રે્બીઝ એક ગંભીર અને જીવલેણ વાયરસજન્ય રોગ છે, જે રે્બીઝ વાયરસના કારણે થાય છે. આ રોગ મુખ્યત્વે માનવ શરીરના નર્વસ સિસ્ટમ પર અસર કરે છે.
રે્બીઝ એક ગંભીર અને જીવલેણ વાયરસજન્ય રોગ છે, જે રે્બીઝ વાયરસના કારણે થાય છે. આ રોગ મુખ્યત્વે માનવ શરીરના નર્વસ સિસ્ટમ પર અસર કરે છે. ખાસ વાત એ છે કે રે્બીઝના લક્ષણો દેખાયા પછી આ રોગમાંથી બચવાની શક્યતા લગભગ નબળી બની જાય છે, પરંતુ સમયસર સારવાર લેવાથી તેને સંપૂર્ણપણે અટકાવી શકાય છે.
રે્બીઝ વાયરસ સંક્રમિત પ્રાણીની લાળ દ્વારા ફેલાય છે. સામાન્ય રીતે શ્વાનના કરડવું એ રે્બીઝનું સૌથી મોટું કારણ બને છે. શ્વાન ઉપરાંત બિલાડી, વાંદરો, અને અન્ય જંગલી પ્રાણીઓ પણ આ વાયરસ ફેલાવી શકે છે. જ્યારે સંક્રમિત પ્રાણી કાટ કરે છે અથવા તેની લાળ ખુલ્લા ઘા, આંખ, નાક કે મોઢામાં પ્રવેશે છે, ત્યારે વાયરસ શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે. ડૉક્ટરો જણાવે છે કે માત્ર પ્રાણીને સ્પર્શ કરવાથી રે્બીઝ થતો નથી, જો સુધી તેની લાળ ઘામાં પ્રવેશ ન કરે.
રે્બીઝના લક્ષણો કરડ્યા પછી તરત દેખાતા નથી. ઘણીવાર 1 અઠવાડિયાથી લઈને કેટલાક મહિના બાદ લક્ષણો જોવા મળે છે. શરૂઆતમાં દર્દીને તાવ, માથાનો દુખાવો, થાક અને કાટેલા સ્થળે ખંજવાળ અથવા ઝણઝણાટ થાય છે. બાદમાં રોગ ગંભીર રૂપ ધારણ કરે છે. ગંભીર સ્થિતિમાં દર્દીને પાણીથી ડર લાગવો (હાઇડ્રોફોબિયા), ગળામાં જકડાશ, વધારે લાળ આવવી, બોલવામાં અને ગળીવામાં તકલીફ, ગભરાટ, ઝટકા અને અંતે લકવો જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. આ તબક્કે રોગ જીવલેણ બની જાય છે.
આરોગ્ય નિષ્ણાતો જણાવે છે કે જો કોઈ પ્રાણીએ કરડ્યું હોય તો તરત જ ઘાને સાબુ અને વહેતા પાણીથી ઓછામાં ઓછા 10થી 15 મિનિટ સુધી ધોવો જોઈએ. ત્યારબાદ એન્ટિસેપ્ટિક લગાવી તરત ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જરૂરી છે. ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ એન્ટી-રે્બીઝ વેક્સિન અને જરૂરી હોય તો રે્બીઝ ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન (RIG) આપવામાં આવે છે.
વિશેષજ્ઞોના કહેવા મુજબ રે્બીઝ એવો રોગ છે જેમાં લક્ષણો દેખાયા પછી ઇલાજ શક્ય નથી, પરંતુ કાટ્યા પછી સમયસર વેક્સિન લેવાથી 100 ટકા બચાવ શક્ય છે. આ કારણે પ્રાણી કાટ્યાને ક્યારેય હળવાશથી લેવું જોઈએ નહીં.
ડૉક્ટરો સલાહ આપે છે કે પાળેલા શ્વાન અને બિલાડીઓને નિયમિત રીતે રે્બીઝની વેક્સિન આપવી જોઈએ. આવારા પ્રાણીઓથી અંતર જાળવવું અને બાળકોને પ્રાણીઓ સાથે સાવચેતી રાખવા અંગે સમજાવવું પણ એટલું જ જરૂરી છે. રે્બીઝ એક અત્યંત ખતરનાક પરંતુ સંપૂર્ણપણે અટકાવી શકાય એવો રોગ છે. જાગૃતિ, સાવચેતી અને સમયસર સારવારથી આ જીવલેણ રોગથી બચી શકાય છે. પ્રાણી કરડ્યા બાદ એક ક્ષણનો પણ વિલંબ કર્યા વિના તાત્કાલિક સારવાર લેવી જ જીવન બચાવવાનો એકમાત્ર રસ્તો છે.
