વર્તમાન સમયમાં રશિયા-યુક્રેન અને ઈઝરાયેલ-ઈરાન જેવા ગંભીર સંઘર્ષોને કારણે સમગ્ર વિશ્વમાં અસલામતીનું વાતાવરણ સર્જાયું છે. આ વધતા ભૂ-રાજકીય તણાવને પગલે દુનિયાના લગભગ 100 દેશોએ પોતાના સંરક્ષણ બજેટમાં મોટો વધારો કર્યો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય ભંડોળ (IMF) ના એપ્રિલ 2026 ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, શસ્ત્રોના આ વધતા વેચાણનો સૌથી મોટો ફાયદો અમેરિકન કંપનીઓને થઈ રહ્યો છે.
IMF ના “વર્લ્ડ ઇકોનોમિક આઉટલુક” રિપોર્ટ અનુસાર, છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં વિશ્વના 50 ટકા દેશોએ સંરક્ષણ પાછળનો ખર્ચ વધાર્યો છે. વર્ષ 2024 માં, લગભગ 40 ટકા દેશોએ તેમના જીડીપીના 2% થી વધુ રકમ સૈન્ય શક્તિ વધારવા પાછળ ખર્ચ કરી છે, જે વર્ષ 2018 માં માત્ર 27% હતી. IMF ના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર ક્રિસ્ટાલિના જ્યોર્જિવાએ ચેતવણી આપી છે કે સંરક્ષણ પાછળનો આ આંધળો ખર્ચ ટૂંકા ગાળામાં ફુગાવો (Inflation) વધારશે અને લાંબા ગાળે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર સામે અનેક પડકારો ઉભા કરશે.
સ્ટોકહોમ ઇન્ટરનેશનલ પીસ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (SIPRI) ના ડેટા મુજબ, છેલ્લા બે દાયકામાં વિશ્વના 100 સૌથી મોટા શસ્ત્ર ઉત્પાદકોનું વેચાણ બમણું થઈ ગયું છે. આશ્ચર્યજનક વાત એ છે કે આ કુલ વેચાણની આવકનો અડધો હિસ્સો (લગભગ 50%) એકલું યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ મેળવે છે. તેની સરખામણીમાં યુરોપનો હિસ્સો 14 ટકા અને ચીનનો હિસ્સો 12 ટકા જેટલો છે. સ્પષ્ટ છે કે વૈશ્વિક યુદ્ધોનો આર્થિક લાભ અમેરિકન શસ્ત્ર ઉત્પાદકોને સૌથી વધુ મળી રહ્યો છે.
આવનારા વર્ષોમાં સૈન્ય ખર્ચ હજુ વધવાની શક્યતા છે. ઉત્તર એટલાન્ટિક સંધિ સંગઠન (NATO) ના સભ્ય દેશોએ વર્ષ 2035 સુધીમાં તેમનું સંરક્ષણ બજેટ બમણું કરવાનું વચન આપ્યું છે. જ્યારે દેશો શિક્ષણ અને આરોગ્ય જેવા પાયાના ક્ષેત્રોને બદલે હથિયારો પાછળ નાણાં ખર્ચે છે, ત્યારે તેની સીધી અસર સામાન્ય જનતાના ખિસ્સા અને દેશના આર્થિક વિકાસ પર પડે છે. સરકારો હવે સુરક્ષાના નામે જે રીતે સંરક્ષણ બજેટનું પુનર્મૂલ્યાંકન કરી રહી છે, તેનાથી મેક્રોઇકોનોમિક સ્થિતિમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર આવવાની સંભાવના છે.
