હિંદુ પરંપરામાં દિવાળીનો તહેવાર માત્ર એક દિવસની ઉજવણી નથી, પરંતુ ખુશીઓ, પ્રકાશ અને સમૃદ્ધિનો પાંચ દિવસીય મહાપર્વ માનવામાં આવે છે. આ પાંચ દિવસીય પર્વને પંચપર્વ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. વર્ષ 2026માં દિવાળીની તારીખોને લઈને રહેલી મૂંઝવણ હવે દૂર થઈ ગઈ છે. પ્રકાશનું આ પાવન પર્વ 6 નવેમ્બર 2026થી ધનતેરસ સાથે શરૂ થશે અને 11 નવેમ્બરે ભાઈબીજ સાથે તેનું સમાપન થશે.
કારતક મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષની ત્રયોદશીથી શરૂ થઈને શુક્લ પક્ષની દ્વિતીયા સુધી ચાલતા આ પાંચ દિવસ દરમિયાન દેવી લક્ષ્મી, ભગવાન ગણેશ, કુબેર દેવ, ભગવાન ધન્વંતરિ, ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ અને યમરાજની વિશેષ પૂજા કરવામાં આવે છે. આવો જાણીએ 2026માં દિવાળીના પાંચેય પર્વ કઈ તારીખે ઉજવાશે.
ધનતેરસ – 6 નવેમ્બર 2026
દિવાળીના પાંચ દિવસીય પર્વની શરૂઆત કારતક કૃષ્ણ ત્રયોદશી એટલે કે ધનતેરસથી થશે. વર્ષ 2026માં ધનતેરસ 6 નવેમ્બર, શુક્રવારે ઉજવાશે. આ દિવસે આરોગ્યના દેવતા ભગવાન ધન્વંતરિ અને ધનના દેવતા કુબેરની પૂજા કરવામાં આવે છે.
ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર ધનતેરસના દિવસે સોનું, ચાંદી, નવા વાસણો, વાહન અથવા અન્ય વસ્તુઓ ખરીદવી શુભ માનવામાં આવે છે. સાંજે યમરાજના નામે યમદીપ પ્રગટાવવાની પણ પરંપરા છે.
નરક ચતુર્દશી – 7 નવેમ્બર 2026
નરક ચતુર્દશીને નાની દિવાળી, રૂપ ચૌદશ અને કાળી ચૌદશ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. વર્ષ 2026માં આ પર્વ 7 નવેમ્બર, શનિવારે ઉજવાશે. આ દિવસે સૂર્યોદય પહેલાં તલના તેલથી અભ્યંગ સ્નાન કરવાની પરંપરા છે.
સાંજે ઘરના મુખ્ય દરવાજા સહિત વિવિધ સ્થળોએ દીવા પ્રગટાવવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર આ પરંપરા નકારાત્મકતાને દૂર કરીને પ્રકાશ અને સકારાત્મકતાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
દિવાળી અને લક્ષ્મી પૂજન – 8 નવેમ્બર 2026
કારતક અમાવસ્યાની રાત્રે મુખ્ય દિવાળી અને લક્ષ્મી પૂજન કરવામાં આવે છે. વર્ષ 2026માં દિવાળી 8 નવેમ્બર, રવિવારે ઉજવાશે. આ દિવસે સાંજે પ્રદોષ કાળમાં દેવી લક્ષ્મી, દેવી સરસ્વતી અને ભગવાન ગણેશની પૂજા કરવામાં આવે છે.
ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર આ જ દિવસે ભગવાન શ્રીરામ 14 વર્ષનો વનવાસ પૂર્ણ કરીને અયોધ્યા પરત ફર્યા હતા. તેમના સ્વાગત માટે અયોધ્યાવાસીઓએ દીવા પ્રગટાવ્યા હતા.
ગોવર્ધન પૂજા – 10 નવેમ્બર 2026
કારતક શુક્લ પક્ષની પ્રતિપદાના દિવસે ગોવર્ધન પૂજા અને અન્નકૂટનો તહેવાર ઉજવવામાં આવે છે. 2026માં આ પર્વ 10 નવેમ્બર, મંગળવારે મનાવવામાં આવશે.
આ દિવસે ગાયના છાણથી ગોવર્ધન પર્વતની પ્રતિકૃતિ બનાવી તેની પૂજા કરવામાં આવે છે. ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને 56 ભોગ અથવા અન્નકૂટનો પ્રસાદ અર્પણ કરવામાં આવે છે. આ પર્વ પ્રકૃતિ અને પશુધન પ્રત્યે આભાર વ્યક્ત કરવાનો સંદેશ આપે છે.
ભાઈબીજ – 11 નવેમ્બર 2026
પાંચ દિવસીય દિવાળી પર્વનું સમાપન 11 નવેમ્બર, બુધવારે ભાઈબીજ એટલે કે યમ દ્વિતીયા સાથે થશે. આ દિવસે બહેનો પોતાના ભાઈના કપાળ પર તિલક કરીને તેમના લાંબા આયુષ્ય અને સુખ-સમૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરે છે.
પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર આ દિવસે યમરાજ પોતાની બહેન યમુનાના ઘરે ભોજન કરવા ગયા હતા. તેથી ભાઈબીજના દિવસે બહેનના ઘરે ભોજન કરવાની પરંપરા પણ જોવા મળે છે. આ રીતે ધનતેરસથી શરૂ થયેલો દિવાળીનો પાંચ દિવસીય પર્વ ભાઈબીજ સાથે પૂર્ણ થાય છે.
