માહિતી અધિકાર અધિનિયમ 2005 (RTI) હેઠળ મળેલી માહિતી મુજબ, જાન્યુઆરી 2025થી 14 મહિનામાં રાજ્યમાં 149 દિપડાઓના મૃત્યુ નોંધાયા છે. આંકડા મુજબ સૌથી વધુ 31% મોત માર્ગ અકસ્માતોમાં થયા છે, જેમાંથી 19 દિપડાઓ હાઈવે પર મૃત્યુ પામ્યા હતા.
RTI અરજદાર એક્ટિવિસ્ટ અજય દુબેએ જણાવ્યું કે આ આંકડા ગંભીર સ્થિતિ દર્શાવે છે, જ્યારે વન વિભાગે કહ્યું છે કે મોત ઘટાડવા માટે પ્રયત્નો ચાલી રહ્યા છે. વિભાગ મુજબ 4% મૃત્યુ દર સ્વીકાર્ય મર્યાદામાં આવે છે.ફેબ્રુઆરી 2024માં જાહેર થયેલી ભારતમાં દિપડાની સ્થિતિ 2022 રિપોર્ટ અનુસાર, મધ્ય પ્રદેશમાં દેશની સૌથી વધુ દિપડાઓની વસ્તી છે, જે 3907 છે. ત્યારબાદ મહારાષ્ટ્ર અને કર્ણાટક આવે છે. 2018માં અહીં 3421 દિપડાઓની ગણતરી થઈ હતી.
RTIના જવાબ મુજબ 14 મહિનામાં થયેલા મૃત્યુના કારણો આ મુજબ છે:
31% માર્ગ અકસ્માત
24% વૃદ્ધાવસ્થા અને બીમારી
21% અંદરની લડાઇ અને સંઘર્ષ
14% શિકાર અથવા બદલો
8 દિપડાઓ વીજ કરંટથી મૃત્યુ પામ્યા
2 દિપડાઓ જાળમાં ફસાયા
આશરે 9% કેસમાં કારણ અજ્ઞાત
વન વિભાગના અધિકારી એલ. કૃષ્ણમૂર્તિએ જણાવ્યું કે મૃત્યુ દર ઘટાડવા માટે ખાસ રોડમેપ તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. દિપડાઓ નાના કદના અને સહેલાઈથી નજરમાં ન આવતાં હોવાથી તેઓ મોટા વિસ્તારમાં અને ઘણીવાર માનવીય વસાહતોની નજીક રહે છે.
મોતની સંખ્યા ઘટાડવા માટે વન વિભાગ દ્વારા રસ્તાઓ પર ચેતવણીના બોર્ડ, પ્રાણીઓ માટે સલામત પસાર માર્ગ અને નિયમિત પેટ્રોલિંગ જેવી વ્યવસ્થાઓ કરવામાં આવી રહી છે. સાથે જ રસ્તા પાસે પાણીના સ્ત્રોત ન બનાવવા પણ સલાહ આપવામાં આવી રહી છે, કારણ કે પ્રાણીઓ પાણી શોધતા રસ્તા તરફ આવે છે અને અકસ્માતનો ભોગ બને છે.
એક અન્ય અધિકારીએ જણાવ્યું કે આશરે 4000 દિપડાઓમાંથી 149 (લગભગ 4%)નું મૃત્યુ ‘કેટ ફેમિલી’માં સામાન્ય ગણાય છે, કારણ કે આ વર્ગમાં દર વર્ષે 10-20% નુકસાન સામાન્ય માનવામાં આવે છે.
