાગતે રહો!

સંજય ઈઝાવાએ ઉઠાવેલો અવાજ એ દરેક ગુજરાતીનો અવાજ છે જે કાયદાના શાસનમાં માને છે. જો આજે IPS અસોસિએશનના આ સામંતશાહી ઠરાવ સામે અવાજ નહીં ઉઠાવવામાં આવે, તો કાલે સોશિયલ મીડિયા પર અન્યાય વિરુદ્ધ બોલવું પણ ગુનો બની જશે.
સત્તાના દંડૂકાથી ડરવાની જરૂર નથી, કારણ કે લોકશાહીમાં આખરી સત્તા જનતાના હાથમાં છે. ‘પાક્કો ગુજરાત’ આ મુદ્દે પોતાની કલમ લડાવતું રહેશે.
– પવન માકન
ગ્રુપ એડિટર, ધાની મીડિયા (પાક્કો ગુજરાત)