જળ શક્તિ મંત્રાલયે દેશની વસંત ગણતરીના બીજા ભાગનો અહેવાલ બહાર પાડ્યો છે. આ મુજબ, 10 રાજ્યોમાં 14,468 ઝરણાઓની ગણતરી કરવામાં આવી છે. આ રાજ્યોમાં મણિપુર અને મહારાષ્ટ્રમાં સૌથી વધુ ઝરણા છે.

દેશની 15 ટકા વસ્તી પાણી માટે આ ઝરણાઓ પર આધાર રાખે છે. “પ્રથમ ઝરણાઓની વસ્તી ગણતરી (ભાગ 2, ભાગ 2),” શીર્ષક ધરાવતો આ અહેવાલ 25 સપ્ટેમ્બરના રોજ ભારત મંડપમ ખાતે 9મા ભારત આંતરરાષ્ટ્રીય જળ સપ્તાહ 2026 ના સમાપન સમારોહમાં બહાર પાડવામાં આવ્યો હતો.

વસ્તી ગણતરીમાં મણિપુરમાં 3,941, મહારાષ્ટ્રમાં 3,652, ઓડિશામાં 1,957, બંગાળમાં 1,686, ગોવામાં 1,196, ત્રિપુરામાં 1,049, આસામમાં 792, તેલંગાણામાં 148, આંધ્રપ્રદેશમાં 34 અને રાજસ્થાનમાં 13 ઝરણાઓની ઓળખ કરવામાં આવી હતી.

અગાઉના અહેવાલમાં બિહાર, કર્ણાટક, કેરળ, લદ્દાખ, સિક્કિમ અને તમિલનાડુનો સમાવેશ થતો હતો.

‘જળ સુરક્ષા માટે હિમાલયમાં ઝરણાઓની યાદી અને પુનરુત્થાન’ વિષય પર નીતિ આયોગ કાર્યકારી જૂથના 2018ના અહેવાલને ટાંકીને, અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે દેશની 15 ટકા વસ્તી, અથવા લગભગ 200 મિલિયન, તેમની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે ઝરણાના પાણી પર આધાર રાખે છે.

અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે જળ સંસાધન પરની સંસદીય સ્થાયી સમિતિના 23મા અહેવાલ (2022-23) માં જળ સંસાધન, નદી વિકાસ અને ગંગા કાયાકલ્પ વિભાગને પર્વતીય વિસ્તારોમાં ઝરણાઓના પુનરુત્થાન અને ટકાઉ સંચાલન માટે પગલાં લેવા વિનંતી કરવામાં આવી હતી.

દક્ષિણ પશ્ચિમ ચોમાસું દિલ્હીથી તેની સામાન્ય તારીખ 25 સપ્ટેમ્બર કરતાં બે દિવસ વહેલું વિદાય લીધું. છેલ્લા 24 વર્ષમાં રાજધાનીથી ચોમાસાની આ સૌથી પહેલી વિદાય છે. અગાઉ, 2002 માં, તે 20 સપ્ટેમ્બરના રોજ વિદાય લેતું હતું. આ વર્ષે, ચોમાસું 2 જુલાઈના રોજ દિલ્હીમાં આવ્યું હતું અને 83 દિવસ ચાલ્યું હતું, જે 2012 પછી રાજધાનીમાં જોવા મળેલી સૌથી ટૂંકી ચોમાસાની ઋતુ બની હતી. તે 7 જુલાઈથી 25 સપ્ટેમ્બર સુધી 80 દિવસ ચાલ્યું હતું. એકંદરે, ઉત્તર ભારતના મોટાભાગના ભાગોમાંથી દક્ષિણ પશ્ચિમ ચોમાસું વિદાય લઈ ચૂક્યું છે. જોકે, રાષ્ટ્રીય રાજધાની દિલ્હીમાં આ વર્ષે સારો વરસાદ પડ્યો છે. દિલ્હીના સફદરજંગ જિલ્લામાં 1 જૂનથી 23 સપ્ટેમ્બર સુધી 728.6 મીમી વરસાદ નોંધાયો છે, જે સામાન્ય 629.7 મીમી હતો. આ વરસાદ સામાન્ય કરતાં 16 ટકા વધુ હતો અને તેને સામાન્ય માનવામાં આવે છે, પરંતુ દેશનો મોટો ભાગ દિલ્હી જેટલો ભાગ્યશાળી નથી. વાદળોથી ભરપૂર રાજ્ય મેઘાલયમાં પણ સામાન્ય કરતાં 60 ટકા ઓછો વરસાદ પડ્યો છે. અલ નીનોની કેટલી અસર થશે?

ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રશાંત મહાસાગરમાં અલ નીનો ઘટના અગાઉ નોંધાયેલા કોઈપણ અલ નીનો કરતાં વધુ ઝડપથી મજબૂત થઈ રહી છે. જ્યારે તેની અસરો હજુ પણ પ્રારંભિક છે, તે નવેમ્બર અને જાન્યુઆરી વચ્ચે ટોચ પર પહોંચવાની ધારણા છે. વિશ્વભરના દેશો પર તેની સૌથી ગંભીર અસર 2027 માં થવાની ધારણા છે. ભારતમાં, અલ નીનોની પ્રાથમિક અસર દક્ષિણપશ્ચિમ ચોમાસા પર પડી છે, જેના કારણે છેલ્લા 11 વર્ષમાં વરસાદની સૌથી મોટી ખાધ જોવા મળી છે. અત્યાર સુધી, બે મુખ્ય રાજ્યો, મહારાષ્ટ્ર અને કર્ણાટક, દુષ્કાળ જાહેર કરી ચૂક્યા છે. વધુ જોખમો ઉભરી શકે છે: ગરમ શિયાળો, ખાદ્ય ફુગાવો અને આગામી ઉનાળામાં પાણીની અછત.

અલ નીનો કેવી રીતે આકાર લઈ રહ્યો છે?

અલ નીનો એક કુદરતી આબોહવા ઘટના છે જે વૈશ્વિક હવામાન પેટર્નને અસર કરે છે, જેના કારણે કેટલાક પ્રદેશોમાં ભારે વરસાદ અને પૂર આવે છે, જ્યારે અન્ય પ્રદેશોમાં દુષ્કાળ અથવા જંગલમાં આગ લાગે છે. આ માનવ-પ્રેરિત ગ્લોબલ વોર્મિંગની અસરને વધારે છે. 2026 અલ નીનો અસર જૂનમાં શરૂ થઈ હતી અને અભૂતપૂર્વ દરે મજબૂત થઈ રહી છે. વર્લ્ડ મેટિઓરોલોજિકલ ઓર્ગેનાઇઝેશન (WMO) એ સપ્ટેમ્બરની શરૂઆતમાં પ્રકાશિત એક અપડેટમાં ચેતવણી આપી હતી કે અલ નીનોની તીવ્રતામાં નોંધપાત્ર વધારો થવાની ધારણા છે, જે આ વર્ષના અંત સુધીમાં ટોચ પર પહોંચશે, અને તેની અસરો 2027 સુધી ચાલુ રહેશે. વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશન (WMO) ના વડા સેલેસ્ટે સાઉલોએ જણાવ્યું હતું કે આ અસાધારણ અલ નીનો માટે અસાધારણ તૈયારી અને પ્રતિભાવની જરૂર છે. તે યુએન સંસ્થાના 76 વર્ષના ઇતિહાસમાં સૌથી પડકારજનક છે. વ્યાપકપણે ઉપયોગમાં લેવાતા નીનો 3.4 ઇન્ડેક્સ અનુસાર, જે પેસિફિક મહાસાગરના ચોક્કસ પ્રદેશમાં સમુદ્ર સપાટીના તાપમાનને માપે છે, મે-જુલાઈ દરમિયાન તાપમાન સામાન્ય કરતાં 1.5 ડિગ્રી સેલ્સિયસ વધુ હતું, જે ઓગસ્ટના મધ્ય સુધીમાં 2.2-2.6 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી વધી ગયું.

વર્ષના અંત સુધીમાં તે વધુ મજબૂત બનશે
નોંધ કરો કે જ્યારે તાપમાન 0.5 ડિગ્રી સેલ્સિયસ વધે છે ત્યારે અલ નીનો જાહેર કરવામાં આવે છે. જ્યારે તાપમાનની વિસંગતતા 2 ડિગ્રી સેલ્સિયસથી વધી જાય છે, ત્યારે તેને “અત્યંત ગંભીર” ઘટના તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. સપ્ટેમ્બરના મધ્ય સુધીમાં, વિસંગતતા પહેલાથી જ 3 ડિગ્રી સેલ્સિયસને વટાવી ગઈ હતી. આવો વધારો ત્યારે થાય છે જ્યારે અત્યંત તીવ્ર અલ નીનો તેની ટોચ પર હોય છે, સામાન્ય રીતે વર્ષના અંતમાં, નવેમ્બર-ડિસેમ્બરની આસપાસ. 2026-27 અલ નીનો અગાઉના અત્યંત મજબૂત અલ નીનો વર્ષો (2015-16 અને 1997-98) ના તાપમાન વિસંગતતાઓને વટાવી શકે છે, કારણ કે આગામી મહિનાઓમાં તે વધુ મજબૂત થવાનો અંદાજ છે. ભારતમાં તેની શું અસર પડી છે?
જૂનથી સપ્ટેમ્બર સુધી ચાલતી ચોમાસાની ઋતુમાં 50 વર્ષની સરેરાશ (26 સપ્ટેમ્બર સુધી) ની તુલનામાં 12 ટકાનો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. ભારતના લગભગ 38 ટકા વિસ્તારમાં 20 ટકા કે તેથી વધુનો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. ગયા વર્ષની તુલનામાં ડાંગર, કપાસ, શેરડી અને મકાઈ જેવા પાકોનું વાવેતર ઘટ્યું છે. ઉપજને પણ અસર થવાની ધારણા છે. આના કારણે ખાદ્યપદાર્થોના ભાવમાં વધારો થયો છે. કર્ણાટક અને મહારાષ્ટ્ર સહિત અન્ય રાજ્યો પણ દુષ્કાળ જાહેર કરી શકે છે.

ફુગાવો આપણને રડાવશે
જાન્યુઆરીમાં છૂટક ખાદ્ય ફુગાવો ૨.૧૩ ટકા હતો જે ઓગસ્ટમાં વધીને ૫.૯૫ ટકા થયો છે. ગ્રાહક બાબતોના વિભાગના ડેટા દર્શાવે છે કે ચોખા, ખાંડ, સૂર્યમુખી તેલ અને ડુંગળી જેવી સામાન્ય કરિયાણાની વસ્તુઓના છૂટક ભાવ ગયા વર્ષની સરખામણીમાં અનુક્રમે ૭.૫ ટકા, ૨૧ ટકા, ૧૯ ટકા અને ૧૦૧ ટકા વધ્યા છે. શું પાણીની તંગી અને ગરમીના મોજા આવશે?
શુષ્ક અને ગરમ શિયાળો અને ત્યારબાદ તીવ્ર ગરમીના મોજા ભારતના કેટલાક ભાગોમાં પાણીની તીવ્ર તંગી તરફ દોરી શકે છે. આ ૨૦૧૫-૧૬માં બન્યું હતું, જે છેલ્લું અત્યંત મજબૂત અલ નીનો વર્ષ હતું, જ્યારે ભારતીય રેલ્વેને સૂકા વિસ્તારોમાં પાણી પહોંચાડવા માટે સેવામાં મૂકવામાં આવ્યું હતું. વધુમાં, ગરમીના મોજા સાથે પાણી અને ઘાસચારાની અછત પશુધન મૃત્યુદર અને દૂધ ઉત્પાદનને અસર કરી શકે છે. આ પ્રોટીન અને દૂધના ભાવને અસર કરશે. શિકાગો યુનિવર્સિટીની ક્લાઇમેટ ઇમ્પેક્ટ્સ લેબોરેટરીએ ૨૩ સપ્ટેમ્બરના રોજ એક અહેવાલમાં ચેતવણી આપી હતી કે આ વર્ષનો અલ નીનો આપણા ભવિષ્યનો સંકેત હશે, જેમાં હવામાન પરિવર્તનને કારણે તાપમાન અથવા ગરમીનો અનુભવ થશે. અહેવાલ મુજબ, આગામી છ મહિનામાં ભારતમાં ગરમીને કારણે ૧૫,૮૦૦ વધારાના મૃત્યુ થઈ શકે છે, અને ૨૦૨૭નો ઉનાળો આગળ વધતાં મૃત્યુની સંખ્યા વધવાનો અંદાજ છે.

આગળ કયા જોખમો છે?

સૌથી મોટું જોખમ કૃષિ ક્ષેત્ર સાથે છે. ભારતની મહત્વાકાંક્ષી ઇથેનોલ મિશ્રણ નીતિની કસોટી કરવામાં આવશે. ખાંડ, મકાઈ અને ચોખાનો ઉપયોગ બાયોફ્યુઅલ માટે થાય છે.

મહારાષ્ટ્રના ઠાણે શહેરમાં મંગળવાર, 29 સપ્ટેમ્બરની રાત્રે શિવસેના (UBT)ના નેતા પ્રદીપ પૂર્ણેકરની ગોળી મારીને હત્યા કરવામાં આવી હોવાની ઘટના સામે આવી રહી છે. પોલીસે કેસ નોંધીને તપાસ શરૂ કરી છે. ઘટનાસ્થળ અને આસપાસના વિસ્તારોના CCTV ફૂટેજ તપાસવામાં આવી રહ્યા છે અને શંકાસ્પદ આરોપીઓની શોધખોળ ચાલી રહી છે. સૂત્રો અનુસાર, પ્રદીપ (બાલા) પૂર્ણેકર ઉદ્ધવ ઠાકરેના નેતૃત્વવાળી શિવસેના (UBT)ના ઠાણે વિભાગનો પ્રમુખ હતો.

મંગળવારે રાત્રે લગભગ 9 વાગ્યે કપૂરબાવડી પોલીસ સ્ટેશનની હદમાં અજાણ્યા હુમલાખોરોએ તેના પર બે રાઉન્ડ ફાયરિંગ કર્યું હતું. આ દરમિયાન તેની સાથે મારપીટ પણ કરવામાં આવી હતી. ગોળી વાગવાથી તે ગંભીર રીતે ઘાયલ થયો હતો. ઘટના બાદ તેને તાત્કાલિક ઘોડબંદર રોડ પર આર મોલ નજીક આવેલી ઇન્ફિનિટી હોસ્પિટલમાં લઈ જવામાં આવ્યો હતો. જોકે, સારવાર દરમિયાન તેનું મોત થયું હતું.

પોલીસ તપાસમાં લાગી

ઘટનાની જાણ થતાં જ પોલીસની ટીમ સ્થળ પર પહોંચી હતી અને ફોરેન્સિક પુરાવા એકત્રિત કર્યા હતા. હુમલાખોરો કોણ હતા અને તેઓ કયા રસ્તેથી ફરાર થયા તેની માહિતી મેળવવા માટે પોલીસ ઘટનાસ્થળ તેમજ આસપાસના રસ્તાઓના CCTV ફૂટેજ તપાસી રહી છે. શંકાસ્પદ આરોપીઓને ઝડપી પાડવા માટે ઠાણેના મુખ્ય બહાર નીકળવાના માર્ગો પર નાકાબંધી કરવામાં આવી છે. પોલીસે ઘટનાના સાક્ષીઓની પણ પૂછપરછ શરૂ કરી છે.

હુમલાનું કારણ હજુ અસ્પષ્ટ
હુમલા પાછળનું કારણ હજુ સુધી સ્પષ્ટ થયું નથી. પોલીસ સંભવિત રાજકીય અદાવત તેમજ વ્યક્તિગત દુશ્મની સહિતના વિવિધ પાસાઓથી તપાસ કરી રહી છે. ફાયરિંગ પાછળનું કારણ શું હતું, હુમલાખોરોની સંખ્યા કેટલી હતી અને કયા સંજોગોમાં પ્રદીપ પૂર્ણેકરને નિશાન બનાવવામાં આવ્યું હતું તે અંગેની વધુ માહિતી તપાસ પૂર્ણ થયા બાદ સામે આવશે.

ઘટનાને પગલે વિસ્તારમાં તણાવ
આ ઘટનાને પગલે વિસ્તારમાં તણાવનું વાતાવરણ સર્જાયું છે. પાર્ટીના એક નેતા અનુસાર, પૂર્ણેકર ઉદ્ધવ ઠાકરેના નેતૃત્વવાળી શિવસેના (UBT)માં ઠાણે વિભાગ પ્રમુખ હતો. ઘટનાને પગલે સ્થાનિક પાર્ટી કાર્યકરો અને સમર્થકોમાં ચિંતા ફેલાઈ છે. શિવસેના (UBT)ના વરિષ્ઠ નેતાઓએ ઘટનાને લઈને નારાજગી વ્યક્ત કરી છે અને આરોપીઓની વહેલી તકે ધરપકડ કરવાની માંગ કરી છે.

મહારાષ્ટ્રમાં SIR પ્રક્રિયા નોટિસના તબક્કે પહોંચી ગઈ છે. આ દરમિયાન રાજ્યના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીએ ગયા અઠવાડિયે ચૂંટણી પંચને પત્ર લખીને ECINet સોફ્ટવેરમાં ચાર ફેરફારની માંગ કરી હતી. આ ફેરફારથી ચૂંટણી અધિકારીઓને (ERO) એવા કેસોમાં પોતાના સ્તરે નિર્ણય લેવાની સુવિધા આપશે જેની મંજૂરી કાયદાએ પહેલાથી જ આપી દીધી છે. આ માહિતી ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસને મળી છે.

મહારાષ્ટ્રના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીનો આ પત્ર 24 સપ્ટેમ્બરના રોજ મોકલવામાં આવ્યો હતો. આ પત્રમાં વરિષ્ઠ નાયબ ચૂંટણી કમિશનર મનીષ ગર્ગ, આઈટી ડાયરેક્ટર જનરલ સીમા ખન્ના અને ચૂંટણી પંચના બે સચિવાલય અધિકારીઓને સંબોધિત કરવામાં આવ્યા છે. એક દિવસ પહેલા ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસે અહેવાલ આપ્યો હતો કે બે ચૂંટણી કમિશનરોએ રેકોર્ડ પર વાંધો ઉઠાવ્યો હતો કે સોફ્ટવેર EROની સત્તાને મર્યાદિત કરી રહ્યું છે.

મહારાષ્ટ્રના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી ચોકલિંગમનો સોમવારે સંપર્ક થઈ શક્યો નથી. ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસે ચૂંટણી પંચના પ્રવક્તાને પ્રશ્નોની યાદી મોકલી હતી. પ્રવક્તાએ પુષ્ટિ આપી હતી કે તે પ્રાપ્ત થઈ ગઈ છે પરંતુ હજી સુધી કોઈ પ્રતિસાદ મળ્યો નથી.31 ઓગસ્ટે જાહેર થયેલી મહારાષ્ટ્રની ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાં રાજ્યના 21.1 ટકા મતદારોને બાકાત રાખવામાં આવ્યા હતા. અંતિમ મતદાર યાદી 16 નવેમ્બરે જાહેર થવાની છે.

લોજિકલ ડિસ્ક્રેપેંસી શું છે?

‘તાર્કિક વિસંગતતા’નો અર્થ એ નથી કે કોઈ વ્યક્તિને મતદાર ગણવામાં આવ્યા નથી. આ ખરેખર ECINet સૉફ્ટવેર દ્વારા બતાવવામાં આવેલી એક પ્રકારની ભૂલ અથવા અસંગતતા છે. આવી પરિસ્થિતિ ત્યારે ઉભી થઈ શકે છે જ્યારે સોફ્ટવેર અગાઉની SIRની મતદાર યાદીમાં મતદારને તેના માતાપિતા અથવા દાદા-દાદી સાથે લિંક કરવાનો પ્રયાસ કરે છે.

ઉદાહરણ તરીકે, માતાપિતાના નામમાં તફાવત છે, માતાપિતા અને બાળકની ઉંમર વચ્ચેનો તફાવત 15 વર્ષથી ઓછો અથવા 50 વર્ષથી વધુ છે, જૂની અને નવી મતદાર યાદીમાં સુધારો કરવામાં આવ્યો નથી અથવા મતદાર કોઈ દસ્તાવેજો સબમિટ કરતો નથી અથવા માત્ર આધાર કાર્ડ જ આવી ‘તાર્કિક વિસંગતતા’નું કારણ હોઈ શકે છે. રિપોર્ટ અનુસાર, 14 ઓગસ્ટે સંધુએ લખ્યું હતું કે મતદાર યાદી તૈયાર કરી રહેલા સીઈઓ, ડીઈઓ અને ઈઆરઓ તેમની જવાબદારીઓ યોગ્ય રીતે નિભાવી શકતા નથી. તેમણે કહ્યું કે ડીજી (આઇટી) સ્તરે ERONetના નિયંત્રણના કેન્દ્રીકરણને કારણે આ અધિકારીઓની સત્તા મર્યાદિત થઈ ગઈ છે.

આને આશ્ચર્યજનક ગણાવતા તેમણે કહ્યું કે કાયદા મુજબ મતદાર યાદીને લગતી તમામ જવાબદારીઓ ઈઆરઓ, ડીઈઓ અને સીઈઓની છે. પરંતુ સોફ્ટવેરનું એક્સેસ કંટ્રોલ ડીજી (આઇટી)ના સ્તરે કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે.

24 સપ્ટેમ્બરના રોજ મહારાષ્ટ્રના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી દ્વારા મોકલવામાં આવેલા પત્રમાં પણ આવી જ માંગ કરવામાં આવી હતી. તેમણે ECINetમાં આવા ચાર ફેરફારો કરવા જણાવ્યું હતું જ્યાં કાયદો EROને નિર્ણય લેવાનો અધિકાર આપે છે. પરંતુ હાલના સોફ્ટવેરમાં, ERO પાસે તે નિર્ણય લેવાનો વિકલ્પ નથી.

સુનાવણી

CEO એ લખ્યું છે કે, નિયમો હેઠળ, ERO પાસે કોઈ વ્યક્તિને રૂબરૂ હાજર થવાનું કહેવાનો અધિકાર છે. પરંતુ ECINet ના ‘Take Action’ મેનૂમાં ફક્ત બે વિકલ્પો છે અને તેમાંથી કોઈ પણ ERO ને સુનાવણી માંથી મુક્તિ આપી શકશે નહીં.

તેમણે ત્રીજો વિકલ્પ ‘સુનાવણીમાંથી મુક્તિ’ (Exempted from Hearing) ઉમેરવાની માંગ કરી છે. તેનો ઉપયોગ તે મતદારો માટે થઈ શકે છે જેઓ માન્ય અને સંતોષકારક દસ્તાવેજો સબમિટ કરે છે. આનાથી વૃદ્ધો, દિવ્યાંગો અને અન્ય નબળા વર્ગોને બિનજરૂરી તકલીફ અને ચિંતાથી બચાવી શકાશે.

CEO એ કહ્યું કે નોટિસના પાછળ આપવામાં આવેલા 13 દસ્તાવેજોની યાદી માત્ર ઉદાહરણ તરીકે, તે સંપૂર્ણ સૂચિ નથી. તેઓએ 14મો વિકલ્પ ‘અન્ય/અન્ય સમકક્ષ દસ્તાવેજ’ ઉમેરવાની માંગ કરી છે.

તેમણે કહ્યું કે આદિવાસી, બેઘર અને સેક્સ વર્કર સમુદાયના કેટલાક મતદારો યાદીમાં ઉલ્લેખિત કોઈ દસ્તાવેજ પ્રદાન કરી શકશે નહીં.

કોણ નક્કી કરશે? 

અમુક કિસ્સાઓમાં, ERO ફક્ત બૂથ લેવલ ઓફિસર (BLO) ના નિવેદનના આધારે ‘તાર્કિક વિસંગતતા’ નું સમાધાન કરી શકશે નહીં. આવા કિસ્સાઓમાં, સંબંધિત દસ્તાવેજો તપાસ માટે જિલ્લા ચૂંટણી અધિકારી (DEO) ને મોકલવાના રહેશે.

સીઈઓ ઇચ્છે છે કે જો તે પુરાવાઓથી સંતુષ્ટ હોય તો ઇઆરઓ આ બાબતો પર જાતે જ નિર્ણય લઈ શકે. આ માટે પત્રમાં કાયદાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. કાયદા મુજબ મતદાર યાદીની જવાબદારી ઈઆરઓની છે. જો ઇઆરઓ કોઈ વ્યક્તિને પાત્ર માને છે, તો તેણે મતદાર યાદીમાં તેનું નામ સામેલ કરવાની સૂચના આપવી જોઈએ.

આવશ્યક અપડેટ 

હાલમાં ECINet દરેક ‘તાર્કિક વિસંગતતા’ કેસમાં ‘એક્સટ્રેક્ટ ઓફ લાસ્ટ એસઆઈઆર’ (Extract of Last SIR) અપલોડ કરવાનું ફરજિયાત બનાવે છે. CEO એ તેને વૈકલ્પિક બનાવવાની માંગ કરી છે કારણ કે અગાઉની SIR મતદાર યાદીના આધારે વિસંગતતા પહેલાથી જ ઓળખવામાં આવી છે.

લેખિત સૂચનાઓ

CEO એ કહ્યું કે ERO પાસે પ્રક્રિયા વિશે ઘણા પ્રશ્નો છે. તેમણે કહ્યું કે ચૂંટણી પંચ અથવા સીઈઓ તરફથી માત્ર મૌખિક સૂચનાઓ પૂરતી નથી. તેથી, તેઓએ નોટિસ જારી કરવા, દસ્તાવેજો સબમિટ કરવા, સુનાવણી અને કેસના નિકાલની પ્રક્રિયા સમજાવતા વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો જારી કરવાની માંગ કરી છે.

આ પાંચમાંથી ચાર માંગણીઓનો મૂળ મુદ્દો એક જ છે – કાયદો EROને કેસમાં નિર્ણય લેવાનો અધિકાર આપે છે. પરંતુ સોફ્ટવેર પાસે તે નિર્ણય લેવા અથવા દાખલ કરવાનો વિકલ્પ નથી.

જનપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ, 1950 અને મતદાર નોંધણી નિયમો, 1960 હેઠળ, મતદાર યાદીની જવાબદારી મતદાર નોંધણી અધિકારી (ERO) ને સોંપવામાં આવી છે. દરેક વિધાનસભા મત વિસ્તાર માટે એક ERO છે.

સામાન્ય રીતે, ERO જિલ્લામાં સબ ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ (SDM) અથવા તેના જેવા લેવલના અધિકારી હોય છે. ERO મતદાર યાદી તૈયાર કરે છે, દાવાઓ અને વાંધાઓ સાંભળે છે અને યાદીમાં કયા નામો રાખવા અને કયા નામો કાઢી નાખવા તે નક્કી કરે છે. આ વ્યવસ્થાને જાણી જોઈને વિકેન્દ્રિત રાખવામાં આવી છે. દાયકાઓથી, ચૂંટણી પંચ આ સિસ્ટમના આધારે મતદાર યાદીમાં મોટા પાયે હેરાફેરીના રાજકીય આક્ષેપોનો જવાબ આપી રહ્યું છે. તેનો હેતુ એ છે કે સમગ્ર મતદાર યાદી પર કોઈ એક વ્યક્તિનું નિયંત્રણ ન હોવું જોઈએ.

આજે પણ કાગળ પર મતદાર યાદીમાં દરેક નામ ERO જ નક્કી કરે છે. પરંતુ વ્યવહારમાં, ERO સૉફ્ટવેર જે મંજૂરી આપે છે તે કરી શકે છે, જેમ કે ઉમેરવું, કાઢી નાખવું, નિર્ણય બદલવો અથવા અપીલ પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવી. નવી દિલ્હીમાં સીમા ખન્નાના વિભાગનું સોફ્ટવેરમાં કયા વિકલ્પો ઉપલબ્ધ રહેશે તેના પર નિયંત્રણ છે.

મહારાષ્ટ્ર ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDA)એ શિશુઓ માટે વપરાતા ફોર્મ્યુલા મિલ્ક અને અન્ય બેબી ફૂડને લઈને નવા કડક નિયમો જાહેર કર્યા છે. તેમાં પેકેટ પર ‘બાળક માટે માતાનું દૂધ શ્રેષ્ઠ આહાર છે’ લખવું ફરજિયાત કરવામાં આવ્યું છે.

FDA કમિશનર તુકારામ મુંઢેના જણાવ્યા અનુસાર ફોર્મ્યુલા મિલ્ક અને શિશુ આહારની જાહેરાતો, મફત સેમ્પલ, ભેટ, કૂપન, કેશબેક, ઇન્ફ્લુએન્સર પ્રમોશન અને સોશિયલ મીડિયા પ્રમોશન પર પ્રતિબંધ રહેશે. આ નિયમો ઉત્પાદકોથી લઈને ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ સુધી લાગુ પડશે.

આ ઉપરાંત પેકેટ પર બાળક અથવા માતાની તસવીર પણ લગાવી શકાશે નહીં. નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરવા બદલ 10 લાખ રૂપિયા સુધીનો દંડ કરવાની જોગવાઈ છે.

બેબી ફૂડમાં આ વસ્તુઓ પર પણ પ્રતિબંધ

બેબી ફૂડમાં પ્રિઝર્વેટિવ, વધારાના રંગો અને ફ્લેવરિંગ પદાર્થો પર પ્રતિબંધ રહેશે. વધારાનું સુક્રોઝ માત્ર જરૂરિયાત હોય ત્યારે અને કુલ કાર્બોહાઇડ્રેટના 20% સુધી જ વાપરી શકાશે. ખોટી રીતે ‘નો ઍડેડ શુગર’નો દાવો કરવા પર પણ પ્રતિબંધ રહેશે.

હોસ્પિટલો અને બાળરોગ નિષ્ણાતોએ ફોર્મ્યુલા મિલ્ક લેતાં બાળકોમાં શંકાસ્પદ પ્રતિકૂળ અસરોની જાણ કરવી પડશે. ઉત્પાદકે ગંભીર ઘટનાઓનો અહેવાલ 48 કલાકની અંદર આપવો પડશે.

ઉત્પાદકો, આયાતકારો અને બ્રાન્ડ માલિકોએ દરેક બેચની ટ્રેસેબિલિટી, ફરિયાદ અને ઘટનાની વ્યવસ્થા તેમજ જરૂર પડ્યે ઉત્પાદન પાછું ખેંચવાની ક્ષમતા જાળવી રાખવી પડશે.

ફોર્મ્યુલા મિલ્ક શું હોય છે, કેટલું યોગ્ય છે; તેનાથી સંબંધિત 3 સવાલ-જવાબ…

ફોર્મ્યુલા મિલ્ક શું હોય છે?

ફોર્મ્યુલા મિલ્ક શિશુઓ માટે બનાવવામાં આવેલું દૂધનો વિકલ્પ છે. સામાન્ય રીતે તેને પાઉડરના રૂપમાં પાણીમાં ભેળવીને આપવામાં આવે છે. તેમાં બાળકની પોષણ જરૂરિયાતો અનુસાર પ્રોટીન, ચરબી, કાર્બોહાઇડ્રેટ, વિટામિન અને ખનિજો વગેરે સામેલ કરવામાં આવે છે.

શું તે ફાયદાકારક છે?

WHO અનુસાર, સ્વસ્થ શિશુઓને પ્રથમ 6 મહિના સુધી માત્ર માતાનું દૂધ આપવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. 6 મહિના પછી પૂરક આહાર શરૂ કરીને સ્તનપાન ચાલુ રાખવાની ભલામણ કરવામાં આવે છે.

જોકે, કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં જ્યારે સ્તનપાન શક્ય ન હોય અથવા ડૉક્ટર કોઈ ખાસ ફોર્મ્યુલાની સલાહ આપે, ત્યારે ફોર્મ્યુલા મિલ્ક ઉપયોગી વિકલ્પ બની શકે છે. આવા કિસ્સાઓમાં બાળકની જરૂરિયાત અનુસાર બાળરોગ નિષ્ણાતની સલાહ લેવી યોગ્ય છે.

ભારતમાં કેટલું મોટું બજાર છે?

ભારતમાં ફોર્મ્યુલા મિલ્કનું વાર્ષિક બજાર આશરે ₹27 હજાર કરોડનું છે. ઘણી કંપનીઓ અને બ્રાન્ડ્સ છે. મુખ્ય કંપનીઓમાં Nestlé, Abbott, Danone/Nutricia, Mead Johnson અને FrieslandCampinaનો સમાવેશ થાય છે.

દેશના રાજકારણમાં વિપક્ષી ગઠબંધન ‘INDI’ દ્વારા ચૂંટણી પ્રક્રિયા અને ભારતીય ચૂંટણી પંચની કામગીરી સામે મોરચો મંડાયો છે. વિપક્ષી ગઠબંધનના ટોચના નેતાઓ બુધવારે અહીં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બેઠક યોજવા જઈ રહ્યા છે. આ બેઠકનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ‘સ્પેશિયલ ઇલેક્શન કમિશન’ (SIR) પ્રક્રિયામાં કથિત રીતે આચરવામાં આવેલી અનિયમિતતાઓ સામે દેશવ્યાપી સંયુક્ત આંદોલન માટેની કાર્યયોજનાને આખરી ઓપ આપવાનો છે. આ સાથે જ વિપક્ષો મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માંગ પર પણ આગળ વધવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે.

મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર વિરુદ્ધ મહાભિયોગની તૈયારીઓ

સૂત્રો પાસેથી મળતી ચોંકાવનારી વિગતો અનુસાર, મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધ મહાભિયોગની દરખાસ્ત રજૂ કરવાનો મુદ્દો પણ આ બેઠકના મુખ્ય એજન્ડામાં સામેલ કરવામાં આવ્યો છે. સંસદના બંને ગૃહો લોકસભા અને રાજ્યસભામાં રજૂ કરવામાં આવનાર વિપક્ષી ઠરાવનો મુસદ્દો તૈયાર કરી દેવામાં આવ્યો છે અને આજના મંથન દરમિયાન તેના પર વિસ્તૃત ચર્ચા કરીને અંતિમ નિર્ણય લેવામાં આવશે.

દિગ્ગજ નેતાઓની હાજરી, પણ કેટલાંક પક્ષો રહેશે દૂર

આ હાઇ-પ્રોફાઇલ બેઠકમાં કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગે, રાહુલ ગાંધી, કોંગ્રેસના મહાસચિવો જયરામ રમેશ અને કે.સી. વેણુગોપાલ હાજર રહેશે. આ સિવાય તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC) નાં સુપ્રીમો મમતા બેનર્જી અને અભિષેક બેનર્જી તેમજ CPI(M), CPI, NCP (SP) અને શિવસેના (UBT) જેવા મુખ્ય ઘટક પક્ષોના અગ્રણી નેતાઓ પણ સહભાગી થશે.

જોકે, આ બેઠક પહેલા વિપક્ષી એકતામાં આંશિક વિખવાદ પણ સપાટી પર આવ્યો છે. દ્રવિડ મુન્નેત્ર કઝગમ (DMK) અને આમ આદમી પાર્ટી (AAP) એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ આ બેઠકમાં ભાગ લેશે નહીં. બીજી તરફ, સમાજવાદી પાર્ટી (SP) ના વડા અખિલેશ યાદવ રાજ્યસભા ચૂંટણી માટેની નામાંકન પ્રક્રિયામાં વ્યસ્ત હોવાના કારણે જાતે હાજર રહી શકશે નહીં, પરંતુ તેમની પાર્ટીના અધિકૃત પ્રતિનિધિઓ આ બેઠકમાં હાજરી આપશે.

“લોકશાહી બચાવવા દેશવ્યાપી આંદોલન કરાશે”: કે.સી. વેણુગોપાલ

કોંગ્રેસ મહાસચિવ કે.સી. વેણુગોપાલે જણાવ્યું હતું કે, “કોંગ્રેસ પક્ષ તમામ સમાન વિચારધારા ધરાવતા રાજકીય પક્ષોની મદદથી દેશમાં લોકશાહીના રક્ષણ માટે એક વિશાળ અને જનસંપર્ક આંદોલન શરૂ કરવા માંગે છે.”

તેમણે ઉમેર્યું હતું કે બેઠક દરમિયાન DMK અને AAP ને ફરીથી આ અભિયાનમાં સાંકળી લેવાના પ્રયાસો અંગે પણ વિચારણા કરવામાં આવશે. અખિલેશ યાદવની ગેરહાજરી અંગે સ્પષ્ટતા કરતા વેણુગોપાલે કહ્યું કે, “કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ ખડગે અને મેં પોતે અખિલેશ યાદવ સાથે વાત કરી હતી. રાજ્યસભા નામાંકનની વ્યસ્તતા હોવા છતાં તેમની પાર્ટીના નેતાઓ બેઠકમાં સક્રિયપણે જોડાઈ રહ્યા છે.”

ખાનગી કંપનીઓ અવકાશ ક્ષેત્રમાં વધુને વધુ ભાગ લઈ રહી છે. જુલાઈ 2026 સુધીમાં, સરકારે ખાનગી સંસ્થાઓને અવકાશ પ્રવૃત્તિઓ માટે 105 મંજૂરીઓ આપી છે. આ કંપનીઓ હવે ઉપગ્રહો અને અન્ય અવકાશ સાધનોના વિકાસમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહી છે. પરિણામે, ISRO એ ગુણવત્તા પર પોતાનું ધ્યાન વધાર્યું છે. ISRO સાથે કામ કરતી કંપનીઓએ સ્થાપિત ગુણવત્તા ધોરણોને પૂર્ણ કરવા આવશ્યક છે. સાધનોની ડિઝાઇનથી લઈને અવકાશમાં તેના પરીક્ષણ અને સંચાલન સુધી ગુણવત્તાનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવશે. આનો અર્થ એ છે કે ISRO હવે અવકાશમાં લોન્ચ કરાયેલા વૈજ્ઞાનિક સાધનો અને તેમને પ્રાપ્ત થતા ડેટા માટે શૂન્ય-ખામી કામગીરી સુનિશ્ચિત કરવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. ધ્યેય અવકાશમાં એકવાર સાધનોની નિષ્ફળતાની શક્યતા ઘટાડવાનો અને વિશ્વસનીય ડેટા સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.

ડિઝાઇનથી લઈને અવકાશમાં કામગીરી સુધી દરેક તબક્કે નિરીક્ષણ
ISRO અનુસાર, શૂન્ય ખામી નિયમ અંગે આશરે 120 વૈજ્ઞાનિકો અને ઇજનેરો વચ્ચે ચર્ચાઓ યોજાઈ હતી. વિવિધ ISRO કેન્દ્રોની વૈજ્ઞાનિક અને સંશોધન સંસ્થાઓ તેમજ વૈજ્ઞાનિકોએ ચર્ચામાં ભાગ લીધો હતો. વૈજ્ઞાનિક સાધનોના સમગ્ર જીવનચક્રની ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. સાધનોની ડિઝાઇનથી શરૂ કરીને, તેના ઉત્પાદન અને પરીક્ષણ દ્વારા, અવકાશમાં તેના કાર્યકારી પ્રદર્શન સુધી ગુણવત્તા સુનિશ્ચિત કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. અગાઉના મિશનના અનુભવો પણ શેર કરવામાં આવ્યા હતા. આમાં એસ્ટ્રોસેટ, આદિત્ય-એલ1, એક્સપોસેટ, ચંદ્રયાન-1, ચંદ્રયાન-2, ચંદ્રયાન-3 અને મંગલયાન જેવા મિશનનો સમાવેશ થાય છે.

ખોટા ડેટા ટાળવા માટે સમાન સિસ્ટમ પણ સ્થાપિત કરવામાં આવશે.

આ તૈયારીનો બીજો મુખ્ય ઘટક અવકાશમાંથી ડેટા છે. જ્યારે ઉપગ્રહના સેન્સર યોગ્ય રીતે કાર્ય કરી શકે છે, ત્યારે ડેટાને હેન્ડલ કરવામાં અથવા પ્રક્રિયા કરવામાં ભૂલો વૈજ્ઞાનિક વિશ્લેષણને અવરોધી શકે છે. તેથી, ડેટા એકત્રિત કરવા અને પ્રસારિત કરવા માટે અપનાવવામાં આવેલા ધોરણોની પણ ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. ઇસરોનું ભારતીય અવકાશ વિજ્ઞાન ડેટા સેન્ટર અવકાશ મિશનમાંથી ડેટા પ્રાપ્ત કરવા, પ્રક્રિયા કરવા, આર્કાઇવ કરવા અને વૈજ્ઞાનિક સમુદાયને પ્રસારિત કરવા માટે જવાબદાર છે. વિવિધ મિશનના ડેટામાં મૂળ ડેટા, સુધારેલા અને વિશ્લેષિત ડેટા, કેલિબ્રેશન માહિતી અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજો શામેલ છે. ઇસરોની નવી પહેલ વિવિધ કંપનીઓ અથવા સંસ્થાઓને સાધનો બનાવવાની મંજૂરી આપે છે, છતાં ગુણવત્તા તપાસ અને ડેટા પ્રોસેસિંગમાં મૂળભૂત તફાવતો જાળવી રાખે છે. આ ભવિષ્યના અવકાશ મિશન માટે સાધનો અને વૈજ્ઞાનિક ડેટાની વિશ્વસનીયતા સુધારવામાં મદદ કરી શકે છે.