ભારતે સ્વચ્છ અને આધુનિક રેલ પરિવહન તરફ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ દેશની પ્રથમ હાઇડ્રોજન ફ્યુઅલ સેલ આધારિત ટ્રેનને લીલી ઝંડી આપી. આ ટ્રેન ઉત્તર રેલ્વે હેઠળ હરિયાણામાં 89 કિલોમીટર લાંબી જીંદ-સોનીપત રેલ્વે લાઇન પર ચાલશે.
આ પ્રોજેક્ટ સાથે, ભારત એવા દેશોના પસંદગીના જૂથમાં જોડાય છે જેમણે રેલ પરિવહનમાં હાઇડ્રોજન ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ શરૂ કરી દીધો છે. આ પહેલ ભવિષ્યમાં પર્યાવરણને અનુકૂળ અને શૂન્ય-ઉત્સર્જન રેલ સેવાઓ માટે માર્ગ મોકળો કરી શકે છે.
આ ટ્રેન ડીઝલ એન્જિનને બદલે હાઇડ્રોજન ફ્યુઅલ સેલ ટેકનોલોજી પર આધારિત છે. હાઇડ્રોજન અને ઓક્સિજનની રાસાયણિક પ્રતિક્રિયા વીજળી ઉત્પન્ન કરશે, જે ટ્રેનને શક્તિ આપશે. આ ટેકનોલોજી કાર્બન ઉત્સર્જનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરશે અને રેલ્વેના ગ્રીન એનર્જી મિશનને નવી ગતિ આપશે. પ્રોજેક્ટ હેઠળ હાઇડ્રોજન સ્ટોરેજ અને રિફ્યુઅલિંગ માટે એક ખાસ સિસ્ટમ પણ વિકસાવવામાં આવી છે.
હાઇડ્રોજન ટ્રેનમાં 10 કોચ છે અને તે 1,200 કિલોવોટ ફ્યુઅલ સેલ પ્રોપલ્શન સિસ્ટમથી સજ્જ છે. તેની મહત્તમ ઓપરેટિંગ સ્પીડ 75 કિલોમીટર પ્રતિ કલાક છે, જ્યારે ડિઝાઇન સ્પીડ 110 કિલોમીટર પ્રતિ કલાક છે. આ ટ્રેનની ક્ષમતા આશરે 2,600 મુસાફરો છે. તે જીંદ જંક્શન, ગોહાના જંક્શન અને સોનીપત સહિત અનેક મધ્યવર્તી સ્ટેશનો પર પણ રોકાશે.
ભારત હવે હાઇડ્રોજન ટ્રેન ટેકનોલોજી અપનાવનારા દેશોની હરોળમાં જોડાઈ ગયું છે. અગાઉ, જર્મની, જાપાન, ચીન અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે આ દિશામાં કામ કર્યું છે. જર્મનીએ 2022 માં વિશ્વની પ્રથમ હાઇડ્રોજન પેસેન્જર ટ્રેન, અલ્સ્ટોમ કોરાડિયા આઇલિન્ટનું સફળતાપૂર્વક સંચાલન કર્યું હતું. જાપાન 2027 સુધીમાં તેની પ્રથમ હાઇડ્રોજન હાઇબ્રિડ ટ્રેન શરૂ કરવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે, અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે કેલિફોર્નિયામાં હાઇડ્રોજન આધારિત પેસેન્જર ટ્રેન સેવા પણ શરૂ કરી છે.
નિષ્ણાતો માને છે કે આ પ્રોજેક્ટ પાયલોટ પ્રોજેક્ટ તરીકે શરૂ કરવામાં આવ્યો છે. જો કે, જો સફળ થાય, તો ભવિષ્યમાં દેશના અન્ય રેલ્વે રૂટ પર હાઇડ્રોજન ટ્રેનોનો વિસ્તાર કરી શકાય છે. આ પર્યાવરણીય સંરક્ષણને પ્રોત્સાહન આપશે. ભારતીય રેલ્વે સ્વચ્છ, ટકાઉ અને આધુનિક પરિવહન પ્રણાલી તરફ એક મોટું પગલું ભરશે.
