ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે લાંબા સમયથી અટકેલી વચગાળાની ટ્રેડ ડીલને લઈને આવતા અઠવાડિયે ફરીથી વાતચીત શરૂ થવા જઈ રહી છે. કેન્દ્ર સરકારનું એક ઉચ્ચ-સ્તરીય પ્રતિનિધિમંડળ આવતા અઠવાડિયે વોશિંગ્ટન રવાના થશે. આ મુલાકાત એવા સમયે થઈ રહી છે જ્યારે અમેરિકામાં ટેરિફ નિયમો અને અદાલતી નિર્ણયોને કારણે વ્યાપારી સમીકરણો બદલાઈ ગયા છે.
PTIના અહેવાલ મુજબ, બુધવારે સરકારી સૂત્રોએ પ્રતિનિધિમંડળની આ યાત્રાની પુષ્ટિ કરી. પહેલા આ કરાર પર માર્ચમાં હસ્તાક્ષર થવાની અપેક્ષા હતી, પરંતુ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ શાસન દરમિયાન લાગુ કરાયેલી ટેરિફ વ્યવસ્થા અને અમેરિકી સુપ્રીમ કોર્ટના તાજેતરના એક નિર્ણયે પરિસ્થિતિઓને મુશ્કેલ બનાવી દીધી છે.
માર્ચમાં થવાનો હતો કરાર
બંને દેશોએ ફેબ્રુઆરીમાં વેપાર કરારના પ્રથમ તબક્કા માટે રૂપરેખા તૈયાર કરી લીધી હતી. આ ફ્રેમવર્ક હેઠળ અમેરિકા ભારતીય સામાન પર આયાત શુલ્ક એટલે કે ટેરિફ ઘટાડીને 18% કરવા સંમત થયું હતું. જોકે, તેના તરત જ બાદ અમેરિકી સુપ્રીમ કોર્ટે ટ્રમ્પ દ્વારા લાદવામાં આવેલા કેટલાક જૂના ટેરિફ નિયમોને રદ કરી દીધા.
અદાલતના આ નિર્ણય પછી અમેરિકી પ્રશાસને 24 ફેબ્રુઆરીથી 150 દિવસ માટે તમામ દેશોમાંથી થતી આયાત પર 10% ટેરિફ લાગુ કર્યો છે. આ જ સ્પષ્ટતાના અભાવને કારણે ગયા મહિને યોજાનારી બેઠક મુલતવી રાખવામાં આવી હતી.
ભારતનો રિલેટિવ એડવાન્ટેજ ઘટ્યો
ફેબ્રુઆરીમાં ફ્રેમવર્ક તૈયાર થયું હતું, ત્યારે ભારતને અન્ય સ્પર્ધાત્મક દેશોની સરખામણીમાં સારી સ્થિતિ મળી રહી હતી. અમેરિકા દ્વારા અન્ય દેશો પર લાદવામાં આવેલા ઊંચા ટેરિફ વચ્ચે ભારત માટે 18% નો દર ફાયદાકારક હતો.
પરંતુ હવે અમેરિકાએ તમામ દેશો માટે 10% નો ફ્લેટ ટેરિફ લાગુ કર્યો છે. તેનાથી ભારતનો તે ખાસ ફાયદો ઓછો થઈ ગયો છે, કારણ કે હવે દરેક ટ્રેડિંગ પાર્ટનરને સમાન દરનો લાભ મળી રહ્યો છે.
આગામી સપ્તાહે યોજાનારી આ વાતચીત માત્ર ટેરિફ પૂરતી મર્યાદિત રહેશે નહીં. અમેરિકી વેપાર પ્રતિનિધિ કાર્યાલય (USTR) એ તાજેતરમાં કલમ 301 હેઠળ બે અલગ-અલગ તપાસ શરૂ કરી છે, જેમાં ભારત પણ સામેલ છે…
ફોર્સ્ડ લેબરની તપાસ (12 માર્ચ): USTR એ ભારત અને ચીન સહિત 60 દેશોની તપાસ શરૂ કરી છે. તેમાં એ જોવામાં આવી રહ્યું છે કે શું આ દેશોમાં બળજબરીપૂર્વકના શ્રમ એટલે કે ફોર્સ્ડ લેબરથી બનેલા ઉત્પાદનો પર પ્રતિબંધ મૂકવાની નીતિઓ ભેદભાવપૂર્ણ છે કે અમેરિકી વેપારને રોકે છે.
ઔદ્યોગિક નીતિની તપાસ (11 માર્ચ): તેમાં ભારત સહિત 16 દેશોની ઔદ્યોગિક નીતિઓ અને પ્રથાઓનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવી રહ્યું છે, જેથી એ જાણી શકાય કે તેઓ અમેરિકી હિતોની વિરુદ્ધ તો નથી.
ચર્ચાનો મુખ્ય એજન્ડા શું હશે?
વોશિંગ્ટનમાં યોજાનારી આ બેઠકમાં ભારતીય અધિકારીઓ નવા ટેરિફ સ્ટ્રક્ચર પર સ્પષ્ટતા માંગશે. ભારતનો પ્રયાસ રહેશે કે બદલાયેલી પરિસ્થિતિઓમાં પણ ભારતીય નિકાસકારોના હિતોનું રક્ષણ કરવામાં આવે.
તેમજ કલમ 301 હેઠળ ચાલી રહેલી તપાસો પર ભારત પોતાનો પક્ષ મજબૂતીથી રજૂ કરશે જેથી ભવિષ્યમાં કોઈપણ પ્રકારના પ્રતિબંધોથી બચી શકાય.
આ અમેરિકાના ‘ટ્રેડ એક્ટ 1974’નો એક ભાગ છે. આ હેઠળ અમેરિકી સરકારને એ અધિકાર મળે છે કે જો તેને લાગે કે કોઈ અન્ય દેશની વેપાર નીતિઓ અમેરિકી વેપાર માટે અયોગ્ય અથવા ભેદભાવપૂર્ણ છે, તો તે તેની તપાસ કરી શકે છે અને તેના પર દંડ અથવા વેપાર પ્રતિબંધો લગાવી શકે છે.
