BRICS દેશોમાં ડોલર પર નિર્ભરતા ઘટાડવા અને સ્થાનિક ચલણોમાં ચુકવણીને સરળ બનાવવા માટે વિકલ્પો શોધાઇ રહ્યા છે.
તાત્કાલિક ડિજિટલ ચુકવણીની સરળતા
આ સમગ્ર પ્રયાસમાં ભારતનું UPI મોડેલ ખાસ મહત્વ ધરાવે છે. ભારત BRICS દેશોની વિવિધ ઝડપી ચુકવણી પ્રણાલીઓને એ જ રીતે એકીકૃત કરવા માંગે છે જે રીતે UPIએ દેશની અંદર બેંક ખાતાઓ વચ્ચે તાત્કાલિક ડિજિટલ ચુકવણીઓને સરળ બનાવી છે. આનાથી બે BRICS દેશો વચ્ચે દરેક ચુકવણી માટે મધ્યસ્થી ચલણ તરીકે ડોલરનો ઉપયોગ કરવાની જરૂરિયાત ઓછી થઈ શકે છે. RBI એ BRICS માં ઝડપી ચુકવણી પ્રણાલીઓને લિંક કરવા અને CBDC ઇન્ટરઓપરેબિલિટી જેવા વિકલ્પો પર ચર્ચાઓની પણ પુષ્ટિ કરી છે.
ચુકવણી કનેક્ટિવિટી પ્રથમ
બ્રિક્સમાં ડોલરથી દૂર જવાની ચર્ચાઓ ઘણીવાર સામાન્ય BRICS ચલણ સાથે જોડાયેલી હોય છે. પરંતુ વર્તમાન પ્રયાસ અલગ છે. વર્તમાન ધ્યેય નવી સામાન્ય ચલણ જારી કરવાનો નથી, પરંતુ હાલની રાષ્ટ્રીય ચલણો અને ડિજિટલ ચુકવણીઓને જોડવાનો છે. આનો અર્થ એ છે કે ભારત અને રશિયા વચ્ચે રૂપિયા અને રુબેલ્સમાં અથવા અન્ય BRICS દેશો વચ્ચે તેમના સંબંધિત ચલણોમાં વેપાર કરી શકાય છે અને સમાધાન માટે વધુ સારું ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બનાવી શકાય છે.
ભારત માટે મોટી અને મહત્ત્વની તક
આ વ્યવસ્થાથી ભારતીય વ્યવસાયોને સૌથી વધુ ફાયદો થઈ શકે છે. BRICS દેશો સાથે વ્યવસાય કરતી કંપનીઓ માટે ચુકવણી ઝડપી અને સસ્તી થવાની અપેક્ષા છે. તે રૂપિયાના આંતરરાષ્ટ્રીય ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવાના ભારતના પ્રયાસોને પણ વેગ આપી શકે છે. ભારત પહેલાથી જ તેના UPI મોડેલને અન્ય દેશો સાથે એકીકૃત કરવા પર કામ કરી રહ્યું છે. તેથી, BRICSમાં ચુકવણી ઇન્ટરઓપરેબિલિટીનો પ્રસ્તાવ ભારતને તેના ડિજિટલ જાહેર માળખાની શક્તિઓ દર્શાવવાની તક પણ પૂરી પાડે છે.
ચીન સહિત અનેક પડકારો
BRICS માટે આવા ચુકવણી નેટવર્ક વિકસાવવા સરળ રહેશે નહીં. સભ્ય દેશોમાં વિવિધ બેંકિંગ સિસ્ટમ્સ, ચલણો, નિયમો અને ડિજિટલ માળખાગત સુવિધાઓ છે. વધુમાં, ચલણ જોખમ, પ્રવાહિતા, સાયબર સુરક્ષા, ડેટા સુરક્ષા અને નાણાકીય ગુના નિવારણ જેવા મુદ્દાઓ પર સામાન્ય વ્યવસ્થા સ્થાપિત કરવાની જરૂર પડશે. ખાસ કરીને ચીન જેવા મુખ્ય સભ્ય પાસે પોતાનું ડિજિટલ ચુકવણી અને નાણાકીય માળખાગત સુવિધા છે. તે જોતાં, આંતર-કાર્યક્ષમતા, ડેટા સુરક્ષા અને ડેટા સુરક્ષા સંબંધિત મુદ્દાઓ મહત્વપૂર્ણ રહેશે. તેથી, આને ડોલરને દૂર કરવાની યોજના કહેવું યોગ્ય રહેશે નહીં. બ્રિક્સની વર્તમાન દિશા વધુ વ્યવહારિક છે ડોલર પર નિર્ભરતાની જરૂર ન હોય તેવા વૈકલ્પિક ચુકવણી ચેનલો વિકસાવવા.
