ભારતમાં કેન્સરના દર્દીઓની સંખ્યા સતત વધી રહી છે. આ સ્થિતિમાં કિટ્રુડા (Keytruda) નામની એક દવા અનેક દર્દીઓ માટે વરદાનરૂપ સાબિત થઈ રહી છે. તેનો 100 મિલિગ્રામની એક બોટલનો ભાવ રૂ. 1.5 લાખ જેટલી ઊંચી કિંમત ધરાવે છે. આટલી મોંઘી દવા સામાન્ય પરિવારને પરવડે જ નહીં, પણ જે લોકોને પરવડે એમ છે એ લોકો પણ એને ખરીદવામાં છેતરાઈ રહ્યા છે. તેનું કારણ છે કીટ્રુડાના કાળા બજાર! કેન્સર નિવારક આ દવાની શીશીમાં ભળતી જ દવા આપીને લાચાર દર્દીઓ સાથે છેતરપિંડી થઈ રહી છે, જેના કારણે તેઓ જીવનદાન પામવાને બદલે મોતને ભેટી રહ્યા છે.

ચંદીગઢનો કિસ્સો: 16 લાખમાં ખરીદેલી દવા નીકળી ‘નકલી’

વર્ષ 2022માં ચંદીગઢ નજીક રહેતી એક 56 વર્ષીય મહિલાને લિવર કેન્સર હતું. ડોક્ટરોએ તેને કિટ્રુડાના ડોઝ લેવાની સલાહ આપી. જો કે, તેમના માટે આ દવા ખૂબ મોંઘી હતી. આમ છતાં તેમણે ગમેતેમ કરીને નાણાંની વ્યવસ્થા કરીને સપ્ટેમ્બરથી ડિસેમ્બર 2022 વચ્ચે એક મેડિકલ સ્ટોરમાંથી કિટ્રુડાની 12 બોટલ ખરીદી અને આ માટે રૂ. ₹16 લાખનો ખર્ચ કર્યો. થોડા દિવસો બાદ તેમના પર દિલ્હી પોલીસનો ફોન આવ્યો ત્યારે તેમને ખબર પડી કે જે દવા તેમણે લીધી હતી એ નકલી હતી. તેમાં કિટ્રુડા નહીં, પરંતુ એન્ટિ ફંગલ દવા હતી.

દર્દીઓને નકલી દવા પધરાવી દેવાની મોડસ ઓપરેન્ડી

આ કૌભાંડની પોલીસ તપાસમાં એક ખતરનાક સાંઠગાંઠ બહાર આવી છે. આ નેટવર્ક કેવી રીતે કામ કરતું હતું તે વિગતવાર સમજીએ.

1. સૌથી પહેલા કૌભાંડીઓ હોસ્પિટલોમાં કામ કરતા ફાર્માસિસ્ટ અને સ્ટાફ પાસેથી દર્દીઓએ ઉપયોગમાં લીધેલી કિટ્રુડાની ખાલી બોટલ અને બોક્સ એકત્રિત કરતા હતા.
2. પછી આ બોટલોમાં સસ્તી એન્ટિ ફંગલ દવા અથવા ક્યારેક તો ફક્ત સાદા પાણીથી ફરીથી ભરી દેવાતી હતી.
3. બોટલમાં નકલી દવા ભરીને અધિકૃત લેબલ, બેચ નંબર (દા.ત. X018554, W031928) અને પેકેજિંગનો ઉપયોગ કરીને આ નકલી દવાને ‘અસલી’નો દેખાવ અપાતો.
4. છેલ્લે ડિસ્કાઉન્ટની લાલચ અપાતી. એટલે કે, નકલી દવા બજાર ભાવ કરતા 40% સુધી સસ્તી (આશરે ₹90,000માં) વેચી દેવાતી, જે અનેક લાચાર દર્દીઓ ખરીદી લેતા.

હોસ્પિટલના કર્મચારીઓ જ ગેરકાયદે વેપારમાં સામેલ

વર્ષ 2024માં આ કૌભાંડની પોલીસ તપાસ દિલ્હીની ટોચની કેન્સર હોસ્પિટલો સુધી પહોંચી, જેમાં ‘રાજીવ ગાંધી કેન્સર ઇન્સ્ટિટ્યૂટ’ (RGCIRC) અને ‘વેંકટેશ્વર હોસ્પિટલ’ પણ સામેલ હતી. તપાસ અધિકારીઓને જાણવા મળ્યું કે, હોસ્પિટલના કર્મચારીઓ જ આ ગેરકાયદે વેપારમાં સામેલ હતા. અત્યાર સુધીની તપાસમાં ઘણાં પર્દાફાશ થઈ ચૂક્યા છે, જે પોલીસ ચોપડે નોંધાયા છે. જેમ કે…

• RGCIRCમાંથી બે ફાર્માસિસ્ટ કોમલ તિવારી (39) અને અભિનય (30), અર્ધ-ભરેલી કિટ્રુડાની બોટલો અને ખાલી બોક્સ લઈ જતા પકડાયા.
• પરવેઝ (33) નામનો એક પૂર્વ ફાર્માસિસ્ટ હોસ્પિટલ છોડ્યા બાદ પણ જૂના સંપર્કોની મદદથી આ રેકેટ ચલાવતો. તે હોસ્પિટલ સ્ટાફને દરેક ખાલી બોટલ માટે રૂ. 3000 આપતો. ભરેલી બોટલ કે ઇન્જેક્શન માટે તે રૂ. 40થી 50 હજાર પણ ખર્ચી નાંખતો. આ રીતે કોમલે પરવેઝને લગભગ 10-12 ભરેલી અને 120-125 ખાલી બોટલ આપી હતી.
• રોહિત સિંહ બિષ્ટ (36) નામનો નર્સિંગ ટીમ લીડર તેની દેખરેખ હેઠળના વોર્ડમાંથી દવાઓ ચોરતો હતો.
• સ્ટાફના સભ્યોને હોસ્પિટલોમાંથી ખાલી બોટલો અને બોક્સ બહાર લઈ જવામાં કોઈ મુશ્કેલી નહોતી પડતી કારણ કે, વપરાયેલી બોટલોની ગણતરી માટે કોઈ સત્તાવાર પ્રક્રિયા કે પ્રોટોકોલ ન હતા.
• આ કેસમાં પોલીસે નીરજ ચૌહાણ (38) નામના ડિસ્ટ્રિબ્યુટર અને પરવેઝને મુખ્ય આરોપી બનાવીને અન્ય 9 લોકોની ધરપકડ કરી હતી. નીરજના ઘરમાં એક કબાટમાંથી કિટ્રુડાના લેબલ ધરાવતી 46 બોટલ, 165 ખાલી બોટલ અને 239 પેકિંગ બોક્સ મળ્યા છે.

હવે પ્રશ્ન એ થાય એમ છે કે આટલી મોંઘી દવાઓ પર કોઈ નજર કેમ નથી રાખતું? હોસ્પિટલના અધિકારીઓએ પોલીસને જણાવ્યું કે દરેક વપરાયેલી બોટલોની ગણતરી કરવી ‘વ્યવહારિક રીતે શક્ય’ નહોતી. આ જ ખામીએ આ સિન્ડિકેટને તક આપી. જો કે, હવે હોસ્પિટલોમાં કેટલાક ચોક્કસ નિયમો બનાવાયા છે. હવે મોંઘી દવાઓનો ઉપયોગ દર્દી કે તેના સંબંધીઓની સામે જ કરાય છે, જ્યારે ખાલી બોટલોને લોક કરીને રખાય છે.

કિમોથેરાપી સીધા કેન્સરના કોષોને મારે છે, જ્યારે કિટ્રુડા એક એવી ઇમ્યુનોથેરેપી દવા છે, જે શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિને કેન્સર કોષોને શોધવા અને લડવામાં મદદ કરે છે. કિટ્રુડા (પેમ્બ્રોલિઝુમાબ) શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ (T-Cells) ને ‘ઓળખ’ આપે છે. કેન્સરના કોષો PD-L1 નામનું પ્રોટીન બનાવીને T-Cells ને ‘હું તમારો પોતાનો છું, મારા પર હુમલો ન કરશો’ એવો સંદેશ આપીને છેતરે છે. કિટ્રુડા આ ‘છેતરપિંડી’ને અટકાવે છે અને શરીરની રોગ પ્રતિકારક શક્તિને કેન્સરના કોષો પર હુમલો કરવા માટે સક્રિય કરે છે. કિટ્રુડાને સૌપ્રથમ વર્ષ 2014માં સ્કિન કેન્સરની સારવાર માટે મંજૂરી મળી હતી. હવે, તેનો ઉપયોગ વિશ્વભરમાં વિવિધ પ્રકારના કેન્સરની સારવાર માટે થઈ રહ્યો છે.

અમેરિકામાં મર્ક નામની કંપની દ્વારા શોધાયેલી આ દવાની વૈશ્વિક સ્તરે અલગ અલગ કિંમત છે. અમેરિકામાં તેની કિંમત $6,000 (લગભગ રૂ. 5 લાખ) પ્રતિ બોટલ સુધી પહોંચી શકે છે, જ્યારે ઇન્ડોનેશિયામાં તે $850 (લગભગ રૂ. 70,000 ) છે. આટલો તફાવત કેમ? આ માટે જવાબદાર છે પેટન્ટ (એકાધિકાર). ‘મર્ક’ કંપની પાસે કિટ્રુડાની પેટન્ટ છે, એટલે કે અન્ય કોઈ કંપની આ દવાની નકલ કરીને સસ્તી દવા નથી બનાવી શકતી. મર્કનો દાવો છે કે તેણે આ દવા બનાવતા $46 બિલિયનનું રોકાણ કર્યું છે, જ્યારે સ્વતંત્ર સંશોધનો કહે છે કે એ માટેનો ખર્ચ માત્ર $1.9 બિલિયન હતો.

કિટ્રુડાની ઊંચી કિંમતે વિશ્વમાં એક મોટી અસમાનતા ઊભી કરી છે. સમૃદ્ધ દેશોમાં જ્યાં વીમો છે, ત્યાં લોકો આ દવા લઈ શકે છે. ગરીબ અને વિકાસશીલ દેશોમાં સરેરાશ વ્યક્તિની એક વર્ષની આવક પણ કિટ્રુડાના એક ડોઝ જેટલી નથી હોતી. તેથી લાચાર અને મજબૂર દર્દીઓ તેમની પ્રોપર્ટી વેચી રહ્યા છે, ક્રાઉડફંડિંગ કરી રહ્યા છે અથવા તો કાળા બજારમાં મળતી સસ્તી દવાનો આશરો લઈ રહ્યા છે. જો કે, એ સસ્તી દવાઓ સાચી હોવાની ખાતરી નથી હોતી.

કિટ્રુડાની મુખ્ય પેટન્ટ 2028માં સમાપ્ત થઈ રહી છે, પરંતુ ‘મર્ક’ કંપનીએ તેના માટે અલગ અલગ ફોર્મ્યુલા અને ઉપયોગોની 1,200થી વધુ પેટન્ટ ફાઇલ કરી છે, જે 2042 સુધી ટકી શકે છે. આને ‘પેટન્ટ ફોર્ટ્રેસ’ (કિલ્લો) કહેવામાં આવે છે, જે સસ્તી જેનરિક દવાઓને બજારમાં આવતા રોકે છે.

જો કે, આર્જેન્ટિનાની સ્થાનિક કંપનીએ પેટન્ટ સંબંધિત લૂપ હોલ્સનો ફાયદો ઉઠાવીને ‘પેમ્બ્રોક્સ’ નામની દવા બજારમાં મૂકી છે. તેમણે ‘મર્ક’ને પડકાર ફેંક્યો છે, જેને લીધે ત્યાં કિટ્રુડાના ભાવમાં 50% જેટલો ઘટાડો થયો છે. આ કારણથી આશા છે કે એક દિવસ આ ‘જાદુઈ’ દવા દરેક દર્દી માટે સુલભ બનશે અને એના કાળા બજારને કારણે કોઈ દર્દી મોતને નહીં ભેટે.

ઉત્તર પ્રદેશના આગ્રામાં એક ચોંકાવનારી ઘટના સામે આવી છે, જ્યાં લગ્ન પછી તરત જ એક સંબધમાં તિરાડ પડી ગઈ હતી અને આ વિવાદ હવે અપરાધિક આરોપોના સ્તરે પહોંચી ગયો છે. એવો આરોપ છે કે સુહાગરાતની રાત્રિ દરમિયાન, દુલ્હને તેના પતિ પાસેથી 90 લાખ રુપિયાની માંગણી કરી હતી, જેમાં સ્પષ્ટપણે કહ્યું હતું કે તે પૈસા મેળવ્યા પછી જ પોતાનો પડદો ઉઠાવશે અને આગળની વિધિઓમાં નિભાવશે. આ માંગણીથી સાસરિયાઓ સ્તબ્ધ થઈ ગયા, જેનાથી આગામી વિવાદની શરૂઆત થઈ.

પીડિત પરિવારનું કહેવું છે કે, પૈસા આપવાનો ઇનકાર કરવામાં આવતા, દુલ્હન તેના ઘરેણાં લઈને તેના પિયર પાછી ફરી. ત્યારબાદ, બંને પક્ષો વચ્ચે તણાવ વધતો ગયો. પરિવારના જણાવ્યા મુજબ, જુલાઈ 2025 માં, તેમને ધમકી મળી હતી કે જો પૈસા ચૂકવવામાં નહીં આવે તો આખા પરિવારને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડવામાં આવશે.

આરોપ છે કે 3 સપ્ટેમ્બર, 2025 ના રોજ, વોટ્સએપ દ્વારા બેંક વિગતો મોકલીને ભંડોળ ટ્રાન્સફર કરવા માટે દબાણ કરવામાં આવ્યું હતું. 25 માર્ચ, 2026 ના રોજ જ્યારે દુલ્હન તેના સાતથી આઠ સંબંધીઓ સાથે તેના સાસરિયાના ઘરે પહોંચી ત્યારે પરિસ્થિતિ વધુ વણસી ગઈ. પીડિતોનો દાવો છે કે ઘર બહારથી બંધ હતું, અને PNG ગેસ લાઇન સાથે છેડછાડ કરીને આખા પરિવારને જીવતો સળગાવી દેવાનો કથિત પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો.

ઘટના સમયે, પરિવારે કોઈક રીતે પોલીસ હેલ્પલાઈન (112) પર ફોન કરીને મદદ મેળવી. ઘટનાસ્થળે પહોંચીને, પોલીસે તાળું ખોલ્યું અને બધાને સુરક્ષિત રીતે બહાર કાઢ્યા. આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ બાદ, પરિવારે સ્થાનિક પોલીસ પર કાર્યવાહી કરવામાં નિષ્ફળ રહેવાનો આરોપ લગાવ્યો અને ત્યારબાદ કોર્ટનો દરવાજો ખખડાવ્યો.

કોર્ટના નિર્દેશ બાદ, જગદીશપુરા પોલીસ સ્ટેશનમાં FIR નોંધવામાં આવી છે, અને આ મામલાની તપાસ શરૂ કરવામાં આવી છે. પોલીસ જણાવે છે કે તમામ આરોપોની ગંભીરતાથી તપાસ કરવામાં આવી રહી છે, અને તથ્યોના આધારે આગળની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.

સિકંદરાના રહેવાસીના જણાવ્યા અનુસાર, તેમના ભાઈના લગ્ન હાથરસની વતની કલ્પના સાથે 29 એપ્રિલ, 2025ના રોજ થયા હતા. લગ્નની રાત્રે જ દુલ્હને 90 લાખ રુપિયાની માંગણી કરી હતી, જેના કારણે ભારે હોબાળો મચી ગયો હતો. હાલમાં, આ કેસ અનેક પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. શું આ ફક્ત પૈસાનો વિવાદ છે કે, પછી કોઈ અન્ય કારણ છે? આનો જવાબ પોલીસ તપાસ પછી જ બહાર આવશે.

બિહારના દરભંગા જિલ્લાના સુંદરપુર મહોલ્લામાં ઘરમાં ભીષણ આગ લાગવાની અને સિલિન્ડર બ્લાસ્ટ થતા ત્રણ લોકોના મોત થયા હોવાની કરુણ ઘટના બની છે. રિપોર્ટ મુજબ સાંજે રસોડામાં ભોજન બનાવતી વખતે સિલિન્ડરમાં આગ લાગી હતી અને પછી ભયાનક વિસ્ફોટ થયો હતો, જેના કારણે આગ આખા ઘરમાં ફેલાઈ ગઈ હતી. આ ઘટનામાં પતિ-પત્ની અને ત્રણ મહિનાના બાળકનું દર્દનાક મોત થયું છે.

આ દુર્ઘટનામાં ગોવિંદ (પતિ), રિષિ કુમારી (પત્ની) અને તેમના માત્ર ત્રણ મહિનાના માસૂમ બાળકનું ઘટનાસ્થળે જ મોત નીપજ્યું હતું. આ ઉપરાંત, અન્ય બે વ્યક્તિઓ ગંભીર રીતે દાઝી જતાં તેમને તાત્કાલિક સારવાર માટે નજીકની ખાનગી હોસ્પિટલમાં ખસેડવામાં આવ્યા છે, જ્યાં તેમની હાલત નાજુક હોવાનું કહેવાય છે.

ઘટનાની જાણ થતા જ ફાયર બ્રિગેડની અડધો ડઝન ગાડીઓ અને સ્થાનિક પોલીસ કાફલો ઘટનાસ્થળે દોડી ગયો હતો. ભારે જહેમત બાદ આગ પર કાબૂ મેળવ્યો હતો. જિલ્લા આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અધિકારી સલીમ અખ્તર પણ સ્થળ પર પહોંચ્યા હતા અને ત્રણ મોતોની પુષ્ટિ કરી હતી. સ્થાનિક કાઉન્સિલર પ્રતિનિધિ ભગવાન લાલ ઠાકુરના જણાવ્યા અનુસાર, ગેસ સિલિન્ડર બોમ્બની જેમ ફાટતા આખો વિસ્તાર ધ્રૂજી ઉઠ્યો હતો. જે ઘરમાં ખુશીનો માહોલ હોવો જોઈએ ત્યાં માતમ છવાઈ ગયો છે. હાલ વહીવટી તંત્ર દ્વારા રાહત અને સહાયની કામગીરી શરૂ કરવામાં આવી છે.

ઉત્તર પ્રદેશના ઉન્નાવથી એક અજીબ કિસ્સો સામે આવ્યો છે, જેણે સૌને હેરાન કરી દીધા છે. અહીં પોલીસ સ્ટેશનમાં બેસાડવામાં આવેલો એક યુવક અચાનક બૂમો પાડવા લાગ્યો અને કહેવા લાગ્યો….

યુપીમાં કાયદાનું શાસન એવું કાયમ થયું છે કે હવે અપરાધીઓ તો ઠીક, ભૂત-પ્રેત અને જીન પણ પોલીસ સ્ટેશનમાં પોલીસના ડરથી ભાગતા જોવા મળી રહ્યા છે. આવો જ એક કિસ્સો ઉન્નાવથી સામે આવ્યો છે, જ્યાં પોલીસ સ્ટેશનની અંદર જમીન વિવાદના લેણદેણ મામલે બેઠેલા આરોપી પર જીન સવાર થઈ ગયું. ત્યારબાદ તે બૂમો પાડવા લાગ્યો. તેના આ કૃત્યથી અન્ય લોકોમાં ભય ફેલાઈ ગયો અને તેઓ ભાગવા લાગ્યા. વળી, જ્યારે પોલીસકર્મી પટ્ટો ઉઠાવીને તેની ‘પૂજા’ કરવા ઈચ્છી તો જીન પોલીસ સ્ટેશનથી ભાગી ગયું. જેનો વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થઈ રહ્યો છે.

વાયરલ વીડિયો ઉન્નાવના બિહાર પોલીસ સ્ટેશનનો હોવાનું કહેવાય છે અને આ વીડિયો અંદાજે બે મહિના જૂનો છે. વાયરલ વીડિયોમાં જોઈ શકાય છે કે પોલીસ સ્ટેશનની અંદર બે વ્યક્તિ બેઠેલા દેખાય છે. તેમાંથી એક વ્યક્તિ અચાનક ચીસો પાડવા લાગે છે. એવામાં પાસે બેઠેલો એક વ્યક્તિ તેને જોઈને ભાગી છૂટે છે. વ્યક્તિ બૂમો પાડીને જણાવી રહ્યો છે કે તેના પર જીન અને ઓઘડ આવી ગયા છે. વ્યક્તિની બૂમો સાંભળતા જ પોલીસ સ્ટેશનમાં દોડધામ મચી ગઈ અને પોલીસકર્મી રાહુલ સિંહ પણ પોતાના રૂમમાંથી નીકળીને વર્દી વગર પોલીસ સ્ટેશન પહોંચી ગયા. ત્યારબાદ બૂમો પાડી રહેલા વ્યક્તિને પોલીસકર્મી એ પૂછ્યું કે શું થયું? આના પર વ્યક્તિ બોલ્યો કે હું જીન અને ઓઘડ છું. બે લોકો હંમેશા સાથે રહે છે, ક્યારેય જતા નથી. પડોશીઓએ તેના પર આ કરાવ્યું છે.

માહિતી અનુસાર, પોલીસ સ્ટેશનની અંદર જેના પર જીન આવ્યું છે, તેનું નામ પંકજ કુમાર છે અને તે દુર્ગા ગંજનો રહેવાસી છે. તેની પાસેથી રાજેશ કુમારે જમીન ખરીદવા માટે દસ હજાર રૂપિયા બાના પેટે આપ્યા હતા. જમીનનો સોદો નક્કી થઈ ગયો હતો, પરંતુ જ્યારે રાજેશે જમીનના પેપર ચેક કરાવ્યા તો તે જમીન વિવાદિત હતી. ત્યારબાદ રાજેશે જમીન લેવાની ના પાડી દીધી અને પોતાના આપેલા દસ હજાર રૂપિયા પાછા માંગવા લાગ્યો.

આ બાબતે પંકજ અને રાજેશ વચ્ચે વિવાદ થયો અને બંને પોલીસ સ્ટેશન પહોંચી ગયા. પોલીસ સ્ટેશનમાં પોલીસકર્મી ન હોવાથી બંને પક્ષોને અંદર અલગ-અલગ બેસાડી દેવામાં આવ્યા હતા. ત્યારે અચાનક પંકજ પર જીન આવી ગયું, જે જોઈને પોલીસ સ્ટેશનમાં હોબાળો મચી ગયો. પોલીસકર્મીને જાણ થતા તેઓ ઘટનાસ્થળે પહોંચી ગયા. જ્યારે પંકજે બૂમો પાડીને પોતાના પર જીન હોવાની વાત કહી તો પોલીસકર્મી પહેલા તેને સમજાવતા રહ્યા. પરંતુ જ્યારે તે ન માન્યો તો પોલીસકર્મી એ પટ્ટો માંગ્યો. જેને જોઈને અચાનક પંકજ પરથી બંને ભૂત ભાગી ગયા.

આ દરમિયાન પંકજ પોલીસકર્મી સાથે આડું-અવળું પણ બોલી રહ્યો હતો, જેના કારણે પોલીસકર્મી તેને એક થપ્પડ પણ મારી દીધી હતી. પોલીસકર્મી રાહુલ સિંહે ફોન પર માહિતી આપતા જણાવ્યું કે વીડિયો બે મહિના જૂનો છે, જે પાસે જ બેઠેલી એક મહિલા પોલીસ દ્વારા બનાવવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ આ વીડિયો હવે કોઈના દ્વારા વાયરલ કરવામાં આવી રહ્યો છે.