નરક ચતુર્દશીના પર્વને નાની દિવાળી, રૂપ ચતુર્દશી અને રૂપ ચૌદસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. જ્યારે દેશના કેટલાક વિસ્તારોમાં આ તહેવાર ભૂત ચતુર્દશી અને કાળી ચૌદસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. હિન્દુ પંચાંગ અનુસાર આ પર્વ દિવાળીના એક દિવસ પહેલાં આવે છે. જોકે, આ વર્ષે ચતુર્દશી તિથિ બે દિવસ સુધી હોવાથી નરક ચતુર્દશીની તારીખને લઈને લોકોમાં મૂંઝવણ જોવા મળી રહી છે.
ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, નરક ચતુર્દશીના દિવસે અભ્યંગ સ્નાન કરવાથી વ્યક્તિને નરકની યાતનાઓ ભોગવવી પડતી નથી. આ ઉપરાંત વિધિ-વિધાન સાથે પૂજા કરવાથી વ્યક્તિને પાપોમાંથી મુક્તિ મળે છે અને જીવનમાં સુખ-સમૃદ્ધિ આવે છે. આ દિવસે ઘરમાં દીવા પ્રગટાવવાની સાથે યમરાજના નામનો એક દીવો પણ પ્રગટાવવામાં આવે છે. ચાલો જાણીએ નરક ચતુર્દશી 2026ની તારીખ, અભ્યંગ સ્નાનનો શુભ સમય અને પૂજાની સંપૂર્ણ વિધિ.
નરક ચતુર્દશી 2026ની તારીખ અને શુભ મુહૂર્ત
નરક ચતુર્દશી કારતક મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષની ચતુર્દશી તિથિએ ઉજવવામાં આવે છે. વર્ષ 2026માં ચતુર્દશી તિથિ 7 નવેમ્બરના રોજ સવારે 10:47 વાગ્યાથી શરૂ થઈને 8 નવેમ્બરના રોજ સવારે 11:27 વાગ્યા સુધી રહેશે.ઉદયા તિથિની માન્યતા અનુસાર, આ પવિત્ર તહેવાર 8 નવેમ્બર 2026ના રોજ ઉજવવામાં આવશે.
નરક ચતુર્દશી 2026 અભ્યંગ સ્નાનનો શુભ સમય
નરક ચતુર્દશીના દિવસે અભ્યંગ સ્નાનનું વિશેષ ધાર્મિક મહત્ત્વ છે. આ દિવસે વહેલી સવારે તેલથી માલિશ કરીને સ્નાન કરવાની પરંપરા છે.
- અભ્યંગ સ્નાનનો સમય: સવારે 5:41થી 6:38 વાગ્યા સુધી.
- ચંદ્રોદયનો સમય: સવારે 5:41 વાગ્યે.
- તહેવારની તારીખ: 8 નવેમ્બર 2026.
ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, આ શુભ સમયે અભ્યંગ સ્નાન કરવાથી વ્યક્તિને સૌંદર્ય, આરોગ્ય અને પાપોમાંથી મુક્તિનું ફળ મળે છે.
નરક ચતુર્દશીના દિવસે શું કરવું જોઈએ?
નરક ચતુર્દશીના દિવસે કેટલીક ધાર્મિક પરંપરાઓનું પાલન કરવું શુભ માનવામાં આવે છે.
- આ દિવસે બ્રહ્મમુહૂર્તમાં ઊઠીને તેલથી સ્નાન કરવું જોઈએ.
- અભ્યંગ સ્નાનનું વિશેષ મહત્ત્વ હોવાથી શુભ સમયે સ્નાન કરવું જોઈએ.
- સ્નાન કર્યા પછી સ્વચ્છ અને નવાં વસ્ત્રો ધારણ કરવા જોઈએ.
- ઘરમાં માટીના દીવા પ્રગટાવવા જોઈએ.
- સાંજે યમરાજના નામનો દીવો પ્રગટાવીને ઘરની બહાર મૂકવો જોઈએ.
નરક ચતુર્દશીની પૂજાવિધિ
નરક ચતુર્દશીના દિવસે સાંજના સમયે પૂજા કરવાની પરંપરા છે. પૂજા માટે સૌથી પહેલાં ઘરના પૂજાસ્થળની સારી રીતે સફાઈ કરો.
- પૂજાસ્થળે લોટ અથવા ચોખાની મદદથી સ્વસ્તિકનું ચિહ્ન બનાવો.
- ત્યારબાદ એક બાજઠ સ્થાપિત કરીને તેના પર લાલ કપડું પાથરો.
- બાજઠ પર માતા લક્ષ્મી, ભગવાન ગણેશ, હનુમાનજી અને ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની મૂર્તિઓ સ્થાપિત કરો.
- બાજઠની જમણી બાજુએ ઘીનો દીવો પ્રગટાવો.
- દેવતાઓનાં આસન માટે બાજઠ પર થોડા અક્ષત મૂકો.
- હવે માટીના 14 દીવા પ્રગટાવીને પૂજાના બાજઠ પાસે ગોઠવો.
- જળપાત્રમાંથી ત્રણ વખત દીવાઓ પર જળ છાંટીને આચમન વિધિ કરો. ચોથી વખત પોતાના હાથ સ્વચ્છ કરો.
- યમરાજના નામનો એક અલગ દીવો પણ પ્રગટાવો.
- ભગવાન ગણેશ, માતા લક્ષ્મી, ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ, હનુમાનજી અને યમદીપ પર ગંગાજળ છાંટો.
- ત્યારબાદ હળદર, કંકુ, રોળી, ચંદન અને ફૂલોથી તમામ દેવી-દેવતાઓની પૂજા કરો.
- તમામ દેવતાઓને નાડાછડી અર્પણ કરો અને ધૂપ-દીપ પ્રગટાવો.
- માતા લક્ષ્મી અને ભગવાન ગણેશની આરતી ઉતારો.
- ભગવાનને મીઠાઈ તથા ગોળ-ચણાનો ભોગ ધરાવો.
- ઘરના મુખ્ય દરવાજા સહિત અન્ય સ્થળોએ પણ દીવા પ્રગટાવો.
- યમરાજના નામે પ્રગટાવેલો દીવો ઘરની બહાર રાખો અને ત્યારબાદ પરિવારના સભ્યોને પ્રસાદ વહેંચો.
આ રીતે નરક ચતુર્દશીના દિવસે વિધિ-વિધાન સાથે પૂજા અને દીપદાન કરવાથી ઘરમાં સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિ જળવાઈ રહે તેવી ધાર્મિક માન્યતા છે.
