હિંદુ ધર્મમાં શારદીય નવરાત્રિનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. આ પર્વ માતા દુર્ગાને સમર્પિત છે અને નવ દિવસ સુધી ઉજવવામાં આવે છે. આ દરમિયાન ભક્તો માતા દુર્ગાનાં વિવિધ સ્વરૂપોની પૂજા-અર્ચના કરે છે. નવરાત્રિના પ્રથમ દિવસે ઘટસ્થાપના સાથે અખંડ જ્યોત પ્રગટાવવાની પણ પરંપરા છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, નવ દિવસ સુધી સતત પ્રજ્વલિત રહેતી અખંડ જ્યોત માતા દુર્ગા પ્રત્યેની શ્રદ્ધા, ભક્તિ અને આસ્થાનું પ્રતીક છે.

જોકે, અખંડ જ્યોત પ્રગટાવતાં પહેલાં દીવો, વાટ અને ઘી અથવા તેલની યોગ્ય પસંદગી કરવી જરૂરી છે. સાથે જ દીવામાં ઘી કે તેલ પૂરતા પ્રમાણમાં રહે અને જ્યોત સતત પ્રજ્વલિત રહે તેની કાળજી લેવી જોઈએ. તો ચાલો જાણીએ નવરાત્રિમાં અખંડ જ્યોત પ્રગટાવવાની યોગ્ય રીત અને આ દરમિયાન કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ.

અખંડ જ્યોત પ્રગટાવવા માટે કઈ દિશા શુભ માનવામાં આવે છે?
વાસ્તુશાસ્ત્ર અનુસાર, નવરાત્રિ દરમિયાન અખંડ જ્યોત રાખવા માટે ઘરની દક્ષિણ-પૂર્વ દિશા એટલે કે અગ્નિ ખૂણો શુભ માનવામાં આવે છે. આ દિશાને અગ્નિ તત્ત્વ સાથે જોડવામાં આવે છે. જો પૂજાઘરમાં યોગ્ય જગ્યા હોય, તો ત્યાં અખંડ જ્યોત રાખી શકાય છે.
જ્યોત એવી જગ્યાએ રાખવી જોઈએ, જ્યાં તેની નિયમિત દેખરેખ રાખી શકાય અને આગ લાગવાનો કોઈ ખતરો ન હોય. દીવાને પડદા, કાગળ, કપડાં કે અન્ય જ્વલનશીલ વસ્તુઓથી દૂર રાખવો જરૂરી છે.

નવરાત્રિમાં અખંડ જ્યોત પ્રગટાવવાની યોગ્ય વિધિ
નવરાત્રિના પ્રથમ દિવસે સવારે સ્નાન કર્યા પછી પૂજાઘરની સ્વચ્છતા કરવી. ત્યારબાદ માતા દુર્ગાની પૂજાની તૈયારી કરવી. અખંડ જ્યોત રાખવા માટે સ્વચ્છ અને સુરક્ષિત જગ્યા પસંદ કરવી. હવે લાકડાની ચોકી પર સ્વચ્છ લાલ કપડું પાથરીને તેના પર દીવો મૂકવો. દીવો મજબૂત અને સ્થિર સપાટી પર રાખવો, જેથી તે પડી જવાની શક્યતા ન રહે.

અખંડ જ્યોત માટે લાંબા સમય સુધી પ્રજ્વલિત રહી શકે તેવી વાટ પસંદ કરવી. દીવામાં ગાયના ઘીનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. જો ઘી ઉપલબ્ધ ન હોય, તો ધાર્મિક પરંપરા અનુસાર તલ અથવા સરસવના તેલનો ઉપયોગ પણ કરવામાં આવે છે. વાટને દીવામાં યોગ્ય રીતે ગોઠવવી, જેથી જ્યોત સ્થિર રહે.

દીવો પ્રગટાવતાં પહેલાં માતા દુર્ગાનું સ્મરણ કરવું અને નવ દિવસ સુધી પૂજા કરવાનો સંકલ્પ લેવો. મનમાં શ્રદ્ધા અને ભક્તિ સાથે પોતાની મનોકામના વ્યક્ત કરીને માતા પાસે પૂજા નિર્વિઘ્ને પૂર્ણ થાય તેવી પ્રાર્થના કરવી. ત્યારબાદ અખંડ જ્યોત પ્રગટાવવી. દીવા પાસે ફૂલ અને અક્ષત અર્પણ કરીને માતા દુર્ગાની પૂજા તથા આરતી કરવી.

અખંડ જ્યોત પ્રગટાવતી વખતે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું?

• દીવામાં ઘી અથવા તેલ પૂરતા પ્રમાણમાં રહે તેની નિયમિત તપાસ કરવી.
• જ્યોતની દેખરેખ માટે ઘરના કોઈ સભ્યની જવાબદારી નક્કી કરવી.
• દીવો હવા, પંખા અને પડદાથી દૂર રાખવો.
• દીવાને બાળકો અને પાળતુ પ્રાણીઓની પહોંચથી દૂર રાખવો.
• દીવો પ્રગટાવીને ઘરને લાંબા સમય સુધી દેખરેખ વિના ન છોડવું.

નવરાત્રીના પ્રથમ દિવસે કરો મા શૈલપુત્રીની પૂજા!

ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર માતાની પૂજા કરવાથી સુખ-સમૃદ્ધિ, શક્તિ અને સારા સ્વાસ્થ્યના આશીર્વાદ મળે છે. જાણો પ્રથમ દિવસનું ઘટસ્થાપનાનું શુભ મુહૂર્ત, માતાની પૂજાવિધિ, મંત્ર, પ્રિય રંગ અને ભોગ સહિતની તમામ વિગતો.

નવરાત્રીના પ્રથમ દિવસે ઘટસ્થાપનાનું શુભ મુહૂર્ત

નવરાત્રીના પ્રથમ દિવસે ઘટસ્થાપના એટલે કે કળશ સ્થાપનાનું વિશેષ મહત્વ છે. આ વિધિ સાથે નવ દિવસની પૂજાની શરૂઆત કરવામાં આવે છે. 11 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ ઘટસ્થાપના માટે બે શુભ મુહૂર્ત જણાવવામાં આવ્યાં છે. સવારે 6:19થી 10:12 વાગ્યા સુધી ઘટસ્થાપના કરી શકાય છે. જ્યારે બીજું મુહૂર્ત સવારે 11:44થી બપોરે 12:31 વાગ્યા સુધીનું છે. આ સમયે કળશ સ્થાપિત કરીને માતાનું આહ્વાન કરવામાં આવે છે. કળશ સ્થાપના દરમિયાન માટી અને જવના બીજ વાવવાની પરંપરા પણ છે. જવનો વિકાસ નવ દિવસ દરમિયાન શુભ માનવામાં આવે છે.

કોણ છે મા શૈલપુત્રી? જાણો ધાર્મિક માન્યતા

મા શૈલપુત્રી નવદુર્ગાનાં નવ સ્વરૂપોમાં પ્રથમ દેવી છે. ‘શૈલ’નો અર્થ પર્વત અને ‘પુત્રી’નો અર્થ દીકરી થાય છે. તેમને પર્વતરાજ હિમાલયની પુત્રી માનવામાં આવે છે. માતાના જમણા હાથમાં ત્રિશૂળ અને ડાબા હાથમાં કમળનું ફૂલ હોય છે. તેમનું વાહન વૃષભ એટલે કે બળદ છે.ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર પૂર્વજન્મમાં મા શૈલપુત્રી રાજા દક્ષની પુત્રી સતી હતાં. યોગાગ્નિમાં દેહનો ત્યાગ કર્યા બાદ તેમણે પર્વતરાજ હિમાલયના ઘરે પુનર્જન્મ લીધો હતો. ત્યારબાદ તેઓ મા શૈલપુત્રી તરીકે ઓળખાયાં અને તેમનાં લગ્ન ભગવાન શિવ સાથે થયાં. માતાને મૂળાધાર ચક્રની અધિષ્ઠાત્રી દેવી પણ માનવામાં આવે છે. તેમની ઉપાસનાથી જીવનમાં સ્થિરતા, શક્તિ અને આત્મવિશ્વાસ મળે છે તેવી માન્યતા છે.

રવિવારે નવરાત્રી શરૂ થતાં માતાનું વાહન શું છે?

આ વખતે શારદીય નવરાત્રીની શરૂઆત રવિવારે થઈ છે. એક ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર નવરાત્રીની શરૂઆતના વાર પ્રમાણે માતા દુર્ગાના આગમનનું વાહન નક્કી કરવામાં આવે છે. આ માન્યતા પ્રમાણે રવિવાર અથવા સોમવારે નવરાત્રી શરૂ થાય ત્યારે માતા હાથી પર સવાર થઈને આવે છે એવું માનવામાં આવે છે.ધાર્મિક પરંપરામાં હાથીને સુખ, સમૃદ્ધિ અને વરસાદ સાથે જોડવામાં આવે છે. જોકે આ માન્યતા છે, તેને નિશ્ચિત ભવિષ્યવાણી તરીકે જોવી નહીં. નવરાત્રીના પ્રથમ દિવસે મા શૈલપુત્રીની પૂજા કરીને ભક્તો પરિવારની સુખાકારી અને જીવનમાં સમૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરે છે.

મા શૈલપુત્રીનો પ્રિય રંગ અને પૂજાના મંત્ર

નવરાત્રીના પ્રથમ દિવસે મા શૈલપુત્રીની પૂજામાં સફેદ અને હળવા પીળા રંગનો ઉપયોગ શુભ માનવામાં આવે છે. આ દિવસે ભક્તો આ રંગનાં વસ્ત્રો પહેરી શકે છે અને માતાને સફેદ કે પીળાં ફૂલ અર્પણ કરી શકે છે. સફેદ કમળ અને જાસૂદનાં ફૂલ પણ પૂજામાં અર્પણ કરી શકાય છે.મા શૈલપુત્રીની પૂજા દરમિયાન નીચેના મંત્રોનો જાપ કરવામાં આવે છે.પૂજા મંત્ર: ૐ દેવી શૈલપુત્ર્યૈ નમઃ।બીજ મંત્ર: ૐ શં શૈલપુત્રી દેવ્યૈ નમઃ। ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર મંત્રનો 108 વાર જાપ કરવો શુભ માનવામાં આવે છે. જોકે ભક્તો પોતાની શ્રદ્ધા અને અનુકૂળતા પ્રમાણે મંત્રજાપ કરી શકે છે. પૂજા દરમિયાન માતાની સામે ઘીનો દીવો પ્રગટાવીને શાંતિથી મંત્રજાપ કરવો.

નવરાત્રીના પ્રથમ દિવસે આ રીતે કરો મા શૈલપુત્રીની પૂજા

મા શૈલપુત્રીની પૂજા માટે સવારે વહેલા ઊઠીને સ્નાન કરો અને સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરો. ત્યારબાદ ઘરના મંદિર અથવા પૂજાસ્થળની સફાઈ કરીને ગંગાજળ છાંટો. શુભ મુહૂર્તમાં કળશ સ્થાપિત કરો અને સૌથી પહેલાં ભગવાન ગણેશનું સ્મરણ કરો. કળશમાં સ્વચ્છ પાણી ભરીને પરંપરા પ્રમાણે કેરીનાં પાન અને નાળિયેર મૂકવામાં આવે છે.ત્યારબાદ એક બાજોઠ પર લાલ કે પીળું કપડું પાથરીને મા શૈલપુત્રીની મૂર્તિ અથવા તસવીર સ્થાપિત કરો. માતાને રોળી, કંકુ, અક્ષત એટલે કે આખા ચોખા, સિંદૂર અને સફેદ કે લાલ ફૂલ અર્પણ કરો. જાસૂદનાં ફૂલ પણ ચઢાવી શકાય છે. ત્યારબાદ માતાની સામે ઘીનો દીવો પ્રગટાવો અને ધૂપ ધરાવો.પૂજા દરમિયાન ‘ૐ દેવી શૈલપુત્ર્યૈ નમઃ’ મંત્રનો જાપ કરો અને માતાને ઘી, ખીર કે સફેદ મીઠાઈનો ભોગ ધરાવો. અંતમાં દુર્ગા ચાલીસા અથવા દુર્ગા સપ્તશતીનો પાઠ કરીને માતાની આરતી ઉતારો. આ દિવસે ઘણા ભક્તો વ્રત પણ રાખે છે. પૂજા પૂર્ણ થયા બાદ પ્રસાદ વહેંચીને માતાના આશીર્વાદની પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.

મા શૈલપુત્રીને કયો ભોગ ધરાવવો શુભ

નવરાત્રીના પ્રથમ દિવસે મા શૈલપુત્રીને ગાયના શુદ્ધ ઘીનો ભોગ ધરાવવો શુભ માનવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત દૂધ અને ચોખામાંથી બનાવેલી ખીર પણ માતાને અર્પણ કરી શકાય છે. ઘીમાંથી બનેલી સફેદ મીઠાઈઓ જેવી કે પેંડા, માવાની બરફી અને માવાના લાડુ પણ ભોગમાં ધરાવી શકાય છે.ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર માતાને ઘીનો ભોગ ધરાવવાથી સારા સ્વાસ્થ્ય, સુખ-સમૃદ્ધિ અને જીવનમાં સ્થિરતાના આશીર્વાદ મળે છે. પૂજા પૂર્ણ થયા બાદ ભોગને પ્રસાદ તરીકે પરિવારના સભ્યો અને અન્ય ભક્તોમાં વહેંચી શકાય છે. ભોગ બનાવતી વખતે સ્વચ્છતા જાળવવી અને પરિવારની પરંપરા પ્રમાણે પ્રસાદ તૈયાર કરવો.દુર્ગા સપ્તશતીનો પાઠ કરીને માતાની આરતી ઉતારો. આ દિવસે ઘણા ભક્તો વ્રત પણ રાખે છે. પૂજા પૂર્ણ થયા બાદ પ્રસાદ વહેંચીને માતાના આશીર્વાદની પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.