મતદારોના વેરિફિકેશનની પ્રક્રિયા એસઆઇઆરમાં ગેરરીતિ, વોટચોરીના આરોપોથી ઘેરાયેલા મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારને પદ પરથી હટાવવા, ફરિયાદ દાખલ કરી ધરપકડ અને તપાસ સહિતની માગણી સાથે દેશમાં અનેક સ્થળે દેખાવો થયા હતા. આંદોલન માટે પ્રખ્યાત દિલ્હીના જંતર મંતરે મોટી સંખ્યામાં ડાબેરી વિદ્યાર્થી સંગઠનો એકઠા થયા હતા. જ્યારે દેશમાં જુદા જુદા સ્થળે કોંગ્રેસ દ્વારા વિરોધ પ્રદર્શનો કરાયા હતા.

શુક્રવારે વિવિધ રાજ્યોની રાજધાનીમાં મોટી સંખ્યામાં કોંગ્રેસના કાર્યકર્તાઓ એકઠા થયા હતા અને ચૂંટણી કમિશનની ઓફિસ તરફ રેલી કાઢવા પ્રયાસ કર્યો હતો, આ દરમિયાન પોલીસ દ્વારા કોંગ્રેસના અનેક નેતાઓ અને કાર્યકર્તાઓની વચ્ચે જ અટકાયત કરવામાં આવી હતી. જ્યારે દિલ્હીના જંતર મંતરે પણ મોટી સંખ્યામાં પ્રદર્શનકારીઓ એકઠા થયા હતા. ડાબેરી પક્ષોના વિદ્યાર્થી સંગઠનો, અન્ય નાગરિક સંસ્થાઓ વગેરે મોટી સંખ્યામાં જંતર મંતરે એકઠા થયા હતા. પોલીસ દ્વારા બાદમાં પ્રદર્શનકારીઓ નેહા બોરા, યોગેન્દ્ર યાદવ, સીપીઆઇએમએલના દિપાંકર ભટ્ટાચાર્ય વગેરેની અટકાયત કરાઇ હતી. પોલીસ સ્ટેશનમાંથી વીડિયો મેસેજ જારી કરીને નેહાએ કહ્યું હતું કે પોલીસે ખરેખર જ્ઞાનેશ કુમારની ધરપકડ કરવી જોઇએ તેના બદલે વિદ્યાર્થીઓને પકડી રહી છે જે શરમજનક છે.

જ્યારે કોંગ્રેસ દ્વારા દિલ્હીથી પટના, કોલકાતા, જમ્મુ, પંજાબ, આસામ,ચંડીગઢ, અરુણાચલ સહિતના સ્થળોએ વિરોધ પ્રદર્શનો કરાયા હતા. દિલ્હીમાં ઉગ્ર પરિસ્થિતિ જોવા મળી હતી, કોંગ્રેસના નેતાઓએ પોલીસના બેરિકેડ્સ ઉખાડીને ચૂંટણી કમિશનની ઓફિસ તરફ જવા પ્રયાસ કર્યો હતો. કેટલાકે જ્ઞાનેશ કુમારના પુતળા સાથે વિરોધ પ્રદર્શનો કર્યા હતા. પટણા, આસામમાં પ્રદર્શનકારીઓ પર વોટર કેનનો મારો ચલાવાયો હતો. મોટાભાગના રાજ્યોમાં કોંગ્રેસના કાર્યકર્તાઓએ ચૂંટણી કમિશનની ઓફિસનો ઘેરાવ કરવા પ્રયાસ કર્યો હતો. મતદારોના વેરિફિકેશનની પ્રક્રિયા એસઆઇઆરમાં જ્ઞાનેશ કુમારે મનમાની કરીને વોટ ચોરી કરવામાં ભાજપને મદદ કરી સહિતના આરોપો સાથે વિપક્ષ દ્વારા આ વિરોધ પ્રદર્શનો કરાઇ રહ્યા છે. અગાઉ બે ચૂંટણી કમિશનર સુખબીરસિંહ સંધુ, વિવેક જોશીએ એસઆઇઆરમાં ૧૦ મહિનામાં ૧૪ વખત વિરોધ નોંધાવ્યો હતો. જોકે તેમણે જે પણ મુ

દ્દા સામે વાંધો ઉઠાવ્યો તેના પર ધ્યાન ના અપાયું કે તેમની જાણ બહાર જ નિર્ણયો લેવાઇ ગયા હતા. જેમાં મતદારો માટેનું ફોર્મ-૬ રાતોરાત બદલી નખાયું વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
વિપક્ષે માગ કરી છે કે એસઆઇઆરની પ્રક્રિયામાં જે પણ નિર્ણયો લેવાયા કે આદેશ અપાયા તેની સ્વતંત્ર તપાસ કરવામાં આવે, જ્ઞાનેશ કુમાર સામે ગુનો દાખલ કરીને તપાસ કરવામાં આવે. જ્યારે જેન-ઝીમાં જાણીતી કોકરોચ જનતા પાર્ટીના અભિજિત દિપકેએ વિપક્ષને કહ્યું છે કે તેઓ અગાઉથી જ ફિક્સ ધાંધલીવાળી ચૂંટણીઓમાં ભાગ જ ના લે, વિપક્ષના ભાગ લેવાથી એવો સંદેશો જાય છે કે આ ચૂંટણી સ્વતંત્ર અને પારદર્શી રીતે યોજાઇ છે.

કોકરોચ જનતા પાર્ટીએ પણ આંદોલનની ચિમકી ઉચ્ચારી છે. જ્યારે ભાજપના સાથીપક્ષ એલજેપી, ટીડીપી અને આરએલએમએ પણ કહ્યું છે કે જે પણ રિપોર્ટ સામે આવ્યો તેને જોતા લાગી રહ્યું છે કે ચૂંટણી પંચે એસઆઇઆર પ્રક્રિયાના આરોપો અંગે સ્પષ્ટતા કરવી જોઇએ. કેન્દ્રીય મંત્રી ચિરાગ પાસવાન, આરએલએમના ઉપેન્દ્ર કુશવાહાએ પણ જે સવાલો ઉઠી રહ્યા છે તેનો જવાબ માગ્યો છે.

બીજી તરફ સુપ્રીમ કોર્ટમાં આ સમગ્ર મામલે અરજી થઇ છે, જેમાં અરજદારે માગ કરી છે કે ચૂંટણી કમિશનમાં તમામ કમિશનરો દ્વારા સંયુક્ત રીતે નિર્ણય લેવો ફરજિયાત છે, જ્યારે ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર દ્વારા જ તમામ નિર્ણયો લેવાયા જેની સાથે અન્ય બે કમિશનર સંમત નહોતા. તેથી જ્ઞાનેશ કુમાર દ્વારા લેવાયેલા નિર્ણયો, આદેશો કે સોફ્ટવેરમાં કરાયેલા સુધારા તમામ રદ કરવામાં આવે અથવા શૂન્ય જાહેર કરવામાં આવે. કેમ કે આ તમામ નિર્ણયો હવે ગેરબંધારણીય ગણાય, મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરે સત્તા બહાર જઇને આ નિર્ણયો લીધા છે.

સરકારે બેંક કર્મચારી યુનિયનોનાં એ દાવાઓને ફગાવી દીધા છે જેમાં જણાવવામાં આવ્યું સરકારે પાંચ દિવસનાં વર્કિંગ સપ્તાહને અમલમાં મૂકવાનું વચન આપ્યું હતું.
સત્તાવાર સૂત્રોએ જણાવ્યું છે કે નાણા મંત્રાલયે ક્યારેય બેંક કર્મચારી યુનિયનોને આ અંગે કોઇ વચન આપ્યું ન હતું. યુનાઇટેડ ફોરમ ઓફ બેંક યુનિયન હેઠળ આવતા બેંક કર્મચારી યુનિયનોએ પાંચ દિવસનાં વર્કિંગ સપ્તાહ સહિતની માંગો માટે ૨૮ સપ્ટેમ્બરથી ત્રણ દિવસની હડતાળની જાહેરાત કરી છે.
યુનિયનોેનો દાવો છે કે ઇન્ડિયન બેંક્સ એસોસિએશન (આઇબીએ) ૮ માર્ચ, ૨૦૨૪નાં રોજ થયેલ ૧૨મી દ્વિપક્ષીય સમજૂતી/ ૯મી જોઇન્ટ નોટ હેઠળ આ પ્રસ્તાવ અંગે સંમત થયું હતું.
આ સમજૂતી હેઠળ સોમવારથી શુક્રવાર સુધી કામનાં કલાક ૪૦ મિનિટ વધારવામાં આવવાની હતી. સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે આ પ્રસ્તાવ સરકારને મોકલવામાં આવ્યોે હતો અને હાલમાં તેના પર વિચાર કરવામાં આવી રહ્યો છે.
ત્રણ દિવસની દેશવ્યાપી હડતાળ અગાઉ ગ્રાહકોની બેકિંગ જરૂરિયાતને પૂર્ણ કરવા માટે સરકારે પબ્લિક સેક્ટરની બેંકોને રવિવાર, ૨૭ સપ્ટેમ્બરનાં રોજ ખુલ્લી રાખવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે.

નાણા મંત્રાલયે તમામ વિભાગો અને મંત્રાલયોને સલાહ આપી છે કે હડતાળને ધ્યાનમાં રાખીને સપ્ટેમ્બરનો પગાર સમયથી પહેલા જારી કરવામાં આવે. કેન્દ્રીય કર્મચારીઓનો પગાર અને પેન્શન ૨૫ સપ્ટેમ્બર સુધી ચુકવી દેવા જણાવવામાં આવ્યું છે.
આ દરમિયાન બેંકોએ પોતાના ગ્રાહકોને સલાહ આપી છે કે કોઇ પણ અસુવિધાથી બચવા માટ પ્રસ્તાવિત હડતાળની તારીખ અગાઉ પોતાની બેકિંગ લેવડદેવડ પૂર્ણ કરી લેવામાં આવે.

સહકારી બેન્કો ૨૮થી ૩૦ સપ્ટે.એ ચાલુ રહેશે

દેશભરમાં આગામી સપ્તાહે ૨૮થી ૩૦ સપ્ટેમ્બર સુધી સરકારી બેન્કોની હડતાળથી બેન્કિંગ વ્યવસ્થા ખોરવાઈ પડે તેવું જોખમ છે. જોકે, સામાન્ય જનતા અને ગ્રામીણ ખાતાધારકો માટે રાહતના સમાચાર છે. ૨૮થી ૩૦ સપ્ટેમ્બર સુધી હડતાળના આ સમયમાં સહકારી બેન્કો ખુલી રહેશે. આ બેન્કોના કર્મચારીઓ હડતાળમાં જોડાશે નહીં. સરકારી બેન્ક કર્મચારીઓના યુનિયનોએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેમની શાખાઓમાં રોકડ જમા, ઉપાડ, ગ્રામીણ લેવડ-દેવડ અને ચેક ક્લિયરન્સ સાથે સંકળાયેલી બધી જ સેવાઓ કોઈ અવરોધ વિના સામાન્યરૂપે ચાલુ રહેશે.

ટીએમસી સાંસદ મહુઆ મોઇત્રાએ દિલ્હીના પાર્લામેન્ટ સ્ટ્રીટ પોલીસ સ્ટેશનમાં મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર વિરુદ્ધ ફરિયાદ નોંધાવી છે. મહુઆનો આરોપ છે કે જ્ઞાનેશે મતદાર યાદીમાં નિયમો વિરુદ્ધ ફેરફાર કર્યા છે અને લાયક મતદારોના નામ કાઢી નાખ્યા છે.

X પર ફરિયાદની નકલ શેર કરતા મમતા બેનર્જીએ લખ્યું છે કે જ્ઞાનેષ ચોર કુમાર એક મનસ્વી અધિકારી છે જેમણે અન્ય બે ચૂંટણી કમિશનરોની સંમતિ વિના કાર્ય કર્યું છે.

આ ફરિયાદ ચૂંટણી પંચમાં બે ચૂંટણી કમિશનરો દ્વારા ECINET/ડિજિટલ મતદાર યાદી પ્રણાલી અને ફોર્મ-6 માં ફેરફારો અંગે વાંધાના અહેવાલો વચ્ચે આવી છે.

દરમિયાન, કોંગ્રેસના નેતૃત્વ હેઠળનો વિપક્ષ છ મહિનામાં બીજી વખત મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર સામે મહાભિયોગ કરવાની તૈયારી કરી રહ્યો છે. અગાઉ એપ્રિલમાં મહાભિયોગ પ્રસ્તાવ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ લોકસભામાં તેને ફગાવી દેવામાં આવ્યો હતો.

મહુઆએ ફરિયાદમાં આરોપ લગાવ્યો છે કે:

રાજ્ય સ્તરના ચૂંટણી અધિકારીઓને મતદાર યાદીની સંપૂર્ણ ઍક્સેસ આપવામાં આવી ન હતી.

જે મતદારોનો મતદાર યાદીમાં સમાવેશ કરવાનો અદાલતો દ્વારા આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો તેમની સામે પણ અપીલ દાખલ કરવામાં આવી હતી.

ચૂંટણી પંચની મંજૂરી વિના તેમના નામે પત્રો અને સંદેશાઓ જારી કરવામાં આવ્યા હતા.
મતદાર યાદીમાં VIP અને અગ્રણી વ્યક્તિઓના નામ જાળવી રાખવા માટે અનૌપચારિક સૂચનાઓ આપવામાં આવી હતી.

આગામી સત્રમાં મહાભિયોગ પ્રસ્તાવ લાવવાની તૈયારી કરી રહેલા વિપક્ષ

વિપક્ષ ફરી એકવાર જ્ઞાનેશ કુમાર સામે મહાભિયોગ પ્રસ્તાવ લાવવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે. એપ્રિલની શરૂઆતમાં, વિપક્ષે જ્ઞાનેશ કુમાર સામે મહાભિયોગ નોટિસ રજૂ કરી હતી, પરંતુ લોકસભામાં આ પ્રસ્તાવ ફગાવી દેવામાં આવ્યો હતો અને રાજ્યસભામાં હજુ પણ પેન્ડિંગ છે.

સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, કોંગ્રેસ આ વખતે પણ મહાભિયોગ પ્રસ્તાવનું નેતૃત્વ કરી રહી છે. કોંગ્રેસે વિપક્ષી પક્ષો સાથે આ મુદ્દા પર ચર્ચા કરી છે. આગામી બે અઠવાડિયામાં તે રજૂ થવાની શક્યતા છે.

બીજો કેસ સુપ્રીમ કોર્ટમાં પણ પહોંચ્યો છે, જ્યાં એક વકીલે ભારતના એટર્ની જનરલને પત્ર લખીને જ્ઞાનેશ કુમાર સામે અવમાનનાની કાર્યવાહીની માંગણી કરી છે.

કોંગ્રેસ 25 સપ્ટેમ્બરે રાજ્યોમાં વિરોધ કરશે

કોંગ્રેસે તેના રાજ્ય એકમોને 25 સપ્ટેમ્બરે તેમના સંબંધિત રાજ્ય ચૂંટણી પંચ કાર્યાલયો તરફ વિરોધ કૂચનું આયોજન કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. આ સમયગાળા દરમિયાન, મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારની ધરપકડ અને તેમને દૂર કરવાની માંગણીઓ કરવામાં આવે.

પ્રદર્શનના બીજા તબક્કામાં, તમામ જિલ્લા કોંગ્રેસ સમિતિઓ 28 સપ્ટેમ્બરના રોજ પોતપોતાના જિલ્લા કલેક્ટર કચેરીઓ તરફ સમાન વિરોધ કૂચ કરશે.

જ્ઞાનેશ કુમાર અંગે વિવાદ એક મીડિયા રિપોર્ટ પછી શરૂ થયો

આખો મામલો ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના એક અહેવાલથી શરૂ થયો જેમાં ચૂંટણી પંચના અધિકારીઓ વચ્ચે SIR અંગે મતભેદોની વિગતો આપવામાં આવી હતી.

અહેવાલ મુજબ, ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશીએ SIR પ્રક્રિયા અંગે ચૂંટણી પેનલમાં વારંવાર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી.

અહેવાલ મુજબ, SIR પ્રક્રિયાનું નિરીક્ષણ ત્રણ અધિકારીઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે, પરંતુ સંધુ અને જોશીએ છેલ્લા 10 મહિનામાં ઔપચારિક રીતે ઓછામાં ઓછા 14 વાંધા દાખલ કર્યા હતા. આમાંથી ચાર વાંધા એક જ દિવસે દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા.

અહેવાલમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે આ વાંધા સંધુ અને જોશીની જાણકારી વિના જારી કરાયેલા નિર્ણયો અને આદેશો અંગે હતા.

જ્ઞાનેશ કુમાર સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવશે કે નહીં: ૩ શક્યતાઓ

૧. તેમના કાર્યકાળ સંબંધિત નિર્ણયો સામે પોલીસ કાર્યવાહી કરી શકાતી નથી: જ્ઞાનેશ કુમાર મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અને અન્ય ચૂંટણી કમિશનરો (નિમણૂક, સેવાની શરતો અને કાર્યકાળ) અધિનિયમ, ૨૦૨૩ ની કલમ ૧૬ હેઠળ સુરક્ષિત છે. એટલે કે, કલમ ૧૬ તેમને “તેમની સત્તાવાર ફરજો નિભાવવામાં લેવામાં આવેલા કોઈપણ કાર્ય અથવા નિર્ણય” માટે, પછી ભલે તે દીવાની હોય કે ફોજદારી, કાર્યવાહીથી રક્ષણ આપે છે.

કાનૂની નિષ્ણાતોના મતે, જ્યાં સુધી આ જોગવાઈ અસ્તિત્વમાં છે, ત્યાં સુધી તેમને ફક્ત પોલીસ કાર્યવાહી અથવા ધરપકડ દ્વારા દૂર કરવા, તેમની સામે કેસ ચલાવવાનું તો દૂર, કાયદેસર રીતે ખૂબ જ પડકારજનક છે.

૨. ભાજપ બધા આરોપોને સખત રીતે નકારી કાઢે છે: જ્ઞાનેશ કુમારનો કાર્યકાળ જાન્યુઆરી ૨૦૨૯ માં સમાપ્ત થાય છે, એટલે કે તેઓ ઓછામાં ઓછા બે વર્ષ સુધી પદ પર રહેશે. શાસક ભારતીય જનતા પાર્ટીએ તમામ આરોપોને સ્પષ્ટપણે નકારી કાઢ્યા છે. પક્ષ માને છે કે આ આરોપો પાયાવિહોણા છે. સંધુ અને જોશીના વાંધા કોઈપણ ખોટા કામના પુરાવા નથી, પરંતુ કાર્યરત લોકશાહીની નિશાની છે. આનો અર્થ એ છે કે તેઓ તેમની સામે કોઈ કાર્યવાહી કરવાના મૂડમાં નથી.

૩. મહાભિયોગ એ છેલ્લો ઉપાય છે, પરંતુ વિપક્ષ પાસે બહુમતી નથી: કલમ ૩૨૪ (૫) મુજબ, મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને ફક્ત મહાભિયોગ દ્વારા જ દૂર કરી શકાય છે. મહાભિયોગ પ્રસ્તાવ રજૂ કરવા માટે, લોકસભામાં ૧૦૦ સાંસદો અને રાજ્યસભામાં ૫૦ સાંસદોનો ટેકો જરૂરી છે. લોકસભાના અધ્યક્ષ અને રાજ્યસભાના અધ્યક્ષે તેને સ્વીકારવો કે નહીં તે નક્કી કરવાનું રહેશે.

વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં, મહાભિયોગ પ્રસ્તાવ પસાર કરવા માટે વિપક્ષને સંસદના બંને ગૃહોમાં ૨/૩ બહુમતીની જરૂર પડશે. આનો અર્થ એ છે કે લોકસભામાં ૩૬૨ સાંસદો અને રાજ્યસભામાં ૧૬૪ સાંસદોનો ટેકો છે. હાલમાં સંસદમાં વિપક્ષ પાસે એટલું સમર્થન નથી.