ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ પર ફરી એકવાર આંતરરાષ્ટ્રીય તણાવ વધ્યો છે. બુધવારે, સંયુક્ત રાષ્ટ્રના પરમાણુ નિરીક્ષક સંસ્થા, આંતરરાષ્ટ્રીય પરમાણુ ઊર્જા એજન્સી (IAEA) ના બોર્ડ ઓફ ગવર્નર્સે ઈરાનના કેસને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ (UNSC) ને મોકલવાનો નિર્ણય લીધો. લગભગ 20 વર્ષમાં આ પહેલી વાર છે જ્યારે IAEA બોર્ડે આ રીતે ઈરાનને સુરક્ષા પરિષદને મોકલ્યો છે.
લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી તપાસમાં ઈરાનના સહયોગના અભાવને કારણે આ કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. IAEA નિરીક્ષકોને ઈરાનમાં ઘણી જગ્યાએ યુરેનિયમના નિશાન મળ્યા હતા જે દેશે સત્તાવાર રીતે જાહેર કર્યા ન હતા.
મતદાનમાં શું થયું?
35 સભ્યોના IAEA બોર્ડમાંથી, 23 દેશોએ ઠરાવની તરફેણમાં મતદાન કર્યું. ચીન, રશિયા અને નાઇજરે ઠરાવનો વિરોધ કર્યો, જ્યારે આઠ દેશોએ મતદાનમાં ભાગ લીધો નહીં. બાકી ચૂકવણીને કારણે એક દેશ મતદાનથી દૂર રહ્યો. આ ઠરાવ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, બ્રિટન, ફ્રાન્સ અને જર્મની દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો.
ઈરાન સામે શું આરોપો છે?
IAEA બોર્ડે જૂન 2025 માં ઈરાનને તેના પરમાણુ અપ્રસાર જવાબદારીઓનું પાલન ન કરતો દેશ ગણાવ્યો હતો. આનું મુખ્ય કારણ વિવિધ અઘોષિત સ્થળોએ મળેલા યુરેનિયમના નિશાનોની તપાસમાં સહકાર આપવામાં ઈરાનનો નિષ્ફળતા હતી.
પશ્ચિમી અધિકારીઓને ડર છે કે આ નિશાન 2003 થી ઈરાનના ગુપ્ત પરમાણુ શસ્ત્ર કાર્યક્રમને સૂચવી શકે છે. જો કે, ઈરાને સતત આ આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે, એમ કહીને કે તેનો પરમાણુ કાર્યક્રમ સંપૂર્ણપણે શાંતિપૂર્ણ છે અને તે પરમાણુ શસ્ત્રો વિકસાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો નથી.
આ મામલો હવે યુએન સુરક્ષા પરિષદમાં કેમ પહોંચ્યો છે?
IAEA ના આ નિર્ણય સાથે, ઈરાનનો કેસ હવે યુએનમાં ઉચ્ચ સ્તરે પહોંચી ગયો છે.
સુરક્ષા પરિષદ પાસે વધુ પ્રતિબંધો લાદવા અથવા સંપત્તિ ફ્રીઝ કરવા જેવા પગલાં લેવાની ક્ષમતા છે.
જો કે, આ કિસ્સામાં તાત્કાલિક દંડાત્મક કાર્યવાહીની શક્યતા ઓછી માનવામાં આવે છે.
આ મુખ્યત્વે એટલા માટે છે કારણ કે રશિયા અને ચીન સુરક્ષા પરિષદના કાયમી સભ્યો છે અને તેમની પાસે વીટો પાવર છે.
આ ઠરાવમાં IAEAના ડિરેક્ટર જનરલ રાફેલ ગ્રોસીને બોર્ડના નિર્ણય અને અગાઉ પસાર કરાયેલા ઠરાવોની જાણ યુએનના સભ્ય દેશો, સુરક્ષા પરિષદ અને જનરલ એસેમ્બલીને કરવા હાકલ કરવામાં આવી છે.
ઈરાનના પરમાણુ સ્થળો પર હુમલા પછી શું બદલાયું?
જૂન 2025 માં ઈઝરાયલ અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે તેના પરમાણુ સ્થળો પર હુમલો કર્યો ત્યારે ઈરાન સાથે તણાવ વધુ વધ્યો. આ હુમલાઓ પછી, ઈરાને IAEA નિરીક્ષકોને અસરગ્રસ્ત પરમાણુ સ્થળોની ઍક્સેસ આપી નથી. IAEA હજુ સુધી ઈરાનના સમૃદ્ધ યુરેનિયમના ભંડારની વર્તમાન સ્થિતિ ચકાસી શક્યું નથી, જે શસ્ત્રો-ગ્રેડ સ્તરની નજીક પહોંચી ગયું છે.
ઈરાન પાસે કેટલું સમૃદ્ધ યુરેનિયમ છે?
IAEA અનુસાર, ઈરાન પાસે આશરે 440.9 કિલોગ્રામ સમૃદ્ધ યુરેનિયમનો ભંડાર છે જે 60 ટકા સુધી શુદ્ધતા સુધી પહોંચે છે.
