મે-જૂનના તીર્થયાત્રાના સમયગાળા દરમિયાન, VIP દર્શનના નામે ભક્તો પાસેથી પ્રતિ વ્યક્તિ ₹1,100 ની અનધિકૃત ફી વસૂલવામાં આવતી હતી. આ ખાસ વ્યવસ્થા દ્વારા ₹1.63 કરોડની જંગી રકમ વસૂલવામાં આવી હતી. બદ્રીનાથ કેદારનાથ મંદિર સમિતિ (BKTC) ના આંતરિક બોર્ડ સભ્યોએ આ નિર્ણયની કાયદેસરતા પર સવાલ ઉઠાવતા આ મામલો મોટા વહીવટી અને રાજકીય સંકટમાં ફેરવાઈ ગયો. બોર્ડની મંજૂરી વિના ફી વસૂલવા, પ્રસાદનો નાણાકીય ગેરઉપયોગ અને VIP મહેમાનોના નામે નકલી બિલ બનાવવાના ગંભીર આરોપોએ મંદિર વ્યવસ્થાપનની નાણાકીય અને સંસ્થાકીય પારદર્શિતાને ગંભીર પડકાર ફેંક્યો છે.
પૃષ્ઠભૂમિ અને ઘટનાઓ
મે અને જૂન 2026 માં, ભારત અને વિદેશથી બદ્રીનાથ ધામની મુલાકાત લેનારા યાત્રાળુઓની સંખ્યામાં અભૂતપૂર્વ વધારો નોંધવામાં આવ્યો હતો. ભારે ભીડને કારણે, સામાન્ય મુલાકાતીઓને ઘણા કલાકો સુધી કતારોમાં રાહ જોવી પડી હતી.
ઐતિહાસિક સંદર્ભ: શ્રી બદ્રીનાથ-કેદારનાથ મંદિર સમિતિ અધિનિયમ, ૧૯૩૯ હેઠળ સ્થાપિત નિયમો અનુસાર, VIP પ્રોટોકોલ વ્યવસ્થા હંમેશા સંપૂર્ણપણે મફત રહી છે અને ફક્ત રાજ્યના સત્તાવાર મહેમાનો, વરિષ્ઠ નાગરિકો અથવા પ્રતિષ્ઠિત મહાનુભાવો માટે જ અનામત રાખવામાં આવી છે.
નિયમોનું ઉલ્લંઘન: ૨૯ જૂનથી, મંદિરના કેટલાક અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓએ, પૂર્વ સૂચના અથવા બોર્ડના લેખિત ઠરાવ વિના, “પાછળના દરવાજા” વિશેષ દર્શન પ્રણાલી શરૂ કરી, જેમાં પ્રતિ ભક્ત ₹૧,૧૦૦ વસૂલવામાં આવ્યા.
કુલ વસૂલાત: આ અનધિકૃત પ્રક્રિયા દ્વારા, થોડા દિવસોમાં જ ભક્તો પાસેથી ₹૧.૬૩ કરોડ વસૂલવામાં આવ્યા.
વહીવટી મતભેદો અને વિરોધાભાસી મંતવ્યો
આ સમગ્ર વિવાદે મંદિર સમિતિમાં ઊંડા વહીવટી ઝઘડા અને વિરોધાભાસોને ઉજાગર કર્યા છે. બે મુખ્ય વિરોધી પક્ષો ઉભરી આવ્યા છે:
CEOનો સત્તાવાર મત
BKTCના મુખ્ય કાર્યકારી અધિકારી (CEO) સોહન સિંહ રંગડે આ ફી-આધારિત પ્રણાલીનો બચાવ કર્યો છે. તેમની દલીલો નીચે મુજબ છે:
ભીડ નિયંત્રણ: યાત્રાધામ દરમિયાન અનિયંત્રિત રીતે પહોંચેલા VIP અને પ્રોટોકોલ-શોધકોની સંખ્યાને મર્યાદિત કરવા માટે નાણાકીય નાકાબંધી જરૂરી હતી.
દલાલો પર કડક કાર્યવાહી: કેટલાક બહારના લોકો અને સ્થાનિક દલાલો ભોળા ભક્તો પાસેથી પૈસા પડાવવા માટે અપંગ અથવા ખાસ શ્રેણીના લોકોનું છેતરપિંડીથી શોષણ કરી રહ્યા હતા. રસીદ પ્રણાલીએ આને અટકાવી દીધું.
નાણાકીય પારદર્શિતા: સીઈઓનો દાવો છે કે એકત્રિત કરાયેલા ₹1.63 કરોડના દરેક પૈસા માટે સત્તાવાર રસીદો જારી કરવામાં આવી છે, અને સમગ્ર રકમ સમિતિના બેંક ખાતામાં સુરક્ષિત રીતે જમા કરવામાં આવી છે.
ઉપપ્રમુખ અને બોર્ડ સભ્યોના આરોપો
BKTCના ઉપપ્રમુખ ઋષિ પ્રસાદ સતી અને બોર્ડ સભ્ય કિશોર પનવારે આ પગલાને સંપૂર્ણપણે ગેરકાયદેસર અને સરમુખત્યારશાહી ગણાવ્યું છે. તેમના મતે, 1939ના કાયદા હેઠળ, ફક્ત મંદિર સમિતિના સંપૂર્ણ બોર્ડ પાસે કોઈપણ નવી વસૂલાત, પૂજા ફી અથવા દર્શન ફી લાદવાનો વિશિષ્ટ અધિકાર છે.
મીટિંગમાં છુપાયેલ: તાજેતરની બોર્ડ મીટિંગમાં ફક્ત ચોક્કસ પૂજા ફી વધારવાનો પ્રસ્તાવ પસાર કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ ₹1,100 VIP ટિકિટનો ઉલ્લેખ પણ કરવામાં આવ્યો ન હતો.
કટોકટીના માર્ગને અવગણવામાં આવ્યો: બોર્ડના સભ્યોનો દલીલ છે કે જો ભીડ નિયંત્રણ માટે આ ફી એકદમ જરૂરી હોત, તો મેનેજમેન્ટ તાત્કાલિક ઓનલાઈન મીટિંગ બોલાવીને કાનૂની મંજૂરી મેળવી શક્યું હોત, જે કરવામાં આવ્યું ન હતું.
દાન અને પ્રસાદનો દુરુપયોગ
ભૈરવ સેના અને મંદિરના હિસ્સેદારો દ્વારા સોશિયલ મીડિયા પર ગંભીર વિડિઓઝ અને ફરિયાદો શેર કરવામાં આવી હતી, જેમાં મંદિરના દાન પેટીઓ અને દાન ગણતરીઓમાં ચોરીનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો. પ્રાથમિક વિભાગીય તપાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે મંદિર સમિતિના અધ્યક્ષ હેમંત દ્વિવેદીના કાર્યાલય સાથે જોડાયેલા સસ્પેન્ડ કરાયેલા અંગત સહાયક પ્રમોદ નૌટિયાલ આ ગેરકાયદેસર નેટવર્કના મુખ્ય સૂત્રધાર હતા.
સીસીટીવી કેમેરાની રહસ્યમય બદલી
દાન ચોરીના આરોપો જાહેર થયાના થોડા દિવસો પહેલા, મંદિર પરિસરમાં સ્થાપિત તમામ 32 સીસીટીવી કેમેરા અચાનક બદલી નાખવામાં આવ્યા હતા. જોકે વહીવટીતંત્રે આને દાતા દ્વારા ઉચ્ચ-રિઝોલ્યુશન કેમેરા દાન કરવાની નિયમિત પ્રથા ગણાવી છે, તપાસ એજન્સીઓ તેને જૂના ડિજિટલ વિડિઓ રેકોર્ડર (DVR) માંથી પુરાવા ભૂંસી નાખવા અથવા તેની સાથે ચેડા કરવાના પ્રયાસ તરીકે પણ જોઈ રહી છે.
VIP મહેમાનો માટે નકલી આતિથ્ય બિલ
આ વિવાદ પાછળની કડીઓની તપાસ કરતા વધુ એક ગંભીર નાણાકીય ગેરરીતિનો ખુલાસો થયો છે. મંદિર સમિતિના રેસ્ટ હાઉસ અને કેન્ટીનમાં અનેક રાજકારણીઓ, જનપ્રતિનિધિઓ અને કાલ્પનિક VIP મહેમાનો માટે રહેવા અને ભોજન માટે લાખો રૂપિયાના શંકાસ્પદ બિલ પસાર કરવામાં આવ્યા હતા. જ્યારે આ મામલો પ્રકાશમાં આવ્યો, ત્યારે ઘણા વર્તમાન જનપ્રતિનિધિઓએ લેખિત નિવેદનો જારી કરીને સ્પષ્ટતા કરી કે તેઓ તે તારીખો પર ત્યાં ક્યારેય રોકાયા નથી અને જ્યારે પણ તેઓ મુલાકાત લેતા હતા, ત્યારે તેમના પોતાના વ્યક્તિગત ખર્ચનો ભોગ બનતા હતા.
કાનૂની અને વહીવટી કાર્યવાહી
આ મામલાની સંવેદનશીલતા અને લાખો હિન્દુઓની આસ્થા સાથેના તેના જોડાણને કારણે, ઉત્તરાખંડ સરકાર અને પોલીસ વહીવટીતંત્રે તાત્કાલિક કાર્યવાહી શરૂ કરી છે. મુખ્ય આરોપી પ્રમોદ નૌટિયાલને પ્રથમ દૃષ્ટિએ દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યો છે અને તાત્કાલિક અસરથી સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યો છે, અને તેનું મુખ્ય મથક જોશીમઠમાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવ્યું છે. મંદિરના અધિકારી યુદ્ધવીર પુષ્પવનની ફરિયાદના આધારે, આરોપીઓ વિરુદ્ધ બદ્રીનાથ પોલીસ સ્ટેશનમાં ભારતીય દંડ સંહિતા (IPC) ની કલમ 306 (વિશ્વાસનો ગુનાહિત ભંગ) અને 316(5) (જાહેર સેવક દ્વારા ગુનાહિત વિશ્વાસનો ભંગ) હેઠળ કેસ નોંધવામાં આવ્યો છે.
ઉચ્ચ-સ્તરીય તપાસ
મુખ્યમંત્રીના નિર્દેશ પર, સરકારે ગઢવાલ કમિશનરની અધ્યક્ષતામાં ત્રણ સભ્યોની ઉચ્ચ-સ્તરીય તપાસ સમિતિની રચના કરી છે. આ સમિતિને તમામ નાણાકીય દસ્તાવેજો, રસીદ પુસ્તકો, બેંક ખાતાઓ અને CCTV ફૂટેજની સંપૂર્ણ તપાસ કરવા અને 15 દિવસમાં સરકારને તેનો અંતિમ અહેવાલ સુપરત કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે.
