મહિલા અનામત બિલ 2026: કેન્દ્ર સરકારે મંગળવારે કાયદા ઘડનારાઓ સાથે 2026 મહિલા અનામત બિલનો ડ્રાફ્ટ શેર કર્યો, જે બંધારણનો 131મો સુધારો છે. તે 2029 માં લાગુ કરવામાં આવશે.
કેન્દ્ર સરકારે મંગળવારે વર્તમાન બજેટ સત્ર દરમિયાન રજૂ થનારા મહિલા અનામત બિલ અંગે ૧૩૧મા સુધારા બિલ ૨૦૨૬નો ડ્રાફ્ટ સાંસદો સાથે શેર કર્યો.આ મહિલા અનામત બિલમાં પ્રસ્તાવિત સુધારો છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય લોકસભા બેઠકોની સંખ્યા વધારવાનો અને રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના સભ્યોનો સમાવેશ કરવાનો છે. નારી શક્તિ વંદન કાયદામાં સુધારા, જેને મહિલા અનામત કાયદા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, આ અઠવાડિયે સંસદના સત્ર દરમિયાન રજૂ કરવામાં આવશે. તે 2029 માં અમલમાં આવશે.
સંસદના નીચલા ગૃહમાં સભ્યોની સંખ્યા હાલના 543 થી વધારીને 850 કરવાની જોગવાઈ છે. કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો કાયદા (સુધારા બિલ), 2026 રજૂ કરવાની પણ તૈયારીઓ ચાલી રહી છે. આ બિલ કાયદા મંત્રી અર્જુન મેઘવાલ રજૂ કરશે. કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી અમિત શાહ બંને ગૃહોમાં બિલ પરની ચર્ચાનો જવાબ આપશે. લોકસભા 16 અને 17 એપ્રિલે તેના પર ચર્ચા અને મતદાન કરશે. રાજ્યસભા 18 એપ્રિલે ચર્ચા અને મતદાન કરશે.
મહિલા અનામત બિલ અંગે કેન્દ્રીય મંત્રી કિરેન રિજિજુએ કહ્યું કે સરકાર આ સત્રમાં ઐતિહાસિક નારી શક્તિ વંદન કાયદો રજૂ કરી રહી છે. આ ફક્ત સરકારી બિલ નથી; તે તમામ પક્ષો અને સમગ્ર દેશ માટેનું બિલ છે. દેશભરની મહિલાઓ લોકસભા અને વિધાનસભાઓમાં બેઠકો મેળવવા જઈ રહી છે. આ કોઈ એક પક્ષનો મુદ્દો ન હોઈ શકે.
તેમણે કહ્યું કે પીએમ મોદીએ ગયા વખતે આ બિલ પસાર કરાવવા બદલ દરેક રાજકીય પક્ષનો આભાર માન્યો હતો. આ વખતે રજૂ કરવામાં આવેલું બિલ ભાજપ-એનડીએ બિલ નથી. તે સમગ્ર પક્ષ વતી રજૂ કરવામાં આવી રહ્યું છે. મેં દરેક પક્ષના નેતાઓ સાથે વાત કરી છે. અમે કેટલાક વિપક્ષી પક્ષો સાથે પણ બેઠકો કરી છે. હું બધાનો હૃદયપૂર્વક આભાર માનું છું. મને આશા છે કે બધા પક્ષો સર્વસંમતિથી આ બિલ પસાર કરશે.
મહિલા અનામત લાગુ કરવાના હેતુથી સરકારના બિલ અંગે કોંગ્રેસે કહ્યું કે જ્યારે બિલનો હેતુ દુર્ભાવનાપૂર્ણ હોય અને તેની સામગ્રી ભ્રામક હોય, ત્યારે સંસદીય લોકશાહીને ભારે નુકસાન થાય છે. પાર્ટીના મહાસચિવ જયરામ રમેશે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર પોસ્ટ કર્યું કે જ્યારે બિલનો હેતુ દુર્ભાવનાપૂર્ણ હોય અને તેની સામગ્રી ભ્રામક હોય, ત્યારે સંસદીય લોકશાહીને ભારે નુકસાન થાય છે.
રાજ્યસભાના સભ્ય કપિલ સિબ્બલે મંગળવારે કહ્યું કે ભાજપ રાજકીય હેતુ વિના કંઈ કરતું નથી. તેઓ કોઈ પણ બિલ રજૂ કરશે નહીં સિવાય કે તે તેમને રાજકીય રીતે ફાયદો પહોંચાડે. ૧૦૬મા બંધારણીય સુધારા બિલમાં કલમ ૩૩૪-એ રજૂ કરવામાં આવી હતી. તેમાં જણાવાયું છે કે મહિલા અનામત કાયદો ૨૦૨૬ની વસ્તી ગણતરી અને સીમાંકન પછી લાગુ કરવામાં આવશે.તેમણે કહ્યું કે તે સંસદમાં સર્વાનુમતે પસાર થયું હતું. તેમણે કહ્યું કે તેઓએ હવે તેમાં સુધારો કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. તેઓ એ નથી કહી રહ્યા કે તેઓ કયા ફેરફારો ઇચ્છે છે. તેમણે 2023 માં નિર્ણય લીધો હતો કે તે વસ્તી ગણતરી અને સીમાંકન પછી કરવામાં આવશે. હવે તેઓ કહે છે કે તેઓ ફેરફારો ઇચ્છે છે.
સ્ટાલિને એક વીડિયો સંદેશમાં ચેતવણી આપી હતી કે જો સીમાંકન પ્રક્રિયામાં રાજ્યને નુકસાન પહોંચાડે અથવા ઉત્તરીય રાજ્યોની રાજકીય શક્તિમાં અપ્રમાણસર વધારો થાય તેવા કોઈ પગલાં લેવામાં આવશે, તો તમિલનાડુમાં મોટા પાયે આંદોલન થશે. આનાથી સમગ્ર રાજ્ય સ્થગિત થઈ જશે. સંપૂર્ણ વિરોધ થશે. ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપ) ની આગેવાની હેઠળની કેન્દ્ર સરકાર માત્ર ડીએમકે જ નહીં પરંતુ કોઈપણ રાજકીય પક્ષ કે કોઈપણ રાજ્ય સાથે સલાહ લીધા વિના એકપક્ષીય કાર્યવાહી કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
તેમણે કહ્યું, “અમને તો ખબર પણ નથી કે આ સીમાંકન પ્રક્રિયા કેવી રીતે હાથ ધરવામાં આવશે. પ્રસ્તાવિત બંધારણીય સુધારા અંગે હજુ સુધી કોઈ સ્પષ્ટતા આપવામાં આવી નથી.” સ્ટાલિને કહ્યું કે જ્યારે પ્રક્રિયા ગુપ્તતામાં ઢંકાયેલી હોય છે, ત્યારે તે ગંભીર ખતરાના જોખમને વધારે છે. તેમણે કહ્યું કે દક્ષિણ રાજ્યોના લોકો ખૂબ જ ચિંતિત છે.ડીએમકે નેતાએ 16 એપ્રિલના સંસદ સત્રનો ઉલ્લેખ કરતા કહ્યું કે તમિલનાડુ અને પશ્ચિમ બંગાળમાં ચૂંટણીઓ વચ્ચે તેને બળજબરીથી બોલાવવામાં આવ્યું હતું. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે કેન્દ્ર સરકાર આ સત્ર દરમિયાન સીમાંકન પર બંધારણીય સુધારો બળજબરીથી પસાર કરવાનો ઇરાદો ધરાવે છે. તેમણે દાવો કર્યો કે કેન્દ્ર સરકાર તમિલનાડુ સહિત દક્ષિણ રાજ્યો પર પોતાનો નિર્ણય લાદવા માંગે છે.
તેલંગાણાના મુખ્યમંત્રી રેવંત રેડ્ડીએ હૈદરાબાદમાં સીમાંકન અંગે કેન્દ્ર સરકાર પર આરોપ લગાવતા કહ્યું છે કે જો પૂરતી સંખ્યામાં બેઠકો નહીં વધે તો દક્ષિણ રાજ્યોમાં મહિલાઓ, અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિને અન્યાયનો સામનો કરવો પડશે.તેમણે કહ્યું કે વડા પ્રધાન મોદી કથિત રીતે દક્ષિણ રાજ્યોના ભોગે ઉત્તર પ્રદેશ અથવા ગુજરાતમાં બેઠકોની સંખ્યા વધારવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. તેમણે એ વાતનો ઇનકાર કર્યો ન હતો કે જો બેઠકો પ્રમાણસર વધારવામાં આવે તો ઉત્તરીય રાજ્યોમાં મહિલાઓ, અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિના પ્રતિનિધિત્વને ફાયદો થશે.
રેડ્ડીએ કહ્યું કે જો લોકસભાની કુલ બેઠકોની સંખ્યામાં પ્રમાણસર ધોરણે ૫૦ ટકાનો વધારો કરવામાં આવે તો કેરળમાં લોકસભા બેઠકોની સંખ્યા ૨૦ થી વધીને ૩૦ અને ઉત્તર પ્રદેશમાં ૮૦ થી વધીને ૧૨૦ થશે.તેમણે પ્રશ્ન કર્યો કે જો કોઈ ઉત્તરીય રાજ્ય તેની બેઠકોમાં 30નો વધારો કરે છે, તો તે દલિતો અને અનુસૂચિત જનજાતિઓ માટે અનામત વધારી શકે છે. હું આ વાતનો ઇનકાર કરતો નથી. પરંતુ શું દક્ષિણ રાજ્યોમાં બેઠકોમાં ઘટાડો કરવાથી દલિતો, અનુસૂચિત જનજાતિઓ અને મહિલાઓને નુકસાન નહીં થાય?
રેડ્ડીએ કહ્યું કે કોંગ્રેસ પાર્ટીને સંસદમાં મહિલાઓ માટે અનામત આપવા માટેના પ્રસ્તાવિત બિલ સામે કોઈ વાંધો નથી. તેમની સરકાર વિધાનસભામાં મહિલા ક્વોટા પર કાયદો પસાર કરવા તૈયાર રહેશે.મહારાષ્ટ્રના નાયબ મુખ્યમંત્રી એકનાથ શિંદેના નેતૃત્વ હેઠળની શિવસેનાએ મંગળવારે નારી શક્તિ વંદન કાયદાને સમર્થન આપ્યું હતું અને તેને એક ઐતિહાસિક પગલું ગણાવ્યું હતું. પાર્ટીએ કહ્યું હતું કે આ કાયદાથી સંસદ અને રાજ્ય વિધાનસભાઓમાં મહિલાઓ માટે 33 ટકા અનામતના અમલીકરણનો માર્ગ મોકળો થશે અને ભારતીય લોકશાહીમાં એક સુવર્ણ પ્રકરણનો આરંભ થશે.
