CBSE એ 2026-27 ના સત્રથી ધોરણ 9 ના વિદ્યાર્થીઓ માટે બે ભારતીય ભાષાઓ સહિત ત્રણ ભાષાઓનો અભ્યાસ ફરજિયાત બનાવ્યો છે. ત્રીજી ભાષા માટે કોઈ બોર્ડ પરીક્ષા નહીં હોય; આંતરિક મૂલ્યાંકન લેવામાં આવશે.
સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ સેકન્ડરી એજ્યુકેશન (CBSE) એ ધોરણ 9 અને 10 માટે ભાષા નીતિમાં મોટો ફેરફાર કર્યો છે. 2026-27 ના સત્રથી, ધોરણ 9 ના વિદ્યાર્થીઓ માટે ત્રણ ભાષાઓનો અભ્યાસ ફરજિયાત રહેશે. આ નવો નિયમ 1 જુલાઈ, 2026 થી દેશભરની તમામ CBSE શાળાઓમાં લાગુ કરવામાં આવશે. જોકે, રાહતની વાત એ છે કે ધોરણ 10 ની બોર્ડ પરીક્ષામાં કોઈ ત્રીજી ભાષાનું પેપર નહીં હોય.
15 મે, 2026 ના રોજ જારી કરાયેલા પરિપત્રમાં, CBSE એ જણાવ્યું હતું કે આ નિર્ણય નવી શિક્ષણ નીતિ (NEP) હેઠળ બહુભાષી શિક્ષણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે લેવામાં આવ્યો છે. બોર્ડ જણાવે છે કે તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વિદ્યાર્થીઓને ભારતીય ભાષાઓ સાથે જોડવાનો અને ભાષાકીય સમજ વિકસાવવાનો છે.
નવી સિસ્ટમ હેઠળ, વિદ્યાર્થીઓએ ત્રણ ભાષાઓનો અભ્યાસ કરવો પડશે, જે R1, R2 અને R3 તરીકે ઓળખાય છે. આમાંથી ઓછામાં ઓછી બે ભાષાઓ ફરજિયાત ભારતીય ભાષાઓ હશે.
જો કોઈ વિદ્યાર્થી વિદેશી ભાષાનો અભ્યાસ કરવા માંગે છે, તો તેઓ વિદેશી ભાષાને તેમની ત્રીજી ભાષા તરીકે ત્યારે જ પસંદ કરી શકશે જો અન્ય બે ભાષાઓ ભારતીય હોય. વિદેશી ભાષાને વધારાના ચોથા વિષય તરીકે પણ લઈ શકાય છે.
આનો અર્થ એ થયો કે હવે વિદ્યાર્થીઓ માટે હિન્દી, સંસ્કૃત, પંજાબી, મરાઠી, તમિલ, તેલુગુ અને બંગાળી જેવી ભારતીય ભાષાઓનો અભ્યાસ કરવો વધુ મહત્વપૂર્ણ બનશે.
ત્રીજી ભાષા માટે કોઈ બોર્ડ પરીક્ષા નહીં હોય.
સીબીએસઈએ સ્પષ્ટતા કરી છે કે ધોરણ 10 માં ત્રીજી ભાષા અથવા R3 માટે કોઈ બોર્ડ પરીક્ષા નહીં હોય.
આ વિષયનું મૂલ્યાંકન શાળા સ્તરે કરવામાં આવશે. શાળાઓ આંતરિક પરીક્ષાઓ લેશે અને ગુણ આપશે, જે CBSE પ્રમાણપત્રમાં પ્રતિબિંબિત થશે.
બોર્ડે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કોઈપણ વિદ્યાર્થીને ફક્ત તેમની ત્રીજી ભાષાના કારણે ધોરણ 10 ની બોર્ડ પરીક્ષામાં બેસવાથી રોકવામાં આવશે નહીં.
CBSE કહે છે કે તેનો ઉદ્દેશ્ય વધારાની બોર્ડ પરીક્ષાઓ માટે બાળકો પર દબાણ લાવવાનો નથી, પરંતુ ભાષા શિક્ષણને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.
નવો નિયમ જુલાઈથી લાગુ કરવામાં આવશે.
જોકે 2026-27 શૈક્ષણિક સત્ર એપ્રિલમાં શરૂ થયું હતું, CBSE એ તેને “સંક્રમણ વર્ષ” માન્યું છે.
બોર્ડે જણાવ્યું છે કે શાળાઓને નવી સિસ્ટમ લાગુ કરવા માટે સમય અને સુગમતા આપવામાં આવશે જેથી વિદ્યાર્થીઓને અચાનક ફેરફારોનો સામનો ન કરવો પડે.
CBSE અનુસાર, આ સમયગાળા દરમિયાન કોઈપણ વિદ્યાર્થીને ગેરલાભ નહીં થાય.
શાળાઓ સામે શિક્ષક પડકારો
નવી ભાષા નીતિ લાગુ થયા પછી, ઘણી શાળાઓમાં ભાષા શિક્ષકોની અછતનો સામનો કરવો પડી શકે છે. આને ધ્યાનમાં રાખીને, CBSE એ શાળાઓને ઘણા વિકલ્પો આપ્યા છે.
હવે કયા પુસ્તકો શીખવવામાં આવશે?
જ્યાં સુધી નવા પુસ્તકો તૈયાર ન થાય ત્યાં સુધી, વિદ્યાર્થીઓને ત્રીજી ભાષા માટે ધોરણ 6 ના પુસ્તકોમાંથી શીખવવામાં આવશે.
CBSE મુજબ, ધોરણ 6 અને 9 વચ્ચે ભાષા કૌશલ્યમાં આશરે 75 થી 80 ટકા સમાનતા છે, તેથી આ સિસ્ટમ પ્રારંભિક તબક્કામાં અપનાવવામાં આવી રહી છે.
આ સાથે, શાળાઓ બાળકોની ભાષા સમજણ સુધારવા માટે સ્થાનિક સાહિત્ય, કવિતાઓ, વાર્તાઓ અને અન્ય સામગ્રી પણ શીખવી શકશે.
CBSE 15 જૂન સુધીમાં વિગતવાર માર્ગદર્શિકા જારી કરશે.
ખાસ બાળકો અને વિદેશી વિદ્યાર્થીઓ માટે રાહત
CBSE એ વિકલાંગ બાળકો માટે ખાસ છૂટ માટે પણ જોગવાઈઓ કરી છે.
વધુમાં, વિદેશથી પરત ફરતા વિદ્યાર્થીઓ અને ભારતની બહાર સ્થિત CBSE શાળાઓ માટે ખાસ સુગમતા લાગુ કરી શકાય છે.
આ નિર્ણય શા માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે?
શિક્ષણ નિષ્ણાતોના મતે, તાજેતરના વર્ષોમાં શાળા શિક્ષણ સંબંધિત આ સૌથી મોટો ફેરફાર માનવામાં આવે છે. નવી નીતિ ભારતીય ભાષાઓને પ્રોત્સાહન આપશે અને વિદ્યાર્થીઓને તેમની માતૃભાષા અને પ્રાદેશિક ભાષાઓ સાથે વધુ જોડવાની મંજૂરી આપશે.
જોકે, ઘણા માતાપિતા અને શાળાઓને વધારાની ભાષાઓ, શિક્ષકની ઉપલબ્ધતા અને સમય વ્યવસ્થાપન જેવા પડકારોનો સામનો કરવો પડશે.
CBSE એ હાલમાં બોર્ડ પરીક્ષાઓના દબાણને દૂર કરીને અને શાળાઓને સુગમતા પ્રદાન કરીને આ સંક્રમણને સરળ બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.
