ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના યુદ્ધને કારણે, ફક્ત તેલના ભાવ જ વધી રહ્યા નથી. આ સાથે, એક બીજી વસ્તુ પણ ખૂબ મોંઘી થઈ રહી છે, જે છેલ્લા 8 વર્ષનો રેકોર્ડ તોડી રહી છે. તેનું નામ ‘પિસ્તા’ છે, અને આ ખોરાકની તેના પર તેલ જેવી અસર પડે છે. ખરેખર, ઈરાન અને અમેરિકા મળીને વિશ્વના પિસ્તા પુરવઠાનો લગભગ 80% હિસ્સો પૂરો પાડે છે, જેમાં અમેરિકા સૌથી મોટો ઉત્પાદક છે. ઈરાન પરના હુમલાથી પિસ્તા બજારનું સમીકરણ બદલાઈ ગયું છે.
ઈરાન સંઘર્ષે પિસ્તાની નિકાસમાં વિક્ષેપ પાડ્યો છે, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને અસરકારક રીતે બંધ કરી દીધો છે, જેના કારણે કિંમતો 8 વર્ષના ઉચ્ચતમ સ્તર $4.57 (રૂ. 430) પ્રતિ પાઉન્ડ પર પહોંચી ગઈ છે. વિશ્વના સૌથી મોટા પિસ્તા ઉત્પાદકોમાંનો એક નિકાસ વિક્ષેપો, શિપિંગ વિલંબ અને પુરવઠાની અછતનો સામનો કરી રહ્યો છે.
બ્લૂમબર્ગના મતે, 2023 ના અંતથી પિસ્તાના ભાવમાં આશરે 30%નો વધારો થયો છે. આ સમય દરમિયાન, વાયરલ દુબઈ ચોકલેટનો જબરદસ્ત ક્રેઝ જોવા મળ્યો. બ્લૂમબર્ગે વધુમાં અહેવાલ આપ્યો છે કે સપ્લાય ચેઇનમાં વિક્ષેપોને કારણે, માર્ચમાં પિસ્તાના ભાવ અચાનક વધીને $4.57 (આશરે ₹430.52) પ્રતિ પાઉન્ડ થઈ ગયા, જે મે 2018 પછીનું સૌથી ઉચ્ચતમ સ્તર છે.
તુર્કી પિસ્તાનો ત્રીજો સૌથી મોટો ઉત્પાદક દેશ છે. તે જ સમયે, પ્રતિબંધોથી બચવા માટે ઈરાની પિસ્તાનો મોટો ભાગ સીધો તુર્કી દ્વારા મોકલવામાં આવે છે. આનાથી બીજી વ્યૂહાત્મક સમસ્યા ઊભી થઈ છે. જેના કારણે, ભાવમાં વધારો જોવા મળી રહ્યો છે.
વધુમાં, પિસ્તાના ભાવમાં વધારા પાછળનું બીજું એક મોટું કારણ એ છે કે, યુદ્ધને કારણે, ઈરાનના પિસ્તાના ગોદામોને ઘણું નુકસાન થયું હતું. જય કાન્ત્ય સૂત્રો, અમેરિકા અને ઇઝરાયલની સેનાએ પિસ્તાની ખેતી પર સીધો હુમલો કર્યો. આ હુમલાઓમાં, કૃષિ સંબંધિત માળખાગત સુવિધાઓને નિશાન બનાવવામાં આવી હતી, જેમાં ઈરાનના પિસ્તાના ગોદામનો પણ સમાવેશ થાય છે.
માર્કેટ રિસર્ચ કંપની મોર્ડોર ઇન્ટેલિજન્સના અહેવાલ મુજબ, 2026 માં વૈશ્વિક પિસ્તા બજારનું મૂલ્ય $5.49 બિલિયન છે અને 2031 સુધીમાં તે $7.02 બિલિયન સુધી પહોંચવાની ધારણા છે. ઈરાન વિશ્વમાં બીજા ક્રમનો સૌથી મોટો પિસ્તા ઉત્પાદક દેશ છે. આ દેશ વૈશ્વિક પિસ્તા ઉત્પાદનમાં આશરે પાંચમા ભાગ અને નિકાસમાં આશરે એક તૃતીયાંશ હિસ્સો ધરાવે છે, જ્યારે અમેરિકા વૈશ્વિક ઉત્પાદનમાં આશરે 40% ઉત્પાદન કરે છે.
તે જ સમયે, 2011 થી અમેરિકા સતત સૌથી મોટા નિકાસકાર તરીકે આગળ વધ્યું છે. આ સમય દરમિયાન, અમેરિકાએ ઈરાનને ઘણું પાછળ છોડી દીધું. જેના કારણે યુદ્ધમાં સામેલ મહિલાઓ સમગ્ર વિશ્વમાં પિસ્તાના ભાવમાં વધારો જોઈ રહી છે. હાલમાં, ઈરાન કુલ વૈશ્વિક પિસ્તા ઉત્પાદનના માત્ર 20% ઉત્પાદન કરી રહ્યું છે.
ચાલો કહીએ કે પિસ્તા મૂળરૂપે ઈરાન અને મધ્ય એશિયામાંથી આવેલો સૂકો મેવો છે. વિશ્વમાં હજારો વર્ષોથી તેની ખેતી કરવામાં આવે છે, પરંતુ પ્રાચીન સમયમાં તેને પર્શિયા (ઈરાન)માં સંપત્તિનું પ્રતીક માનવામાં આવતું હતું. પિસ્તાના વૃક્ષો સૂકા અને ગરમ વિસ્તારોમાં ઉગે છે. આજે, ઈરાન વિશ્વના સૌથી મોટા પિસ્તા ઉત્પાદકોમાંનું એક છે. અકબરી અને ‘ફંડોકી’ પિસ્તાની મશહૂર કિસ્મોંમાં છે. સ્વાદની સાથે, તે સ્વાસ્થ્ય માટે પણ ખૂબ ફાયદાકારક છે.
